COP31'in elektrifikasyon hedefi: Sanayide dönüşüm nasıl ilerliyor?

AngstHer cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.
SPONSORLU
Antalya’da 9-20 Kasım tarihlerinde toplanan iklim zirvesinin en çok tekrarlanan kelimelerinden biri elektrik oldu. COP31 Başkanlığı’nın öne çıkardığı 35x35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü, elektriğin dünya genelindeki nihai enerji tüketimi içindeki payını bugünkü yaklaşık yüzde 23'ten 2035'e kadar en az yüzde 35'e çıkarmayı hedefliyor. Gönüllülük esasına dayanan taahhüde ilk destek 11 Kasım’daki Liderler Zirvesi’nde geldi. Zirvenin son günlerinde destekleyen ülke sayısı 75'i aştı.
Hedefin kapsamı ulaşımdan binalara ve sanayiye kadar uzanıyor. Ancak taahhüt, elektriğin hangi kaynaklardan üretilmesi gerektiğiyle ilgili bir şart koşmuyor. Dolayısıyla hedefin iklim açısından başarısı, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın ve yenilenebilir enerji yatırımlarının ne kadar hızlı ilerleyeceğine de bağlı.
Kâğıt üzerinde tek bir yüzdeye sığan bu hedef, sahada binlerce ayrı karara bölünüyor. Bir fabrikanın kazanı, bir TIR’ın motoru, bir tedarikçinin elektrik sözleşmesi. Elektrifikasyonun gerçekte neye benzediğini görmek için bakılacak ilk yer ise sahanın göbeği, yani fabrikaların içi.
Enerjinin üçte ikisi nereye gidiyor?
Sanayide enerji denince akla önce makineler ve onları çalıştıran elektrik gelir. Oysa Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre ısı, sanayinin enerji talebinin üçte ikisini, küresel enerji tüketiminin ise neredeyse beşte birini oluşturuyor. Bu ısının büyük bölümü hâlâ fosil yakıt yakılarak üretiliyor. Enerji tartışmalarında çoğu zaman gözden kaçan kalem de bu.
Sanayinin ihtiyaç duyduğu ısının önemli bir kısmı yüksek sıcaklık gerektirmiyor. IEA’nın sanayide yenilenebilir enerji raporuna göre ağırlıklı olarak düşük sıcaklıkta ısı ve buhar kullanan sektörler, küresel sanayi enerji tüketiminin kabaca yüzde 70'ini oluşturuyor. Gıdadan tekstile, kimyadan kâğıda uzanan bu sektörlerde ısıyı elektrikle üreten endüstriyel ısı pompaları ve elektrikli kazanlar bugün ticari olarak erişilebilir durumda. Önlerindeki engeller teknolojiden çok piyasa koşullarıyla ilgili.
Atık ısıdan üretime
Bu teknolojilerin en çok konuşulanı ısı pompası. Isı pompası, kompresörler ve soğutma sistemleri gibi kaynaklardan açığa çıkan atık ısıyı yeniden kullanmaya yarıyor. Bir soğutucu akışkan aracılığıyla düşük sıcaklıktaki ısıyı daha yüksek sıcaklığa taşıyarak üretim süreçlerinde kullanılabilir hâle getiriyor.
IEA’ya göre ısı pompaları, elektrikli ısıtıcılara ya da fosil yakıtlı çözümlere kıyasla ortalama 3-5 kat daha az enerji tüketiyor. Ajans, Avrupa Birliği’nde 150 derecenin altındaki sanayi ısısının büyük bölümünü elektrikle karşılamanın en uygun maliyetli yolunun ısı pompaları olduğunu da belirtiyor. Buna karşın kullanım, maliyet açısından rekabetçi olduğu pazarlarda bile sınırlı kalıyor. Yüksek ilk yatırım maliyeti, öne çıkan engellerden biri.
IEA’nın önerdiği sıralama şöyle: Önce verimlilik, sonra elektrifikasyon. Enerji talebini baştan azaltmak, ardından gelecek dönüşümün etkisini büyütüyor ve fosil yakıttan çıkışın iş gerekçesini güçlendiriyor.
Fabrikanın dışındaki koşullar
Elektrifikasyon kararı bir fabrikanın içinde alınsa da uygulanabilmesi fabrikanın dışındaki koşullara bağlı. Şebekenin kapasitesi, elektriğin fiyatı, yenilenebilir elektriğe uzun vadeli erişim ve ilk yatırımın finansmanı, bir kazanın sökülüp sökülmeyeceğini belirleyen başlıca etkenler.
COP31'in uygulama gündeminde bu koşullara yönelik adımlar da yer aldı. Zirvenin ikinci gününde, 10 Kasım’da kurulan Electrify Now Finance Coalition, hükümetleri, kalkınma bankalarını ve özel finans kuruluşlarını gelişmekte olan ekonomilerdeki temiz elektrik projelerine kaynak sağlamak için biraraya getiriyor.
İş dünyası tarafında ise We Mean Business Coalition’ın COP31'de duyurduğu Electric Advantage Leadership Alliance, elektrifikasyonun şirketler açısından gerekçesini ortaya koymak ve ölçeklenmesi için gereken politika ve yatırımları desteklemek üzere şirketleri aynı çatı altında topluyor. 35x35 taahhüdüne zirve boyunca 180 şirket de destek verdi.
Fabrikadan tedarikçiye bir örnek
Unilever’in dönüşümü, elektrifikasyonun tek başına yeni teknoloji kurmaktan ibaret olmadığını gösteriyor. Şirket, 2025’te operasyonlarında kullandığı elektriğin yüzde 88’ini yenilenebilir kaynaklardan sağladı. COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye’de ise Unilever tesislerinde kullanılan elektriğin tamamı yenilenebilir elektrikle eşleştiriliyor. Şirket aynı zamanda enerji verimliliği yatırımlarıyla fabrikalarındaki enerji ihtiyacını azaltırken, fosil yakıtlara dayalı ısıtma ve soğutma sistemlerini elektrikli alternatiflere dönüştürüyor.
Operasyonel emisyonlarını 2015'e göre yüzde 77 azaltan şirketin hedefi, bu emisyonlarda 2030'a kadar %100 mutlak azaltım sağlamak. Bununla birlikte şirket Türkiye’de Tuzla fabrikası ile Gebze deposu arasında çalışan üç elektrikli TIR ile Ocak 2024 ile Mayıs 2026 arasında 121.016 kilometre yol yaparak yaklaşık 115 ton karbondioksit salımını önledi.
Daha zorlu kısım ise şirketlerin doğrudan kontrolünün dışında kalan tedarik zincirinde. Değer zincirindeki enerji ve sanayi kaynaklı emisyonlarda 2021 baz yılına göre 2030 hedefi yüzde 42, bugün gelinen nokta yüzde 11. Unilever, tedarikçilerinin yenilenebilir elektriğe ve finansmana erişimini kolaylaştırmak için Project REshift girişimini başlattı ve Electric Advantage Leadership Alliance’ın kurucu üyeleri arasında yer alıyor.
Antalya’dan sonra asıl ölçü
COP31'de öne çıkan yüzde 35'lik küresel hedefin başarısı, elektrifikasyonun ne kadar hızlı yaygınlaşacağına bağlı. Sanayide bu dönüşüm, fabrikaların enerji tüketimini azaltmasından tedarikçilerin yenilenebilir elektriğe erişimine kadar uzanan bir dizi yatırım ve politika kararı gerektiriyor. Ancak yaygınlaşma hızı tek başına yeterli bir ölçüt değil. Elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği ve yapılan yatırımların emisyonları ne kadar azalttığı da belirleyici olacak.
Antalya’dan sonra asıl mesele, açıklanan taahhütlerin kaç fabrikada, kaç araçta ve kaç tedarik zincirinde karşılık bulacağı. Daha önemlisi, bu dönüşümün fosil yakıt tüketimini ve toplam emisyonları ne ölçüde azaltacağı.
Unilever’in iklim karnesine ve Türkiye’deki uygulamalarına buradan ulaşabilirsiniz.
Bu makale Unilever işbirliği kapsamında hazırlanmıştır.








