Elektrikli araç distribütörleri pes etmiyor

Çin'den ithal edilen elektrikli otomobillerin Türkiye'deki satışına ilişkin tebligattan en çok etkilenen iki marka, Ulu Motor'un Türkiye distribütörlüğünü üstlendiği Skywell ve Leapmotor oldu. Skywell Türkiye CEO'su Mahmut Ulubaş, 2023 Kasım sonunda yayımladığı kararnameyle uygulanması gereken şartlara, markaların Türkiye otomotiv pazarında tutunup tutunamayacağı konusunda belirleyici olan noktalara ve 2024'e dair projeksiyonlar ile yatırım planlarına değindi.

Tebligat sonrası neler yaşanıyor? 

“Uluslararası alanda sektörde çok ciddi bir dönüşüm var, bunu kimse inkar edemez. Özellikle Avrupa'daki Çinli üreticiler çok hızlı bir şekilde ilerliyor. Bunun yansımalarını Türkiye'de de görüyoruz. Öncelikle şunu belirteyim, Türkiye'ye zaten Avrupa tip onayı olmayan bir araç ithal edilemiyor, yani Avrupa'da satılan Çin aracıyla Türkiye'de satılan Çin aracı aynı. Bundan dolayı buradaki tebliğ, tüketiciyi korumaya yönelik gibi gözükse de aslında içerideki ekosistemi yeniden dizayn etmek olarak yorumluyoruz.”

Peki size göre konu sadece TOGG mu?

“TOGG değil, içerideki ekosistem diyelim. Yarın öbür gün yeni yatırımlar da gelecektir buraya. Bu yeni yatırımların korunması için benzer modelleri Tayland veya İran da yapıyor, Asya'da da Pakistan ve birkaç ülke daha var. Türkiye de buna benzer bir model deneme aşamasında şu anda. Nasıl bir yol izleyeceğimizi, sektörün ne getireceğini aslında bize zaman gösterecek. Bizim tarafımızda ise hâlihazırda zaten 20 civarı satış ve servis noktamız var. Tabii bunların hepsi bayiden oluşuyor. Bizim sistem bayi üzerine kurulu, bir tane merkez servisimiz var."

Şartlar ağır değil mi? 

“Tabii elektrikli araç sektöründe, mevcut satış adetiyle zaten kârlılık veya para kazanma biraz hayal. Hangi marka olursanız olun, 20 tane servisi kendiniz açtığınızda bu yatırımın geri dönüşü minimum 10 sene, şu anda bizim fizibilitemiz de bunu doğruluyor.”

Ne kadarlık bir yatırım gerektiriyor?

"Topladığınız zaman servis başı 1 milyon avro civarı, toplamda 20 servis üzerinden düşünürseniz 20 milyon avro civarı bir yatırıma denk geliyor. Biz 30 milyon dolara batarya fabrikası kuruyoruz, biliyorsunuz. Öyle olduğu için ister istemez markaların belini bükebiliyor bunlar. Tabii bizim hedeflerimiz farklı. Satış sonrasında biz bunu yapıyoruz bu arada. Şu anda 20 servisin yatırımlarına başladık ama paralelinde takip ettiğimiz farklı projeler de var yine Türkiye için. 2-3 aylık bir sürece yaydık bunu. Bunun için yeterli stoku zaten Aralık ayında getirmiştik. Bayileri ve müşterileri arabasız bırakmadan bu süreci atlatmış olacağız.”

Tebliğle ilgili herhangi bir revizyon ihtimali var mı sizce?

“Bizim Ocak ayının ilk haftası için beklentimiz vardı ama gerçekleşmedi. Bakanlık yetkilileriyle görüşmelerimiz devam ediyor ama o tarafta olumlu bir ışık şu an için yok. Biz de B planı olarak hibriti gündeme aldık. Skywell'in Çin'de ve Rusya'da sattığı Plug-in hibrit modeli vardı. 200 kilometrenin üzerinde menzile sahip, hem benzinli hem elektrikli. Onun tip onayları alınıyor ve emisyon standartlarına uygun hâle getiriliyor şu anda. Onun üzerine yoğunlaşacağız kısa vadede. İkinci çeyrek sonu, üçüncü çeyrek başı gibi. Yani yaza yetişir gibi tahmin ediyoruz."

BYD de aynı yola gitti. Çin'den gelen elektrikli otomobiller sizce aynı yoldan mı gidecek?

“Hepsi gidemez çünkü Avrupa'nın emisyon standartları çok katı şu anda. Yani hibrit olarak Avrupa'da satılabilecek emisyonu sağlayan 3-4 tane marka var. Skywell bile yeni geliştiriyor, öyle düşünelim. BYD de zaten yeni geliştiriyor, şu an tip onayı yok hibritin. Zamanla bunu ayak uyduracaklardır. Ama tabii hibrit araçlar için bu regülasyonu sağlamak elektrikli araçlar kadar kolay değil."

Peki nasıl çözülecek bu sorun? Çünkü her marka bu işi 20 servisle çözebilecek gibi görünmüyor.

“Oyuncular azalacak ve ufak yatırımlar kaybolacak. Biraz daha ciddi olanlar; markaya, ülkeye, bölgeye yatırım yapanlar daha fazla adede ulaşarak bu yatırımın karşılığını çıkarabilir. Yani trafikte en az 15-20 bin arabanız olması lazım ki bu 20 servisin karşılığını alasınız."

Skywell ve Leapmotor tarafında durum nasıl?

"Şu an 4-4,5 bin civarı aracımız var trafikte gezen. Bu araçlara zaten mevcut bayilerimiz hizmet veriyor ama satış-servis birlikte olduğu için bayiler şu an idareten götürüyor süreci. Ancak tabii 20 servisin yanına 20 servis de biz açtığımız zaman 40 servisi kaldıracak bir araç parkuru şu anda yok Türkiye'de. Dediğim gibi, trafikte 15-20 binin altında aracı olan her marka için bu böyledir."

Hem ODMD Başkanı Ali Haydar Bozkurt hem de OSD Başkanı Cengiz Eroğlu her toplantıda "Çinlilerin artık yatırım yapması gerekiyor" diyor, cari açığın günah keçisini Çin gibi gösteriliyor. Siz bu konuda neler diyeceksiniz? 

“Bu tüm dünyada böyle. Biliyorsunuz eski ABD Başkanı Donald Trump, Çin'e ambargo koymak için ciddi yaptırımlar uygulamaya koymuştu. Burada Çin artık ölçek ekonomisine tabi, yani Türkiye'de 1 milyon araba satılıyorsa Çin'de bunun birkaç katı daha fazla araba satılıyor ve üretiliyor. Çin şu anda dünyanın en büyük otomotiv üreticisi konumunda. Bununla rekabet edebilmek mümkün değil. Ancak o ekosisteme paralel bir ekosistemi burada kurarsak rekabet edebiliriz. Cari açık konusunda da bence tamam, cari açığımız fazla ama burada ithalatın önünü kesmek yerine üreticiyi destekleyerek nasıl rekabetçi oluruz, katma değerli ürünlerde nasıl biz ön plana çıkarız gibi konulara çalışmamız lazım."

Gelelim sizin yatırımlarınıza. Daha önceki toplantı bir batarya fabrikasının toplantısıydı. Hem onunla ilgili gelişmeleri soracağım hem de onun dışındaki yatırımlarınızı...

“Üretimden başlayalım sonra satış tarafına doğru gidelim isterseniz. Üretim tarafında 6-7 aydır süreçler devam ediyordu, artık son noktaya geldik. En kısa süre içerisinde daha somut bilgileri sizinle paylaşmış olacağız."

Hangi aşamada?

“Skywell tarafıyla imzalandı zaten süreç, her şey hazır. Batarya tarafında ekipman dahil hazır ancak bu tarafta bizim depolama bataryası üretimimiz olacaktı. Bununla alakalı bir ek gümrük vergisi geldi batarya hücresine. Yani, bizim hammaddemize 1 Ocak'ta ek gümrük vergisi geldi. Bakanlık'la bu konudaki istişarelerimiz devam ediyor. Buna paralel olarak, Türkiye'deki üretim olanaklarını görüştüğümüzü zaten daha önce ben Bloomberg HT'de açıklamıştım. Önümüzdeki hafta da yine bürokratik olarak önemli bir görüşmemiz olacak bununla alakalı. Bu görüşmemiz neticesinde artık yatırımın tutarı, adetleri ve yeri gibi konularda daha somut verileri sizle paylaşabiliriz.

Bu ay sonuna kadar bir şeyler çıkmış olur ortaya. Bürokratik süreçler olduğu için biraz zaman alıyor. Kaldı ki BYD bile Macaristan'da teşvik süreçlerini 224 kez Bakanlık ile görüşmüş."

Planladığınız başka yatırımlar var mı?

“Şu anda Türkiye'ye paralel olarak Avrupa tarafına ağırlık verdik. Polonya'da bir şirketimiz kuruldu. Doğrudan Estonya, Letonya, Litvanya gibi Baltık ülkelerine satış yapıyoruz. Macaristan'da şirket kuruyoruz, oradan da Balkan ülkelerine hitap edeceğiz. Yaklaşık 20 ülke var. Bir de şimdi bu yeni yatırımla birlikte sağdan direksiyon pazarlara başlayacağız. İngiltere merkezli bir şirket kuruyoruz. İngiltere üzerinden de Birleşik Krallık dediğimiz 4-5 ülke artı Malta ve Kıbrıs'ı bize bağladılar. Orada profesyonel bir ekip kuruyoruz. Hem Türkiye'de sektörden bazı isimler başladılar hem de bölgeden bazı isimler başlıyorlar. Bildiğimiz markaları, bildiğimiz isimleri bundan sonra bünyemizde daha çok göreceğiz."

Tebligatın bir faydası olacak mı sizce? 

“100-200 araba satan devam etmez zaten. Yani kısıtlı adetlerle girmek isteyen, 'Bakalım görelim, tutarsa devam ederiz' diyen markalar büyük ihtimalle bundan sonra yoluna devam etmeyecek."

O açıdan olumlu olduğunu mu düşünüyorsunuz?

“Kısa vadede bu düzenleme Avrupalılar için olumlu oldu, çünkü pazar Avrupa merkezli üreticilere kaldı. Ama orta vadede de Çinli üreticiler veya Asyalı üreticiler için olumlu bir karar, çünkü 10 markayla rekabet etmek var, 5 markayla rekabet etmek var. Ona göre tabii, pazar koşulları da uyum sağladığı sürece verimli olacaktır bu karar."

Peki TOGG'un öne çıkması açısından olabilir mi sizce? Yoksa hiç alakası yok mu?

“Bakanlığın söylediğine göre tüketiciyi korumaya yönelik bir karar. Biz de bu karara saygı duyuyoruz. Burada tabii mağduriyet yaşanmaması önemli çünkü demin bahsettiğim 100-200 adet araç satan üreticiler büyük ihtimalle kısa vadede sıkıntı yaşayacak ama Çinli büyük üreticilere ve yatırımcılara kolay kolay mağduriyet yaşatmaz."

Aslında o biraz da "Çin markası" algısından kaynaklanıyor herhalde. Orada sizin işiniz biraz daha zorlaşıyor.

“Kesinlikle asıl sıkıntı bu zaten. Kasım ayından bu yana tebliğle birlikte zaten olumsuz olan algı, sosyal medya üzerinden iyice şişiriliyor tabiri caizse. Bununla birlikte ister istemez bir markanın başına patlayacaktı bu, bize patladı. Öngördüğümüz bir şey değildi, bayinin mali verileri gayet düzgündü ve teminatları da vardı içeride. Ama yapacağımız bir şey yok."

Hem bayi tarafı hem de Ulu Motor olarak bu işten yüzünüzün akıyla çıkacak mısınız?

“Çıkacağız, zaten çoğu mağduriyet giderildi. Mağduriyet de diyemeyiz aslında, kısa süreli bir bekleme vardı çünkü orada. Sadece belli bir miktarda (10'un altında) müşterimiz var, onların sorunlarını çözmek için de şu anda ekiplerimiz ekstra çaba sarf ediyor."

Peki son sorum: Skywell ve Leapmotor'un Türkiye için 2024 projeksiyonlarını paylaşabilir misiniz?

"Altıncı aya kadar biraz daha 'satış sonrası' ve kaliteyi artırmaya yönelik, sadakati artırmaya yönelik ilerleyeceğiz. Altıncı aydan sonra Skywell'de hibrit modelimiz gelecek. Leapmotor'da da C10 Plug-in hibriti var şu an, yine Çin'de başladılar. Onlar da Avrupa tip onayını alıyor Stellantis'le birlikte. Onun da satışına başlanacak, iki tane SUV'miz olacak. Bununla birlikte yatırım planlarımız devam ediyor. Yatırım planlarımızla birlikte belki ithalat sürecinde markamıza özel bazı esneklikler olabilir. Bununla alakalı çalışmalarımız devam ediyor. Ulu Motor olarak merkezimiz Türkiye; Türkiye'de 1971'den beri devam ediyor ailemiz zaten. Devam da edeceğiz."