Dibe doğru yarışa son: Küresel kurumlar vergisi

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), yıllar süren müzakerelerin ardından çok uluslu şirketlerin faaliyette bulundukları ülkelerde 2023’ten itibaren en az %15 oranında vergilendirilmesine yönelik anlaşmanın 136 ülke tarafından kabul edildiğini açıkladı. Anlaşmayı kabul eden ülkeler, küresel Gayrisafi Yurt içi Hasıla’nın (GSYH) %90’ından fazlasını temsil ediyor.

Arka plan: Küresel kurumlar vergisi düzenlemesi, esasen 2012’den bu yana OECD’nin ajandasında yer alıyordu; ancak ABD’de Joe Biden’ın göreve gelmesiyle öncelik sıralamasında ilk sıralara yerleşti.

• Haziran 2021: Biden Londra’da gerçekleşen zirvede, G7 ülkelerinin desteğini aldı.
• Temmuz 2021: OECD’nin vergi reformuna yönelik hazırladığı ilk metne, 130 ülke destek verdi. Kurumlar vergisinin düşük olduğu ve “vergi cenneti” olarak adlandırılan İrlanda ve Macaristan ise diğer AB üye ülkelerinden farklı olarak anlaşmaya karşı çıktı.
• Ekim 2021: İrlanda, Macaristan ve Estonya gibi ülkelerin de anlaşmayı onaylamasıyla tüm G20 ve OECD ülkeleri anlaşmayı onaylamış oldu.

Ne olacak? Küresel kurumlar vergisinin hayata geçirilmesiyle dünyanın en büyük ve kârlı 100’e yakın çok uluslu şirketinden elde edilen 125 milyar dolardan fazla kâr ülkelere yeniden dağıtılacak. Ayrıca, bu şirketlerin faaliyet gösterdikleri ülkelerde daha adil vergi payı ödemelerinin ve kâr elde etmelerinin önü açılacak.

Kimler etkilenecek? Yeni vergi reformunun ilk ayağından, küresel satışları 20 milyar avronun ve kârlılığı %10’un üzerinde olan çok uluslu şirketler etkilenecek. Vergilendirilecek grubun içinde; Apple, Facebook ve Google gibi teknoloji şirketlerinin yanı sıra BP, HSBC, Barclays gibi farklı sektörlerden şirketler de var. Anlaşmanın ikinci ayağında ise %15 olarak belirlenen yeni asgari vergi oranının, 750 milyon avronun üzerinde geliri olan şirketler için geçerli olacağı ve yıllık yaklaşık 150 milyar dolar ek küresel vergi gelirinin elde edileceğinin tahmin ediliyor.

Neden önemli? Anlaşmanın, ülkelerin düşük vergi oranları ile çok uluslu şirketleri kendi ülkelerine çekmek için verdikleri mücadeleyi, yani ABD Hazine Bakanı Janet Yellen’ın tabiriyle “dibe doğru yarışı”, sonlandırması bekleniyor. Yellen anlaşma sonrası yaptığı açıklamada, “Adeta tüm küresel ekonomi, kurumlar vergisinde dibe doğru giden yarışı bitirme kararı aldı. ABD, bundan sonra vergi oranları konusunda rekabet etmek yerine çalışanların becerilerini artırma ve yenilikler sunma konusunda rekabet edecek,” dedi.

Şimdi ne olacak? Anlaşma, 13 Ekim’de Vaşington’da gerçekeleşecek G20 Maliye Bakanları toplantısı ve ay sonunda Roma’da yapılacak G20 Liderler Zirvesi’nde onaya sunulacak. Ardından tüm ülkelerin kendi meclislerinden onay alması gerekecek.