COP31 sırasında ev sahibi Antalya’nın sorunları ne kadar gündeme geldi?

AngstHer cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.
Türkiye, son yılların en büyük organizasyonlarından birine imza atarak Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'na (COP31) Antalya’da ev sahipliği yapıyor. Bakanlığın ilk haftaya ilişkin açıklamasına göre Mavi Bölge’ye 102 bin 610 kişi kayıt yaptırdı; Yeşil Bölge’de ise 212 bin ziyaret kaydedildi. Organizasyona 198 ülkeden delegasyonlar, 102 ülkeden devlet ve hükümet başkanlarıyla 300'den fazla bakan Antalya’ya gelirken 35 bin ülke müzakerecisi zirve boyunca düzenlenen görüşmelere katıldı.
COP31 ev sahipliği sürecinde hem uluslararası delegelere hem de geniş halk kitlelerine ulaşmak için çok yönlü tanıtım ve diplomasi stratejisi yürütüldü. Resmî diplomatik toplantıların yanı sıra kültür-sanat alanında da pek çok tanıtım ve etkinlik düzenlendi.
Bunlar şüphesiz gelecekte Antalya’nın bilinirliğine katkı sağlayacak ancak COP31 boyunca Antalya’nın farklı bölgelerindeki çevre sorunları ne kadar gündeme gelebildi?
Kent, bir yandan uluslararası iklim diplomasisinin merkezinde yer alırken bir yandan da kendi çevre sorunlarıyla mücadele ediyor. Kentte deniz ve kıyı kirliliğinden orman yangınlarına, caretta caretta yuvalanma alanlarının tahribatından kontrolsüz yapılaşmaya ve iklim krizinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerine kadar uzanan çok sayıda sorun var. Bu sorunlar kirlilikle de sınırlı değil. Turizm yatırımlarının doğal alanlar üzerindeki baskısı, hızla büyüyen kent nüfusu, su kaynaklarının kullanımı ve iklim krizinin şiddetlendirdiği aşırı hava olayları da birbirini besleyen sorunlara işaret ediyor.

Özellikle Antalya kıyılarında plastik ve mikroplastik kirliliği 2026 yılının önemli çevre gündemlerinden biri oldu. Antalya Valiliği, Akdeniz kıyılarında yürütülen 10 günlük temizlik çalışmasında denizden 27 metreküp atık toplandığını açıkladı. Plastik kirliliği yalnızca kıyıların görünümünü bozan bir atık sorunu değil. Mikroplastikler deniz canlılarının besin zincirine girerek ekosistem ve insan sağlığı açısından da risk oluşturuyor.
Bir diğer sorun Beydağları ve Toroslar'da taş ve mermer ocakları tartışması. Antalya'nın batı ilçelerinde ve Toroslar'da artan taş, mermer ve maden ocağı faaliyetleri, ormanlar, su kaynakları ve tarımsal üretim açısından yeni bir çevre tartışması yaratıyor. Özellikle Finike, Kaş ve Kumluca hattında yoğunlaştığı belirtilen madencilik faaliyetlerine çevre örgütleri ve meslek odaları tepki gösteriyor. Bir süredir kontrolsüz madencilik faaliyetlerinin orman alanlarını parçaladığı, su kaynaklarını tehdit ettiği ve bölgenin biyolojik çeşitliliği üzerinde baskı oluşturduğu uyarıları yapılıyor.

Ağustos'ta Beydağları'ndaki taş ve mermer ocaklarının yayla köylerine kadar genişlediği, ocaklardan çıkarılan molozların çevreye bırakıldığı ve yeraltı su kaynaklarının zarar görebileceği gündeme geldi. Özellikle Geyikbayırı ve Moryer çevresindeki su kaynaklarının korunması gerektiği yönünde bölge halkından itirazlar yükseldi. Eylül ayında Akseki'nin Güçlüköy Mahallesi'nde faaliyet gösteren kalsit ocağının üretim kapasitesinin artırılması için düzenlenen ÇED toplantısı da tepki çekti. Bölge sakinleri ve itiraz edenler, mevcut faaliyetlerin tarım ve su kaynakları üzerindeki etkilerinin yeterince değerlendirilmediğini savundu.
Çevre sorunları ve iklim kırılganlıkları zirve boyunca hem resmî panellerde hem de sivil toplum eylemlerinde gündeme geldi. Ancak resmî müzakerelerde daha çok kuraklık, su yönetimi ve kent dirençliliği gibi başlıklar öne çıkarken yerel ekoloji tahribatı ve madencilik gibi tartışmalı konular ağırlıklı olarak sokaktaki protestolarda ve COP31 sürecinde iklim adaleti ekseninde harekete geçen sivil toplum çağrılarıyla Halkların İklim Zirvesi kapsamında görünürlük kazandı. Yerel çevre örgütleri ve aktivistler, zirve salonlarının dışında kalarak bölgedeki somut ekolojik tahribatlara dikkat çekti.

Kentte düzenlenen Halkların İklim Yürüyüşü’nde yerel platformlar ve köylüler, Toroslar'daki ve Türkiye genelindeki taş ocakları, maden projeleri ile doğa tahribatına karşı pankartlarla ses yükseltti. Yine Halkların İklim Zirvesi kapsamında EKOYAD (Ekolojik Yaşam Hareketi Derneği) Çevre Politikaları Çalışma Grubu Sözcüsü ve aktivist Özgür Atasayar tarafından hazırlanan Antalya’daki ekolojik sorunları konu alan belgesel gösterildi. Belgeselde, kentin dağlarından kıyılarına kadar farklı bölgelerde planlanan ve hayata geçirilen projelerin doğal yaşam alanları üzerindeki etkilerine dikkat çekildi.

Bunların başında Antalya’nın Kemer ilçesindeki Ayışığı Koyu ile Çalıştepe arasında bulunan İdyros Antik Kenti, 900 yataklı otel projesi nedeniyle kültürel mirasın korunması ve turizm yatırımları arasında tartışmanın merkezine yerleşmiş durumda. Otel projesine karşı açılan iki ayrı davada bilirkişi heyetleri, imar planlarının koruma ilkelerine aykırı olduğu ve arkeolojik SİT sınırlarının genişletilmesi gerekliliği yönünde değerlendirmelerde bulundu.
İdyros Antik Kenti’nde hem kazı hem otel inşaatı birarada
Antalya’daki kent ve çevre suçlarının belgelenmesini sağlayan Özgür Atasayar, İdyros Antik Kenti ile ilgili mücadeleyi şöyle anlatıyor:
“Antalya’da pek çok ekolojik ve çevresel sorun var, bunların arasında en acil gündeme alınması gereken konu Kemer’deki İdyros Antik Kenti ile ilgili sorunlar. Hem ekolojik yıkım hem de çok önemli bir arkeolojik alanda kayıplar var. Antik kentin bir kısmı otel inşaatına kurban gitmek üzere. Burası 1970’lerden beri bilinen bir arkeolojik alan. O yıllardan beri kazılar yapılıyordu ancak diğer tarafta da Kemer’in en eski tesislerinden biri olan Fransız tatil köyü Med Club bulunuyordu.
Burası bir zamanlar Antalya’nın en büyük oteli olmasına rağmen aslında mütevazi bir yapıydı. Buranın bir bölümü I. Derece, bir bölümü III. Derece SİT alanı olarak tescillendi. Otelin dışında kalan alanlarda pek çok arkeolojik kalıntı bulunduğu için beklenti buranın tekrar otel olarak devam etmeyeceği yönündeydi.
2020’de Med Club’ın 50 yıllık kiralama süresi sona erdi. Ancak 1969’da turizme tahsis edilen orman arazisinde 2023’de tahsis süresi uzatıldı, Özak Gayrimenkul’e 50 yıllığına tekrar kiralandı ve 2024’de ise 900 yataklı otel için ÇED muafiyeti belgesi verildi. Buraya tevazudan uzak 4-5 katlı bir otel inşaatı başladı.
Antalya’daki çevreciler konuyla ilgili davalar açtı, yürütme durdurulmadı, imar da otelin yapılmasını kolaylaştıracak şekilde verildi. Diğer yanda otelin inşaatının içinde müze müdürlüğü kazı yapmaya başladı, bu kazı raporlarını istememize rağmen bize vermediler, biz ancak mahkeme emriyle bu belgeleri alabildik. Belgelere göre otel inşaat alanı içinde bir Roma Hamamı, ısıtma sistemi, duvar kalıntıları gibi bir antik kentte olması gereken pek çok şey bulundu.
Bir ay önce bilirkişi raporu çıktı, bilirkişiler davacıların lehine bir rapor hazırladı, bu inşaatın derhal durması lazım dediler. Hem imarla ilgili hem de SİT alanı ile ilgili davalar sürüyor ancak maalesef gece de dahil olmak üzere son sürat çalışıyorlar. Ormanın üçte ikisi zaten yok edilmiş durumda. Roma Hamamı’nın etrafında vinçler çalışıyor.”
Akseki’deki boksit madeni
Antalya'da COP31’in sponsorları arasında yer alan Cengiz Holding bünyesindeki şirketlerin yürüttüğü iki ayrı yatırım, doğal alanlar üzerindeki olası etkileri nedeniyle tartışılıyor. Akseki'de boksit madeninin kapasite artışı projesi kapsamında 59 bin 658 ağacın etkilenmesi öngörülürken, Gazipaşa'da 76 hektarlık alanda güneş enerjisi santrali kurulması planlanıyor.
Holding bünyesindeki Eti Alüminyum A.Ş.'nin Akseki ilçesi Değirmenlik Mahallesi yakınlarında planladığı boksit madeni kapasite artışı projesinde yaklaşık 60 bin ağacın etkilenmesi gündemde. ÇED dosyasına göre yaklaşık 792 hektarlık ruhsat sahasında yürütülmesi planlanan projede yıllık 1 milyon ton civarında boksit cevheri üretilmesi ve cevherin Seydişehir'deki alüminyum tesislerinde kullanılması hedefleniyor. Açık ocak madenciliği ve patlatma yöntemlerinin kullanılacağı projeye yönelik itirazlarda orman ekosisteminin parçalanması, yeraltı su kaynaklarının zarar görmesi ve yaban hayatının yaşam alanlarının daralması öne çıkıyor.
Projenin İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu (İDK) toplantısının COP31’in başladığı 9 Kasım 2026 tarihinden 10 Aralık 2026'ya ertelendiği, henüz nihai ÇED kararının verilmediği bildiriliyor.
Holdingin Antalya'daki bir diğer yatırımı ise Gazipaşa'nın Şahinler Mahallesi'ndeki Cimbiti Yaylası'nda planlanan güneş enerjisi santrali ve enerji depolama tesisi. Cengiz Elektrik Toptan Satış A.Ş. tarafından hazırlanan proje, 76,34 hektarlık alanda 50 MW kurulu gücünde GES ve 50 MWh kapasiteli enerji depolama sistemi kurulmasını öngörüyor. Yaklaşık 970 milyon liralık yatırımın yıllık 100 milyon kWh elektrik üretmesi hedefleniyor.
Projenin daha önce Elmalı'da planlanan iki farklı yerleşimi, kurumlardan gelen olumsuz görüşler ve ÇED sürecindeki sorunlar nedeniyle ilerleyemedi. Yeni proje alanının yaylak, tarım alanı ve doğal karakteri korunacak alan niteliği taşıması itirazlara neden oldu. Ayrıca bölgenin kuş göçü güzergahı üzerinde bulunması da çevresel etkiler bakımından tartışılıyor. Proje için halkın katılım toplantısının 8 Aralık 2026'da yapılması planlanıyor.
Her iki yatırım da Antalya'da ekonomik faaliyetlerle doğal varlıkların korunması arasındaki gerilimi ortaya koyuyor.
Ormanlar yanıyor, kıyılar ve doğal alanlar yapılaşma baskısı altında
Antalya'da özellikle yaz aylarında artan orman yangınları, orman ekosistemleri ve yerleşim alanları açısından ciddi risk oluşturuyor. Eylül 2026'da Aksu ve Kepez'de çıkan yangınlar nedeniyle 254 hanenin tahliye edildiği kaydedildi. Kumluca’da yaşanan yangında ise evler, seralar ve tarım alanları zarar gördü. Yangınlar, iklim değişikliğiyle artan sıcaklık ve kuraklık koşullarının orman ekosistemleri üzerindeki baskısını yeniden gündeme taşıdı.

Antalya'nın kıyı şeridi, turizm yatırımları, yapılaşma ve insan faaliyetlerinin yarattığı baskıyla karşı karşıya. Özellikle Antalya'nın doğal mirası falezler beton baskısı altında. Antalya'nın simgelerinden Lara falezleri de kaçak yapılaşma ve kıyı işgalleriyle gündemde. Yaklaşık 9 kilometrelik falez hattında yapılan incelemelerde 26 ayrı noktada kaçak yapı ve işgal tespit edildi. Asansörler, tüneller, betonarme yapılar ve ahşap barakalarla doğal yapıya müdahale edildiği belirlendi. Çevre savunucuları, falezlerin jeolojik ve ekolojik özelliklerinin korunması için kıyı işgallerinin sonlandırılması çağrısında bulunuyor.
Antalya'daki çevre sorunları, birbirinden bağımsız olaylardan çok, doğal kaynaklar üzerindeki artan ekonomik ve yapısal baskının farklı yansımaları olarak öne çıkıyor. Orman yangınları, madencilik faaliyetleri, kıyı yapılaşması ve falez işgalleri, kentin ekolojik taşıma kapasitesini ve sürdürülebilir turizm modelini yeniden tartışmaya açıyor. COP31 süresince devam eden iklim eylemi ve doğanın korunmasına ilişkin mesajlar açısından Antalya'nın kendi çevre karnesi önemli bir sınav niteliği taşıyor.










