İlkleri, sembolleri ve bu yılın yeşil hedefleriyle Olimpiyat Oyunları

Fransız aristokrat, eğitimci Baron Pierre de Coubertin savaşlarla ayrışan ve bitap düşen Avrupa için Olimpiyat Oyunları'nı yeniden başlatmayı “büyük ve hayırlı bir görev” olarak tanımladığında yıl 1892’ydi. Aslında insanlık, Rönesans’la birlikte yeniden haberdar olduğu antik Olimpiyat Oyunları'nı canlandırmak için 16. yüzyıldan beri birçok girişimde bulunmuştu. Ancak mayanın tutması için Coubertin’in formülü gerekecekti. 

• O formül, sporu siyaset üstü bir pozisyonda konumlandırarak erdemlerini de tüm milletleri kapsayacak şekilde tanımlıyor, böylece ulusal rekabetleri barışçıl bir düzlemde ilerletmeyi umuyordu. 

Atina 1896, antik Olimpiyat Oyunları'nın topraklarında, bu hedeflerle düzenlendi ve tüm dünyaya şartlar ne olursa olsun ülkelerin sporcularını gönderebilecekleri bir diplomasi masası sundu. Elbette ne bu tahayyül ne de yola çıkış formülü kusursuzdu. Her şeyden önce spor dışı ulusal rekabetler, çoğu zaman sporu gölgede bırakacak kadar şiddetliydi. 

• Ayrıca olimpik sporların doğası da erkeklere zimmetlenmişti. Nitekim Atina 1896’da kadınların yarışması yasaktı.

6-15 Nisan 1896’da düzenlenen ilk Olimpiyat Oyunları'nın Atina’daki merkezi “Kallimarmaro” (güzel mermerli) olarak da anılan Panathinaiko Stadyumu’ydu. ABD 11’i altın olmak üzere 20, ev sahibi Yunanistan ise 10’u altın 47 madalya kazanmıştı. Katılımcıların yüzde 65’inden fazlası (169 atlet) Yunan’dı. 

• 14 ülkeden 241 sporcu, 9 kategorideki (atletizm, bisiklet, eskrim, jimnastik, atıcılık, yüzme, tenis, halter ve güreş) 43 etkinlikte yarışmış; en başarılı sporcu 4 dalda madalya kazanan Alman jimnastikçi Carl Schuhmann olmuştu.

Olimpiyat mottosu

Olimpiyat mottosu “Citius, Altius, Fortius” Latince “daha hızlı, daha yüksek, daha güçlü” anlamına geliyor. 23 Haziran 1894’te Olimpiyat Oyunları'nın yeniden canlandırılması için yapılan toplantıda dile getirilen slogan, Pierre de Coubertin’e aynı zamanda bir spor tutkunu olan Dominikan rahibi Henri Didon tarafından önerilmişti. 

1924 Paris’te resmiyet kazanan bu mottonun, rekabetçi sporların her zaman “daha iyisini” talep eden doğasıyla uyumu aşikar. Ancak Olimpiyat Oyunları'nı bir spor etkinliğinin ötesinde tüm sosyal yaşamı etkileyecek bir fenomen olarak düşleyen Coubertin, bu mottoyu oluşturan üç kelimenin aynı zamanda bir ahlaki estetik programı olduğunu da söyler. 

• 2021’de Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) bu mottoya tireyle “Communiter” yani “birlikte” ibaresini de ekledi. 

Olimpiyat yemini

“Olimpiyat oyunlarında ülkemizin şerefi ve sporun zaferi için kurallara uyarak dürüst yarışacağımıza ve sportmenlik ruhu içinde mücadele edeceğimize ant içeriz.”  

Bu yemin, ilk kez Antwerp 1920’de Belçikalı eskrimci Victor Boin tarafından okundu. Antik dönemdeki gibi kurban edilen bir hayvan yoktu bu kez törende ama onun dışındaki pek çok öğe antik Oyunlar'a benziyordu. Pierre de Coubertin tarafından yazılan ilk yemin yıllar içinde değişti, çağa ayak uydurdu. 

• Sydney 2000’de ilk kez dopinge karşı bir vurgu eklendi. 2021’de ise yemini okuyanların sayısı 2 sporcu, 2 antrenör, 2 hakem olmak üzere 6’ya yükseldi.

Olimpiyat madalyaları

Antik Olimpiyat Oyunları'nda kazananlar zeytin dalından yapılma taçlarla ödüllendiriliyordu. İlk modern Olimpiyat Oyunları'nın düzenlendiği Atina 1896’da ise bu taca bir de madalya eşlik etti. İlk Oyunlar'da birinciler altın değil gümüş madalya kazanıyordu. İkincilere ise bakır madalya veriliyordu. 

^{İlk madalyaların ön tarafında Zeus, zafer tanrıçası Nike’yi tutarken görülüyor, arkada ise Akropolis resmediliyordu.} 

• St. Louis 1904’le birlikte altın-gümüş-bronz madalya sistemine geçildi. IOC, haksızlık olmaması için geriye dönük olarak 1896 ve 1900 olimpiyat oyunlarında da ilk üç sırada yer alan sporcuları bu madalyalarla ödüllendirdi.

Olimpiyat meşalesi 

Modern Olimpiyat Oyunları'nda yakılan ilk stadyum meşalesi, Amsterdam 1928’deydi. Meşale, tarihteki konumu antik çağa kadar uzanan, Olimpiyat Oyunları'nın önemli bir sembolü. O dönemde bu ateşin Prometheus’un tanrılardan çaldığı ateşi simgelediği söyleniyordu. Amsterdam 1928’de ise gaye, tüm şehrin Olimpiyat Oyunları'nın nerede düzenlendiğinden haberdar olmasıydı. 

Ateşin yakıldığı “Maraton Kulesi” Amsterdam Olimpiyat Stadyumu’nun önüne yerleştirilmişti. Fikir babası, aynı zamanda stadyumun da mimarı olan Jan Wils’ti. Olimpiyat ateşinin “meşale koşusu”yla birleşmesi ise Berlin 1936'da oldu. Nazilerin yeniden canlandırdığı gelenekle birlikte antik Olympia kentindeki Hera Tapınağı’nda düzenlenen ritüelle başlayan koşu, ev sahibi şehre kadar devam etti.

Olimpiyat bayrağı

5 kıtayı temsil eden halkaların iç içe geçtiği Olimpiyat sembolü 1. Dünya Savaşı sonrası düzenlenen ilk Olimpiyat Oyunları olan Antwerp 1920’de görücüye çıktı. 

• Bizzat Coubertin tarafından tasarlanan sembol aslında 1913’te yaratılmıştı. Baron, 1910’da gündeme gelen Olimpiyat Oyunları için özel bir bayrak/sembol hazırlanması fikri sonrası tatmin edici bir çalışmayla karşılaşmayınca kolları sıvamıştı. Logoyu belirlerken 1890’larda genel sekreteri olduğu Union des Societes Françaises de Sports Athletiques’in iç içe geçmiş iki halkadan oluşan simgesinden fazlasıyla yararlandığı açıktı. 

Yeni Olimpiyat simgesi, 5 kıtayı ve üzerinde yaşayan ulusların aynı çatı altında uyum içindeki birliğini sembolize ediyordu. Birbirine eşit büyüklükteki halkalar mavi, sarı, siyah, yeşil ve kırmızı renkteydi. 

Fakat bayrağın tam dalgalanmak üzere kamuoyuna ilan edileceği dönemde korkulan oldu. Ulusların pek de uyum içinde olmadığını gösteren büyük savaş patlak verdi ve kısa sürede yayıldı. Hâliyle 1916 Berlin Olimpiyat Oyunları düzenlenemedi. Savaş nihayet bittiğinde, Uluslararası Olimpiyat Komitesi, ağır bedel ödeyen ülkelerden Belçika’nın Antwerp kentinin 1920 Oyunları’na ev sahipliği yapmasına karar verdi. Olimpiyat bayrağı, 14 Ağustos 1920’de Antwerp’in Olimpiyat Oyunları için inşa edilen stadyumunda dalgalanmaya başladı ve o günden beri de dünyanın en meşhur imajlarından biri oldu.

Bu yılın sembol olacak ilkleri

Dört yılda bir toplumları biraraya getiren modern Olimpiyat Oyunları'nın amaçları arasında sporun temeli olan fiziksel ve moral niteliklerin gelişmesini sağlamak, barışsever bir dünya kurmak ve özellikle gençleri karşılıklı anlayış ve dostluk ruhuyla eğitmek var.

Bu sene bu hedeflerin arasına yeni bir madde daha eklendi: Paris 2024'ün karbon ayak izini Londra 2012 ve Rio 2016'nın yarısına indirerek tarihin en yeşil Olimpiyatı olması hedefleniyor. IOC Başkanı Thomas Bach da sürdürülebilirliğin önemini vurguluyor. 

• Organizatörler tarafından yapılan planlar arasında jeotermal ve güneş enerjisi kullanımını artırmak, etkinlikte sunulan bitkisel gıdaların miktarını ikiye katlamak ve geri dönüştürülmüş materyallerden üretilmiş bir Sporcu Köyü tasarlamak gibi maddeler ön plana çıkıyor.

Olimpiyat sponsorlarının taahhütlerinde de aynı anlayış öne çıkıyor. Örneğin herkese eşit hareket özgürlüğü sunma hedefiyle bir mobilite şirketine dönüşen Toyota, karbon nötr hedefine paralel olarak Paris 2024’e farklı güç ünitelerine sahip çevreci araçlarını getirecek. 2 bin 650 adedin üzerinde tam hibrit, plug-in hibrit, tam elektrikli ve hidrojen yakıt hücreli aracı kullanacak olan şirket, Paris 2024’ün önceki oyunlara kıyasla karbon emisyonlarını yüzde 50 azaltmasına büyük katkı sağlayacak.

• Toyota, ayrıca Paris 2024’e 500 adet hidrojen yakıt hücreli Mirai ve özellikle bu etkinlik için dönüştürülmüş iki FCEV şehir içi otobüsü tedarik edecek. Mirai, Toyota’nın sıfır emisyonlu araçlar sunma konusundaki kararlılığının en dikkat çekici örneklerinden biri olarak hidrojen yakıt hücresiyle çalışıyor; otobüsler ise tüm tekerlekli sandalye ekibini tek bir otobüste taşıyabilmesiyle dikkat çekiyor.
• Toyota’nın yakıt hücresi teknolojisi, FCEV motorlu teknelerde, otobüslerde, hidrojen Hilux prototipinde ve Paris 2024 Olimpiyat ve Paralimpik Oyunları'ndaki operasyonları desteklemek için kullanılan diğer çözümlerde de mevcut olacak.