Kış Yaklaşıyor: İklim ve Enerji Krizi İlişkisi

Hakan Bulgurlu

İklim değişikliğine şüphe ile yaklaşanlar, söz konusu aşırı hava olayları olduğunda sık sık benzer olayların eskiden de yaşandığını ve dünyanın doğal döngüsünün bir parçası olduğunu söylüyor. Son aylarda tüm dünyada yaşanan hava felaketlerinin şiddeti ve beraberinde getirdiği yıkımın boyutu ise tam tersini… 

Bu yaz Avrupa, son 500 yılın en şiddetli kuraklığını yaşarken dünyanın bir diğer köşesi Pakistan’da sel felaketi ülkenin üçte birini sular altında bırakarak 33 milyon kişiyi etkiledi. Amerika ise son günlerde tarihinin en şiddetli kasırgalarından biri ile mücadele ediyor. 2,6 milyon Amerikalının elektrik bağlantısının kesilmesine neden olan Ian kasırgasının yaklaşık 63 milyar dolar zarara yol açarak en maliyetli 5 kasırgadan biri olacağı öngörülüyor.

Liste oldukça uzun, veriler ise ne yazık ki iç karartıcı… 

Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) açıklamasına göre, eş zamanlı görülen sıcak hava dalgalarının sayısı son 40 yılda 6 kat artarken; The New York Times’da yayınlanan bir makaleye göre bir kasırganın Kategori 3 ve üzerine (saatte 178km’den daha hızlı) dönüşme olasılığı 1979 yılından bu yana her on yılda yüzde 8 arttı.

Sıklığı ve şiddeti her geçen gün artan bu felaketler, küresel ekonomik ve sosyal düzeni derinden sarsıyor. Bu yaz Çin’de iki ay boyunca rekor seviyelerde seyreden sıcak hava dalgası birçok nehirde su seviyelerinin düşmesine neden oldu. Bu düşüş hidroelektrik üretimini zorlaştırırken eş zamanlı olarak, sıcak hava nedeniyle artan klima kullanımı enerji tüketimini, dolayısıyla enerji şebekesi üzerindeki baskıyı arttırdı. Birbirini tetikleyen tüm bu olaylar zinciri, birçok bölgede üretim faaliyetlerinin durmasına neden oldu.

Çin’in yanı sıra Avrupa ekonomisi de aşırı sıcaklardan nasibini aldı. Bölge ekonomisine 80 milyar dolarlık girdi sağlayan nehirler ve kanallarda kuraklık nedeniyle suların çekilmesi tedarik zinciri problemlerine neden olarak küresel ticareti olumsuz etkiledi. İklim krizinin ekonomi üzerinde yarattığı sarsıcı etkiyi daha iyi anlamak için Almanya örneğine bakmamız yeterli: Avrupa’da ticaretin ana damarı olan Ren nehrinde bu yaz gözlemlenen düşük su seviyesinin sadece Almanya ekonomisinde yüzde 0,5’lik bir daralmaya neden olacağı öngörülüyor. Bu dramatik gelişmeler, iklim krizinin basit bir sıcaklık değişiminden çok daha fazlası olduğunu, ekonomik ve sosyal refahımızı tehdit ettiğini gözler önüne seriyor. 

Kontrolden çıkan enerji krizi ve kapıda bekleyen sert kış

Kıta Avrupası gibi modern bir coğrafyayı asıl endişelendiren ise, Rusya–Ukrayna savaşı ile kontrolden çıkan ve tüm bu iklim kaygılarını gölgede bırakan enerji krizi. Doğalgaz fiyatları on yıl öncesine kıyasla 10 kat artmış durumda. Örneğin, İtalya’da Aralık 2022 itibariyle beyaz eşya ve ev aletlerinin kullanım maliyetinin 2021 Aralık ayına kıyasla 5 kat artması bekleniyor.

Daha da önemlisi, bu artış en çok düşük gelirli hane halkını zorluyor. Uluslararası Para Fonu’na (IMF) göre, Avrupa’daki en büyük on ekonomi arasında, en yüksek gelir seviyesine sahip yüzde 10’luk kesim, enerji harcamaları için gelirlerinin yüzde 6,1’ini ayırırken; en düşük gelirli yüzde 10’luk bölüm, aylık kazancının yaklaşık beşte birini ayırmak zorunda.

Öte yandan, hükümetler vatandaşın üzerindeki bu yükü azaltmak için ardı sıra destek paketleri, vergi indirimi gibi önlemler açıklıyor. Geçtiğimiz ay Avrupa Komisyonu, kriz döneminde rekor kar elde eden enerji şirketlerine getireceği özel bir vergi uygulaması ile (windfall tax) toplayacağı yaklaşık 140 milyar euroyu dar gelirli vatandaşlara dağıtmayı hedeflediğini belirtti.

Danimarka’da ofislerde battaniye dağıtılmasından Eyfel Kulesi’nin ışıklarının erken kapatılmasına, Almanya’da yüzme havuzlarının ısıtılmasının yasaklanmasından kullanım kısıtlamalarına, İtalya’da çiftçilerin ürünlerini tarlalarının metreler altındaki mağaralarda saklamasına kadar enerji tasarrufunu sağlayacak birçok önlem hayata geçiriliyor. 

İnsanlık olarak, hayatta kalma içgüdümüz ve problemlerle baş etme azmimiz beni her zaman etkilemiştir. Enerji krizine karşı alınan bu önlemler ve sarf edilen çaba da bu içgüdünün bir göstergesi. Fakat hızla aldığımız kimi kararların, asıl odaklanmamız gereken yapısal çözümleri gözden kaçırmamıza neden olduğunu düşünüyorum.

Bugün yaşanan tüm bu felaketlerden ve enerji krizinden tek bir ders çıkaracaksak bu, fosil yakıtlara olan bağlılığımızı gözden geçirmek olmalı. Enerji krizini rahatlatacak kısa vadeli çözümlere odaklanarak uzun vadeli iklim hedeflerimizi tehlikeye atıyoruz. Almanya’da kömürden enerji üretimi yılın ikinci çeyreğinde yüzde 23 arttı; küresel kömür talebinin ise 2022 yılında rekor kırması bekleniyor. Bu rakamlar enerji krizini çözmeye çalışırken iklim krizini körüklediğimizi gözler önüne seriyor.

Ünlü bilim insanı Albert Einstein’ın da dediği gibi “Her kriz, içinde fırsat barındırır.” Bugün içinde bulunduğumuz tüm küresel zorlukların da temiz enerji kaynaklarına geçiş ve enerji verimliliğini yapısal olarak benimsemek adına eşsiz bir fırsat sunduğunu düşünüyorum. Fosil yakıtların enerji miksindeki payını dramatik şekilde azaltmak zorundayız. Küresel 2050 net-sıfır hedeflerimizi hayata geçirmeye odaklanmazsak bugün yaşadığımız tüm krizler şiddetlenerek artmaya devam edecek. Tek seçeneğimiz kısa vadeli çözümler yerine sürdürülebilir enerji kaynaklarına yönelmek. Çözüme giden yolda gerekli kaynaklara ve bilgiye sahibiz. İhtiyacımız olan tek şey, güçlü bir iradeyi hızlıca ortaya koyabilmek…