İran-İsrail gerilimi: Sadece askeri değil, enflasyonist bir savaş

Ortadoğu’da barışa dair umutlar bir kez daha karanlık bir gökyüzünde kayboldu. İsrail ile İran arasında son günlerde yaşanan yoğun çatışmalar, sadece bölgesel dengeleri değil, küresel ekonomik sistemin sinir uçlarını da sarsıyor. Art arda gelen füze saldırıları, hedef alınan nükleer ve enerji altyapıları, öldürülen üst düzey generaller... Tüm bu başlıkların ötesinde esas sorulması gereken şu: Bu savaş küresel ekonomi için ne anlama geliyor?

Bu çatışmanın enerji piyasaları üzerindeki etkisi, özellikle petrol arzı riskleri üzerinden, ciddi bir küresel enflasyon şokunu tetikleyebilir. Şu an için Brent petrol fiyatı 78 dolar seviyelerinde seyrediyor. Ancak İran’ın en büyük enerji kozu olan Hürmüz Boğazı’nı kapatması halinde fiyatların 130 dolara kadar sıçraması ihtimali güçlü biçimde masada duruyor. Bu boğaz, dünya petrol arzının yaklaşık %20’sinin geçtiği bir enerji koridoru. Yani tek bir hamle, küresel petrol arzının beşte birini doğrudan riske atabilir.

Tarihte benzer krizlere dönüp baktığımızda, 1973 Arap-İsrail Savaşı ve 1979 İran Devrimi gibi dönemlerin petrol fiyatlarında kalıcı artışlara neden olduğunu görüyoruz. Ancak diğer pek çok krizde bu tür artışlar kısa ömürlü oldu. Demek ki piyasa, sadece gerilim değil, arz kesintisi görmeden kalıcı bir fiyat sıçraması yaratmıyor. Bugünkü durumda ise arz kesintisi ihtimali giderek yükseliyor.

Faiz indirimleri rüyası riske giriyor

Fed, 2025’in ikinci yarısında faiz indirimleri planlıyordu. Ancak petrolün 130 dolara çıkması senaryosu, bu planları doğrudan iptal edebilir. Bloomberg ekonomistlerine göre, bu seviyedeki bir petrol fiyatı ABD’de benzin fiyatlarını galon başına 5,1 dolara çıkaracak ve tüketici fiyat endeksine 1,3 puan ekleyerek enflasyonu %3,9’a yükseltecek. Bu, faiz indirimi beklentilerinin rafa kaldırılması anlamına geliyor. Dahası, enflasyon beklentileri bozulursa Fed, bir indirim yerine faiz artışı yapmak zorunda bile kalabilir.

Avrupa Merkez Bankası ve İngiltere Merkez Bankası da benzer baskılarla karşı karşıya kalacak. ECB'nin kesintileri durdurması, İngiltere’de ise faiz indirimlerinin 2026’ya ötelenmesi gündeme gelebilir.

Japonya ve Türkiye üzerindeki etkiler

Japonya gibi enerji bağımlılığı yüksek ekonomilerde ise daha çarpıcı sonuçlar doğabilir. Japonya’nın enerji ihtiyacının %35’i petrole dayanıyor ve neredeyse tamamını Ortadoğu’dan ithal ediyor. Bu nedenle enerji fiyatlarındaki artış, Japonya Merkez Bankası'nın deflasyonla mücadele stratejisini boşa çıkarabilir. Temmuz ayında beklenen faiz artırımı artık çok daha olası görünüyor.

Türkiye’ye gelince... Doğrudan askeri çatışmadan uzak olsa da, hem enerji ithalatçısı kimliği hem de jeopolitik konumu nedeniyle gelişmelerin etkisini yakından hissediyor. Bloomberg'e göre kısa vadede doğrudan enflasyon etkisi sınırlı olsa da, uzun vadede petrol fiyatlarındaki artış dezenflasyon sürecini yavaşlatabilir. Ayrıca, İran'dan gelebilecek potansiyel göç dalgası, kamu maliyesi üzerinde baskı yaratabilir. Özellikle sosyal harcamalarda artış ve yerel bütçeler üzerindeki yükler dikkatle izlenmeli.

Latin Amerika: Kazananlar ve kaybedenler

İlginç bir şekilde, Latin Amerika ülkelerinin bazıları bu krizi fırsata çevirebilir. Kolombiya gibi net enerji ihracatçısı ülkeler, artan petrol fiyatlarından olumlu etkilenebilir. Brezilya ve Arjantin de bu gruba yakın dururken, Şili ve Peru gibi net ithalatçılar için durum tam tersi. Yani jeopolitik bir kriz, kıta ekonomilerini bile birbirinden ayıracak şekilde etkiliyor.

İran’ın sınırları ve hesapları

Tahran’ın İsrail’e yönelik ilk füze saldırıları, güç gösterisinden çok stratejik bir sinyaldi. İran rejimi ABD'yi savaşa çekmeden misilleme yapmak istiyor. Hürmüz Boğazı'nı kapatmak bugüne kadar hiç uygulanmamış bir tehdit olsa da, masada kalması bile piyasalar için yeterince sarsıcı. İçeride rejime yönelik olası halk tepkileri de dış tehditle bastırılıyor. “Bayrağın etrafında birleşme” stratejisi, İran rejiminin yıllardır kullandığı bir yöntem.

Sonuç: Savaş uzakta değil, cebimizde

Ortadoğu'da yükselen duman, yalnızca sınır ötesi bir askeri kriz değildir. O duman, küresel tedarik zincirlerine, merkez bankası politikalarına ve hane bütçelerine kadar ulaşan ekonomik bir sis perdesidir. Savaşın galibi belki belli olmayacak ama kaybedeni çoktan belli: küresel istikrar.

Petrol varil başına 130 dolara çıkarsa, bu sadece bir emtia fiyatı olmayacak — dünyadaki her ürünün, her nakliyenin, her tüketici davranışının kaderi değişecek. Ve belki de yeni bir ekonomik dönem başlayacak: Jeopolitiğin faiz kararlarını şekillendirdiği bir dönem.