BYD karmaşası: 'Made in EU' politikasının payı ne?

Bu yıl BYD’nin Manisa’da kurmayı planladığı fabrikayı askıya almasıyla otomotiv sektöründe ortalık karıştı. Çin merkezli otomobil şirketinin hükümetle hangi şartlarda sözleşme imzaladığını, bağlayıcı bir madde bulunup bulunmadığını ve diğer koşulları bilmeyen hemen hemen herkes, BYD Türkiye’yi linç yağmuruna tuttu. 

Hem hükümet yetkilileri hem de BYD, bu konuda sessiz kalmayı tercih etti. Oysa hepimiz biliyoruz ki hükümet, konu vergi ve alacak olunca hakkını kimsede bırakmaz. Bu nedenle BYD’nin Türkiye’yi kandırması da söz konusu olamaz. 

• Fakat her iki taraf da bu kadar sessiz kalınca “Arka planda ne oldu?” sorusunun yanıtını araştırmak bize düştü.

Perde arkası: Son dönemde Avrupa Birliği’nin (AB) gündemine aldığı “Made in Europe” yaklaşımı, süreci etkileyen en önemli başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. AB, elektrikli araçlarda yalnızca Avrupa’da üretimi değil, aynı zamanda yüksek oranda Avrupa menşeli parça kullanımını teşvik edecek yeni düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Bu nedenle AB sınırları içinde üretim yapan ülkeler, önemli bir avantaj elde ederken Gümrük Birliği içinde yer alsa da AB üyesi olmayan Türkiye, aynı statüde değerlendirilmiyor. 

Bu konuda kapı, tam olarak kapalı değil. Fakat esasında açık da değil. Türkiye için aralık bir kapı var ama şu an için o kapıdan içeri girmemiz pek mümkün değil…

Anlamı: Bu durumda Türkiye’de üretilen bir otomobilin Avrupa’da satılması mümkün görünmüyor. Dolayısıyla BYD’nin bu yatırımı askıya alması ve konuyla ilgili gelişmeleri beklemesi çok normal. Zira Türkiye’de üreteceği bir otomobili Avrupa’da satamayacak. Bu nedenle Türkiye’deki yetkililerin önce bu konuyu çözüme kavuşturması bekleniyor.

BYD’nin Macaristan fabrikasını birinci öncelik ilan etmesi ve Türkiye yatırımını beklemeye alması da bu stratejik değişimin sonucu olarak yorumlanıyor. Şirket, Avrupa pazarında büyürken olası gümrük vergilerinden ve gelecekte uygulanabilecek yerli üretim şartlarından etkilenmemek için üretimini doğrudan AB sınırları içine kaydırıyor.

Dahası: Reuters’ın iddiasına göre şirket, Macaristan’dan sonraki ikinci fabrikasını da AB içinde kurmayı değerlendiriyor. 

Elbette yatırımın ertelenmesinde küresel talep, üretim planlaması ve teşvik süreçleri gibi başka faktörler de etkili. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ise yatırım anlaşmasının yürürlükte olduğunu ve yükümlülüklerin devam ettiğini vurguluyor. Ancak mevcut tablo, otomotiv sektöründe yeni dönemin yalnızca “Made in China” ya da “Made in Türkiye” değil, giderek daha fazla “Made in Europe” anlayışı etrafında şekilleneceğini gösteriyor. Türkiye’nin bu değişen denklemde nasıl bir pozisyon alacağı ise önümüzdeki dönemin en kritik sorularından biri olacak.

ACEA'nın sunduğu görüşte neler var? 

Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği’nin (ACEA) Avrupa Komisyonu’na sunduğu görüş de BYD’nin Türkiye yatırımını askıya alma kararının perde arkasına ışık tutuyor. ACEA, “Made in EU” teşviklerinin AB ve Birleşik Krallık ile sınırlanmasını, Türkiye ve Fas’ta ise yalnızca mevcut Avrupalı üreticilere istisna tanınmasını önerdi. Bu durum, yeni Çin yatırımlarının Avrupa teşviklerinden yararlanıp yararlanamayacağı sorusunu gündeme taşıdı. 

ACEA’nın en dikkat çekici önerisi, “Made in EU” kapsamının coğrafi sınırıyla ilgiliydi. Birlik, otomotiv sektörü için daha etkili bir yaklaşımın coğrafi kapsamın AB’nin 27 üye ülkesi ve Birleşik Krallık ile daraltılması, buna karşılık Avrupa merkezli üreticilerin Türkiye ve Fas gibi seçili ülkelerdeki mevcut yatırımlarının hedefli biçimde korunması olduğunu belirtti. 

Belgede bu istisnanın yalnızca mevcut operasyonlar için geçerli olması gerektiği de vurgulandı. Türkiye ve Fas’taki mevcut ACEA üyesi üretici operasyonlarının korunması, ancak bunun “belirli bir tarihten önce kurulmuş kapasiteyle” sınırlanması ve işletmenin yeni bir sahibi tarafından devralınması hâlinde istisnanın sona ermesi gerektiği belirtildi.

Dacia sessiz sedasız Türkiye’ye yatırım yaptı

BYD tarafında bunlar olurken Renault Grup çatısı altında faaliyet gösteren Dacia’dan da Türkiye atağı geldi. Marka, yeni modeli Striker’ı sadece Türkiye’de üreteceğini açıkladı. Bursa Oyak Renault Fabrikaları’nda üretilecek Dacia Striker, Aralık ayında Türkiye ve Avrupa’da satışa sunulacak. 

Bir adım geriden: Renault, geçen ay Boreal modelini de Türkiye’de üreteceğini ve dünyaya Bursa Oyak Renault Fabrikaları’ndan ihraç edeceğini açıklamıştı. Mais AŞ Genel Müdürü Bahaettin Tatoğlu, lansmanda yaptığı konuşmada “Biz Türkiye’ye, devlete bir yatırım sözü verdik ve o sözümüzü de tutuyoruz” demişti. Bu cümle, BYD’ye bir gönderme şeklinde yorumlanmıştı.

Öte yandan: “Striker” ismi, “hedefi vuran” anlamında kullanılan evrensel bir ifade. Dacia’nın hedeflerini ve yeni zorluklarla başa çıkma yeteneğini yansıtan bu isimle gelen model, görsel olarak çarpıcı ve birçok yönden etkileyici özellikleriyle Dacia’nın yaklaşımını yansıtmayı hedefliyor. 

Striker, Türkiye’de üretilecek ve ihraç edilecek ilk Dacia modeli olacak. Avrupa ve diğer ülkelere ihraç edilecek model, Oyak Horse tarafından üretilen HR18 hibrit motoru kullanacak. Aracın “Mild Hybrid-G 140” ve “Hybrid 155” versiyonları, %40’ın üzerinde yerlilik oranına sahip olacak ve ÖTV muafiyeti avantajı sağlayacak. 

Bununla birlikte: Araç, Oyak ve Renault Group ortaklığıyla yapılan 400 milyon avroluk yatırımın son halkası olacak ve Dacia’nın pazar hedeflerinde en önemli model olarak konumlanacak. Aralık ayında piyasaya sürülecek modelde “Dacia’m Güvende” ile yedi yıla varan garanti de sunulacak. 

• Editörün önerisi: ‘Made in EU’ ibaresi otomotiv sektörü için ne ifade ediyor? | Pareto, Ahmet Çelik