Bitmeyen yüzleşme: Ripple, SEC'e karşı

Kripto paraların kullanımı yaygınlık kazanıp piyasa hacmi genişledikçe hükümetler, düzenleyici kuruluşlar ve kripto para borsaları olası mali suçlar ve kural ihlallerine karşı önlemlerini sıkılaştırıyor. Sektördeki davalar da en az piyasadaki değer iniş-çıkışları kadar takip ediliyor. 

Alınan önlemler neden kaynaklanıyor?

Kripto paralar şeffaf ve izlenebilir tasarımına rağmen hemen her yerden alınıp-satılabilmesi ve merkeziyetçilikten uzak oluşu ile mali suçlara açık bir konumda değerlendiriliyor. Finansal aracılara ihtiyaç duyulmadan gerçekleştirilen dijital ödemeler, beraberinde yasa dışı ürün ve hizmetlerin satışı ile para aklama aktivitelerindeki artışı da birlikte getirebiliyor. 

Bir diğer taraftan kripto paranın niteliği ve kabul görünürlüğü üzerine de bir fikir birliğine ulaşılmış değil. Kripto paraların bir menkul kıymet mi yoksa bir para birimi olduğu tartışması da yasal düzenlemelerin ayrı bir konusu. 

Kripto suçlar ne kadar yaygın? 

Chainanlysis’in kripto suçlara dair yayımladığı rapora göre, belirlenebilen yasa dışı kripto paraların (gönderilen ve alınan) hacmi 2020’de 10 milyar dolar ile tüm kripto para transferlerinin yalnızca %1’ini oluşturuyor. 2017-2020 döneminde yasa dışı kaynaklardan edinilen kripto paraların hacmi incelendiğinde “dolandırıcılık” faaliyetleri en yüksek pay sahibi olarak gözüküyor. Yakın dönemde hacminde belirgin artış görülen iki aktivite bulunuyor: Karanlık ağlar ve fidye yazılımlar. 

2020 itibarıyla kripto suçların tüm kripto para transferleri içindeki oranı %1 düzeyinde olsa da işlenen suçların, coin teknolojilerinin ve araçlarının çeşitlenmesi ile daha da yaygınlaşabileceği öngörülüyor. Örneğin, FBI yetkilileri uyuşturucu kaçakçılığı ve kara para aklama için dolandırıcıların Bitcoin ATM’lerinde anonim işlemler üzerinden para kazandığını belirtiyor. Sayısı Ocak 2020’den bu yana 4 binden 26 bine ulaşan bu ATM’lerde nakit para kullanarak kripto para birimleri satın alınabiliyor. 900 dolara kadar kripto para birimi alımına yalnızca cep telefonu numarası bilgisiyle izin veriliyor 

Mali suç teşkil eden aktivitelerin kaynakları ülkelere göre incelendiğinde ilk üçte ABD, Rusya ve Çin geliyor. ABD özelinde 2020’de başta Bitcoin ve Ethereum’da olmak üzere 82 bin kripto para suçunun raporlandığı ve bu rakamın 2016’da sadece 340 olduğu belirtiliyor. Aynı dönemde kripto para suçları, Avustralya’da sıfırdan 9 bin 600’e, Birleşik Krallık’ta ise 704’ten 8 bin 800’e yükseliyor. 

Kripto para davaları hangi konular üzerine? 

ABD’deki kripto suçların en yaygın olanları üç başlıkta toplulaştırılıyor: Tamamı yapay kripto paraların ilk para teklifleri (ICO) ile yatırımcıların ilgilerinin çekilmesi, az sayıda yatırımcı tarafından değeri yükseltilen coin’lerin bir anda elden çıkartılarak değer kaybettirilmesi ve coin’lerin ele geçirilmesi. 

Bu ve benzeri yasa dışı aktivitelerin dışında kripto paraların suç işlemeyi kolaylaştırdığına dair argümanlar da tartışmaya açılıyor. Bunun için bir örnek, geçtiğimiz aylarda gerçekleşen ve Amerikan enerji sisteminin şimdiye kadarki en büyük siber saldırı olan Colonial Pipeline saldırısından veriliyor. Şirket, saldırı sonrası istenilen fidye ödenene kadar boru hattını devre dışı bırakmaya zorlanmıştı ve verilere yeniden erişim sağlamak için saldırganlara yapılan ödeme kripto para aracılığıyla gerçekleştirilmişti. 

Dava konularında bir diğer başlığı da kripto paraların taşıdığı riskler ve buna karşı alınan yasal önlemler oluşturuyor. Bu bağlamda sembol hâline gelen ve yaklaşık bir senedir kripto paralar gündemini meşgul eden en önemli gelişmelerden biri de Ripple davası.

Bitmeyen dava: Ripple ve SEC

Ripple, 2012’de Ripple Lab tarafından kuruldu. Oluşturduğu ödeme ağına da adını veren şirket, blok zincir ve dijital varlıklar teknolojisini kullanarak finansal kuruluşların transferlerini hızlandırıp maliyetlerini düşürmeyi hedefliyor. Bugün, aralarında büyük bankaların da bulunduğu 300’den fazla kuruluş RippleNet kullanarak işlemlerini gerçekleştiriyor. 

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) Aralık 2020’de Ripple’a karşı açtığı davada, şirketin kripto para değeri XRP’in satışlarında ihlaller olduğu ileri sürülüyor. Davanın konusunu, XRP'nin esas itibarıyla bir menkul kıymet olup olmadığı ve regülasyonların getirdiği bildirimlere tabi olup olmadığı oluşturuyor. SEC, XRP’nin kayıt dışı bir menkul kıymet olarak satıldığını iddia ederken Ripple, bu satışların menkul kıymet teklifleri anlamına geldiğini reddediyor.

Bu dava neden önemli?

• Finans piyasasına yönelik mevcut yasa ve düzenlemelerin, kripto para piyasasındaki gelişmelere karşılık veremediği benzeri vaka ve davalarla daha görünür hale geliyor. Ripple davası, işte tam da bu bağlamda, net bir sonuca ulaşmadan sürerken ortadaki uyumsuzluğa dair simge bir tartışma hâline geldi.

• SEC tarafından getirilen her müdahale, söz konusu finansal aracın değer kaybetmesine yol açıyor. Böylece, SEC’in piyasadaki koruyucu/düzenleyici rolü de tartışmaya açılıyor. SEC, 2017’den bugüne 75 kripto para birimi işlemi yürüttü. Bu işlemler başta küçük hacimli şüpheli işlemler üzerine olsa da yakın dönemde ana akım ICO’lar üzerinde yoğunlaşıyor. 

Dava sürecinde son durum ne?

Ripple ve SEC arasındaki dava, önümüzdeki yıla da sarkacak gibi gözükse de şirket, davayı mümkün olan en kısa sürede sonlandırmaya çalışacağını belirtiyor. 8 Kasım 2021 tarihli son kararda, mahkemenin Ripple’nin imtiyaz kayıtlarını mühürleme hareketini onayladığı ve Yargıç Sarah Netburn’ün Ripple‘dan dâhili toplantılarının ses ve video kayıtlarını mahkemeye teslim etmesini istediği belirtiliyor. Bu noktada, SEC ve Ripple’ın hangi kayıtların davanın talebiyle uyumlu olduğu konusunda anlaşmaya varması bekleniyor. Davanın seyrini ve önümüzdeki önemli tarihlere buradan ulaşabilirsiniz.