Kod adı: 0,433 Gini

Türkiye İstatistik Kurumu, 2023 yılına ait gelir dağılımı istatistiklerini duyurdu. Verilere göre, Türkiye'de en yüksek gelire sahip %20'lik grubun toplam gelirden aldığı pay, geçen yıl bir önceki yıla göre 1,8 puan artarak %49,8'e yükselirken, en düşük gelire sahip %20'lik grubun aldığı pay 0,1 puan azalarak %5,9'a geriledi.

_{Kaynak: TÜİK}

Yukarıdaki tablo, Türkiye’de son yıllarda toplam gelirlerin dağılımını gösteriyor. İlk bakışta oldukça karmaşık gibi görülen verilere biraz daha yakından bakalım.

100 TL’nin 50 TL’si en zenginlerde

Tabloda, Türkiye’deki haneler ve bireyler, gelir düzeylerine göre 5 gruba ayrılmış. En yüksek geliri elde eden %20’lik dilim, ikinci, üçüncü, dördüncü ve en düşük gelire sahip %20’lik kesimler olarak sıralanıyor. TÜİK’in 2014 veri setinde Türkiye’deki gelir düzeyleri bakımından en düşük %20’lik kesimin aldığı pay %6,2 iken aradan geçen 10 yılda bu oran %5,9’a gerilemiş. Yani en düşük gelir grubundaki %20, 100 TL’nin sadece 5,9 TL’sine sahip. En yüksek gelire sahip %20’lik kesim ise 100 TL’nin 49,8’ini alıyor. Bu oran 10 yıl önce %45,9 düzeyindeymiş.

Özetle 100 TL’nin 50 TL’si en zenginlerden oluşan %20’nin elinde. Ülkemizin %80’i ise kalan 50 TL ile geçiniyor.

Türkiye’de gelir adaletsizliği zirvede: 0,443

Yukarıda bir örneğini paylaştığımız tablodan elde edilen gelir adaletsizliği göstergesi olan "Gini Katsayısı" son yılların genelinde olduğu gibi yükselişini sürdürüyor. Son 10 yılın 8’inde yükselen Gini Katsayısı, 0,443 ile verinin tutulduğu tarihten bu yana zirveyi gördü. 2013 yılında katsayı 0,399 düzeyindeydi.

Gini katsayısı nasıl okunuyor? 

İktisadi ve istatistikî yöntemlerle oluşturulan Gini katsayısı, en basit tanım ile o ülkede elde edilen toplam gelirden hane halklarının aldıkları pay oranlarının dağılım eğrisidir. Mucidi ise İtalyan istatistikçi, ekonomist ve aynı zamanda sosyolog Corrado Gini.

Gini tarafından geliştirilen dağılım sonucunda oluşan doğru ya da eğrinin şekli, gelir adaletsizliğini gözler önüne serer. Nümerik değerler olarak 0-1 arasında ifade edilir. Gini Katsayısı, 0’a yaklaştıkça mükemmel gelir dağılımı; 1’e yaklaştıkça artan gelir adaletsizliği ortaya çıkar.

Bölge bölge gelir adaletsizliği

TÜİK tarafından yayımlanan tabloya göre, güncel olarak Türkiye’de en yüksek gelir adaletsizliği Ankara’da. İstanbul ve Konya-Karaman bölgeleri onu takip ediyor. Türkiye’de nispeten gelirin daha adaletli dağıldığı bölgeler ise Doğu Marmara ile Batı Karadeniz bölgesinde yer alan illerimizden oluşuyor. Türkiye’de gelirin en adaletli dağıtıldığı iller Zonguldak, Karabük ve Bartın.

Tabloda 2022 ile 2023 kıyaslamasında 20 bölgenin tümünde gelir adaletsizliğinin artması ise dikkat çekiyor. Son 1 yılda gelir dağılımı en negatif olarak bozulan iller ise Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir ve Kırşehir. İlginç bir şekilde gelir dağılımı bakımından en az değişiklik ya da en küçük bozulma İstabul’da yaşanmış. Bunda da yüksek nüfusun etkisi olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Dünya 5'ten büyük!

Uluslararası yardım kuruluşu Oxfam'ın geçen haftalarda yayımlanan "Eşitsizlik A.Ş." (Inequality Inc) başlıklı raporu, dünyadaki gelir adaletsizliğini, zenginin daha zengin yoksulun ise daha da yoksul olduğunu gözler önüne seriyor.

Bloomberg Milyarderler (Bloomberg Billionaires) sıralamasına göre, dünyanın en zengin beş iş insanı ve servetleri şöyle:

• Elon Musk - 199 milyar USD
• Jeff Bezos - 184 milyar USD
• Bernard Arnault - 183 milyar USD
• Bill Gates - 144 milyar USD
• Mark Zuckerberg - 142 milyar USD

Güncel listeye göre, en zengin 5 ismin toplam serveti 852 milyar USD ediyor. İnsanlık için üzücü olan ise bu 5'linin toplam serveti son 3 yılda ikiye katlanırken yoksul olarak nitelendirilen ve dünya nüfusunun %60'ına denk gelen yaklaşık 5 milyar insanın servetinin bu süreçte %0,2 gerilemesi. Son 3 yılda 5 milyarderin servetinin kişi başına ortalama artışı ise %114.

Yoksulluğun çözülmesi için en az 229 yıl beklememiz gerekiyor

Oxfam'ın her yıl yayımladığı raporun bu yılki sayısında, zenginlerle yoksullar arasındaki gelir adaletsizliğinin daha da açılacağı vurgulandı. Rapordaki en çarpıcı veri ise mevcut eğilimlerin sürmesi durumunda dünyada yoksulluğun ortadan kalkması için insanlığın daha 229 yıla ihtiyacı olması.