Detroit’in sahiplenemediği teknoya Berlin kucak açtı

Berlin eğlence hayatının atardamarı tekno kültürü, UNESCO tarafından koruma altına alındı. Teknonun anavatanı Detroit ise şaşkın.
Detroit’in sahiplenemediği teknoya Berlin kucak açtı

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Karanlık sokaklardan yükselen tekno müzik tınıları ve kulüp kapılarındaki sonu gelmeyen kuyruklar uzun zamandır Berlin deyince ilk akla gelenler arasında anılıyor. Kültürel bir devrim olarak nitelendirilen tekno müzik sahnesi yakın zamanda UNESCO tarafından da kayıt altına alındı ve Ulusal Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne eklendi. Peki tekno müziğin doğduğu kent olarak bilinen Detroit bu konuda ne düşünüyor? 

Berlin’de yaşadığım dönemde, şehrin önemli kulüplerinden biri olan Watergate’in hemen karşı sokağında oturuyordum. Kahve almak için evden çıktığım bazı pazar sabahları kulübün kapısında uzayıp giden sıraya bakar, Berlin’i kalbi müzikle atan bir organizmaya benzetirdim. Sabah sabah kahvaltıya gitmek yerine mekana girmek için sıra beklemeyi tercih eden o çok renkli kalabalık… Ki Watergate, Berlin’in pek de havalı olmayan kulüplerindendir. Berghain, Tresor, ://about blank, Sisyphos ve Kit Kat’te bu kuyruk her zaman iki kat daha uzundur. Kentin kulüp kültürünü hakkını vererek deneyimlemek istiyorsanız mutlaka bir pazar sabahı o sıraya girmeniz gerekir. Çünkü bir önceki geceden başlayan partinin en iyi DJ’i sahneye günün ilk ışıkları ile birlikte çıkar.

Özellikle 1989’da duvarın yıkılmasının ardından rave ve elektronik müzik, Berlin’in kültürünü şekillendiren en önemli damarlardan biri hâline geldi. Şehrin tekno sahnesi, gece hayatı ile tanınan metropollere kıyasla çok farklı bir seviyede. Buna Detroit de dahil. 

Tekno 80’lerin ortalarında Detroit’te ortaya çıktı. 89’da duvar yıkılınca Berlinliler bu türü Doğu ile Berlin’in yeniden biraraya getiren bir köprü olarak kullandı. Şehrin doğusunda yer alan terk edilmiş sığınaklar, elektrik santralleri ve fabrikalar iki tarafı buluşturan kulüplere dönüştü. Kısa zamanda Detroitli birçok DJ Almanya’da ABD’de olduğundan çok daha kalabalık kitlelere çalmaya başladı.


Birkaç yıl önce The Guardian’da yayımlanan bir makalede, duvar yıkıldıktan kısa süre sonra Doğu Berlin’de eski bir mağazanın depolama alanına kentin en bilinen kulüplerinden Tresor’ı kuran Dimitri Hegemann, şöyle diyordu: 

“Berlin Duvarı’nın yıkılmasından sonra tekno, kenti dönüştürdü. Bu dönüşüm, Berlin’in hem Doğulu hem de Batılı çocuklarının hoşuna gitti ve birbirlerine bağlanmalarını sağladı. Miles Davis’in İkinci Dünya Savaşı ertesinde caz sayesinde Paris’e gelmesine benzer şekilde, Berlin de yeni bir şey deneme şansına kavuştu. 89 ve 90’da Polonya gibi Doğu ülkelerinden insanlar eğlenmek için Tresor’a geliyorlardı. Bu yeni nesil Detroit teknosunda benzerlerinden farklı olarak şarkı sözü yoktu. Aptalca mesajları yoktu ve sadece dans edebileceğimiz bir müzikti.” 

Almanya’nın 90’daki birleşmesinden bu yana şehrin müzik sahnesinde önemli bir figür olan Hegemann, aynı zamanda Berlin’in kulüp kültürünün UNESCO tarafından tanınma hareketini başlatanlardan biri.

Korumaya değer bir kültür: Tekno

UNESCO, Somut Olmayan Kültürel Miras’ı şöyle açıklıyor: “Toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekânlar anlamına gelir.” 

Bu listede Türkiye’den Nevruz, ekmek yapımı, Dede Korkut mirası, epik anlatıcılar, âşıklık ve atışma geleneği gibi özel değerler bulunuyor. Birkaç yıl önce de Alman hükümeti, Detroit’te ortaya çıkmasına rağmen Berlin’in sahiplendiği teknoyu bu listeye aldırmak için başvuruda bulundu. Bu, Berlinlilerin müze, kütüphane ve tarihî binalar gibi tekno kültürünü de korumaya değer bulduğu anlamına geliyordu.

Detroit teknosu, 80’lerin ortalarında doğası gereği kültürel, politik ve ideolojik birçok faktörün ortak ürünü olarak ortaya çıktı. Avrupa avangard müziği, Chicago house sahnesi, Detroit’in endüstriyel gerilemesi ve ırkçılık karşıtı politikalar bu müziğin yaratılmasına zemin hazırladı.

Kentin önemli teknocuları Jeff Mills, Mike Banks ve Rob Hood, 1991’de Sonic Destroyer’ı besteledi ve bu parça sayesinde Berlin ile Detroit arasındaki tekno ittifakının yolu açılmış oldu. Detroit teknosu böylelikle geçen yüzyılın en büyük gençlik hareketine dönüşerek bir varoluş biçimi olarak anılmaya başlasa da Detroit’te hak ettiği ilgiyi göremedi. 

Hip-hop'ın ABD’deki muazzam etkisi artarak devam ederken, tekno ve house Avrupa kıtasında hüküm sürmeye başladı. Böylelikle Berlin’le özdeşleşen bu tür de UNESCO’nun koruma istesine girmeye de hak kazandı ve Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu kentin tekno müzik kültürünü, Somut Olmayan Kültürel Miras listesine ekledi. Bu sayede, şehrin kültürel değerlerinin korunmasının yanı sıra müziğin soylulaştırılarak tek bir zümrenin hakimiyetine girmesinin önüne geçilmesi de amaçlandı.


'Beyaz toplumun ana akımı tarafından kabul görmeyen hiçbir şey değerli değildir'

UNESCO’nun verdiği bu unvan ile tekno kültürü kurumsal olarak da koruma altına alınmış olacak. Kulüplerin hükümet finansmanına erişimi ve şehir planlama yasaları kapsamında daha fazla yasal hakkı olacak. Berlin’in ünlü kulüplerinin birçoğu pandemi salgını sırasında zor günler geçirdi. Kapılarını aylarca kapatmak durumunda kalan mekânlar, artan kiralar ve yüksek işletme maliyetlerinin de etkisiyle tamamen kapanma riskiyle karşı karşıya kaldı. Bu yeni gelişme sayesinde hem kulüp sahipleri hem de sektörde çalışanlar kendilerini güvence altında hissedecek.

Bütün bunların yanında dinleyici tarafından sıkıntı yaratan bir durum da söz konusu. Berlin’in teknoyu sahiplenmesi bazı müzikseverler tarafından Detroit’in yok sayılması olarak görülüyor. Özellikle bu türün ortaya çıkmasını Afro-Amerikanların sağladığının altını çizen birçok tekno dinleyicisi Reddit üzerinden şu tartışmayı başlattı: “Beyaz toplumun ana akımı tarafından kabul görmeyen hiçbir şey değerli değildir.” 

Bir müzik türünün siyahların elinden çıkar çıkmaz değere binmesi de vurguladıkları bir başka mesele. Berlin’deki kulüp kültürünün bir bakıma bahsettiği çeşitliliğe sahip çıkmadığı ve kucaklayıcı olmadığı söyleniyor. Ana akım elektronik müzik eleştirmenleri Detroit’in yok sayılmasına tepki gösteriyor. Reddit’te ise Amerikalılar ile Almanlar arasındaki tekno tartışması büyüyerek devam ediyor. Sonuç ise Detroit’te doğan teknonun, Berlin’de gelişmeye devam ettiği gerçeğini değiştirmiyor.

Bunun en önemli sebeplerinden biri Detroit’in yerel hükümetinin destek programlarında şimdilik tekno müzik yapan sanatçıların yer almaması. Birçok siyah Detroitli sanatçının Berlin’e taşınmasındaki neden olarak da bu gösteriliyor. Berlin’in hem sanat finansmanı hem de sağlık hizmetleri gibi konularda ABD’den daha iyi destek sunması, müzisyenlerin yaşamak için burayı tercih etmesine ve dolayısıyla kentin elektronik müziğin de merkezi olarak işaret edilmesine neden oluyor. Her şehrin kendi içinde kültürel gelişimlere ihtiyacı vardır. Görünen o ki Berlin Belediyesi bunu çok iyi başarıyor ve kulüpleri kent kültürünün bir parçası haline getirmenin yanında turistleri ve sanatçıları çeken maddi bir obje olarak da konumlandırıyor. Tekno, kültürel yaşamı şekillendirmekle kalmıyor, şehrin kasasını da güçlendiriyor. Kısacası Detroit’in yapamadığını Berlin yapıyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

NEREDE YAYIMLANDI?

DuendeDuende
∙

BÜLTEN SAYISI

🪩 Beyoncé'nin intikamı, Berlin'in tekno kültürü

Beyoncé yeni albümü "Cowboy Carter" ile ona sırtını dönen country müzik sahnesine cevap verdi. Detroit çıkışlı teknoyu Berlin bağrına bastı, kültürel miras olarak kayıt altına aldırdı.

01 Nis 2024

aposto.com

YAZARLAR

Eda Solmaz

Eda Solmaz

Müzik yazarı

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?

Deborah Levy’nin "Yaşayan Otobiyografi" üçlemesi, bir kadının kendine ait bir hayat kurma çabasını anlatıyor. Bu kitapların eşliğinde, eski düzenin artık bize uymadığı ama yenisinin henüz şekillenmediği dönemleri, geleceğe dair hayallerimizi korurken bugünkü hayatımızı ertelememenin yollarını düşünüyoruz.

Elvan Omay

·

15 Kas 2026

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?

Hollanda merkezli sinema zinciri Pathé ve Amsterdam merkezli kreatif ajans ACE, "Pathé REWIND" adlı bir deneye imza attı. Amaç, insanların sevdikleri bir filmi hipnozun etkisiyle ilk kez izliyormuş gibi hissedip hissedemeyeceğini görmekti. Biz de bu deneyden yola çıkarak Sinema Yazarları Derneği (SİYAD) üyelerine hangi filmi hafızalarından silip yeniden ilk kez izlemek isteyeceklerini sorduk.

Deniz Aytekin

·

13 Kas 2026

Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Burcu Fikretoğlu ile Orpheus’un izinde, varlıkla yokluk arasında: 'Taşların uykusunu taklit etmek'

Atina’da yer alan National Archaeological Museum, kalıcı koleksiyonunun içinde ilk kez çağdaş bir sanatçının solo sergisine ev sahipliği yapıyor. William Kentridge’in “Imitate the Sleep of Stones” adlı sergisi, Burcu Fikretoğlu küratörlüğünde izleyiciyle buluşuyor. Sergi, sevdiği Eurydice’yi yeniden hayata döndürmek amacıyla yeraltı dünyasına inen müzisyen Orpheus’un antik Yunan mitinden yola çıkıyor. Sergiyi küratörü Burcu Fikretoğlu’ndan dinledik.

Burcu Dimili

·

13 Kas 2026

Burcu Fikretoğlu ile Orpheus’un izinde, varlıkla yokluk arasında: 'Taşların uykusunu taklit etmek'
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Lee Chang-dong'dan 'Possible Love': Direnişe bakmak

Lee Chang-dong’un "Possible Love"ı, 2009’daki Ssangyong Motor grevinden yola çıkarak sınıf çatışmasını, emeği ve başkalarının acılarına bakmanın etik sınırlarını sorguluyor. İşini kaybeden Choi Ho-seok ve eşi Ahn Mi-ok'a odaklanan film, kendi bakışını bu çifti filme çekmek isteyen Lee Ye-ji'nin gözüyle harmanlıyor. Bazı şeyler kamera orada olduğu için gizleniyor, bazıları ise kamera sayesinde ortaya çıkıyor.

Aslı Ildır

·

12 Kas 2026

Lee Chang-dong'dan 'Possible Love': Direnişe bakmak
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Radu Jude: 'Benim sorumluluğum seyirciye değil, sinemaya karşı'

19. yüzyılda yaşamış Fransız bir hizmetçiyi, Rumen göçmen işçileri ve Roberto Rossellini'yi birbirine bağlayan ne olabilir? Radu Jude'ye sorarsanız, pek çok nokta... Yönetmen son filminde, birbirinden uzak görünen bu dünyaları biraraya getirerek ekonomik göçün görünmeyen insani bedellerine odaklanıyor. Viyana Film Festivali’ndeki sohbetimiz sinemadan siyasete, sömürüden iyi niyete, karamsarlıktan gerçekleri olduğu gibi görebilmeye uzandı.

Müge Turan

·

12 Kas 2026

Radu Jude: 'Benim sorumluluğum seyirciye değil, sinemaya karşı'