Krizin yeni adı: Mutlak butlan tansiyonu ekonomiyi nasıl etkileyecek?

CHP’nin istinafa taşınan kurultay davasıyla ilgili mutlak butlan kararı çıktı. Piyasaların kapanmasına yarım saat kala açıklanan kararın hemen ardından Türkiye piyasalarında sert satış dalgası yaşandı, Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksinin gün içi düşüşü yüzde 6’yı geçerken bankacılık endeksinin düşüşü yüzde 8'i aştı. Kayıpların derinleşmesi nedeniye endeks için devre kesici uygulandı.

Yeni işlem günündeki ilk fiyatlamalar da olumsuz etkinin devam edeceğine işaret etti. BIST 30 vadeli endeksi açılışta yüzde 4,9 gerileme kaydetti.

• Piyasa hassasiyet gözetilmeden böyle bir kararın açıklanmış olmasına tepki gösterirken endekslerin düşüşü piyasanın bu kararı beklemediği yönündeki yorumları da beraberinde getirdi, zaten kırılgan durumdaki piyasada tansiyon yükseldi. 

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında toplanan Finansal İstikrar Komitesi de piyasalarda yaşanan son gelişmeleri değerlendirmek üzere bu sabah biraraya geldi. Toplantıda, finansal piyasalardaki hareketliliğin ekonomi üzerindeki etkilerinin ele alınacağı belirtilirken piyasalarda “etkin, sağlıklı ve kesintisiz işleyişinin sürdürülmesi” amacıyla atılabilecek yeni adımların da değerlendirileceği ifade edildi.

Kararın sermaye çıkışının hızlandıracağı, daha yüksek faiz, daha düşük büyüme ve daha yüksek işsizlik riski doğuracağı beklentisi hâkim. Bu tür siyasi müdahalelerin ardından genellikle borsadaki satış baskısı artarken, yabancı sermayenin çıktığına ve döviz kurlarında yukarı yönlü hareket yaşandığına tanıklık ediyoruz. 

Bu da beraberinde TL’deki değer kaybını belli bir seviyede tutmak için faiz artışını beraberinde getirebilir. Uzmanlar tahvil faizlerinin enflasyon riskini fiyatladığını, Haziran'da TCMB'nin faiz artırımı yapmak zorunda kalabileceğine işaret ediyor. TCMB'nin üzerindeki baskı artarken kur ve faiz tarafındaki bozulma enflasyon hedeflerini de alt üst edebilir.

Ne olmuştu?

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, CHP kurultay davasında Özgür Özel ile parti yönetiminin tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına, Kemal Kılıçdaroğlu ile yönetiminin görevi devralmasına karar verdi. CHP'nin 38. Olağan Kurultayı’nın iptal edilmesinin önün açan bu kararla birlikte eski yönetim tedbiren göreve geri getirilecek. Eski Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu ve parti organları göreve iade edilecek.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi'nin kararında şu ifadelere yer verildi: 

"Mutlak butlanla sakatlanmış 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay ile göreve gelen Genel Başkan Özgür Özel'in, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına ve 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar tedbiren görevi üstlenmelerine, göreve iadelerine ihtiyati tedbir kararının, gereği için Yüksek Seçim Kurulu’na, Ankara İl Seçim Kurulu’na, Çankaya 4’üncü İlçe Seçim Kurulu’na ve Ankara Valiliği’ne gönderilmesine karar verilmiştir.”

TCMB’den 6 milyar dolarlık müdahale 

Bloomberg’de yer alan bir haberde, kararın ardından piyasada yaşanacak olumsuz etkiyi azaltmak ve Türk Lirası’nın değerini korumak amacıyla Türkiye’de kamu bankalarının 6 milyar dolarlık döviz satışı yaptığı bilgisine yer verildi. Bloomberg, gün içerisinde TCMB’nin yaptığı 6 milyar dolarlık müdahalenin yarısının sadece mutlak butlan kararının ardından yarım saatlik sürede gerçekleştiğini belirtti. 

• Bu hamlenin, Türkiye’de döviz rezervlerinin Mart ayında 43,4 milyar dolar gerileyerek, tarihin en büyük aylık düşüşünü kaydetmesinin ardından gelen en büyük müdahalelerden biri olduğuna dikkat çekildi.

Bir adım geriden: İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun 19 Mart 2025 tarihinde tutuklanmasının ardından piyasalardaki dalgalanmayı sınırlamak için ekonomi yönetimi 50 milyar doların üzerinde rezerv yakmıştı. 

Gelişmelerin hemen ardından Türkiye’nin risk primi de yükseldi, beş yıllık kredi risk primi (CDS) 12 baz puan artarak 253 puana çıktı; sabah saatlerinde ise 19 baz puan yükselişle 361 baz puana yükseldi. Türkiye'nin beş yıl vadeli dolar cinsi eurobond faizi 14 baz puan yükselişle yüzde 6,77'ye çıktı. Bu hızlı yükseliş yatırımcıları Türkiye ekonomisine ilişkin endişelerin arttığı şeklinde yorumlanırken Türk Lirası dolar karşısında 45,74 seviyesinde yatay seyrediyor. 

Rekor ABD tahvili satışı

Bloomberg'in bir haberi de Merkez Bankası'nın Mart ayında TL'yi desteklemek amacıyla ABD Hazine tahvili varlığının neredeyse tamamını satması üzerineydi. Yayının ABD Hazine Bakanlığı verilerine dayandırdığı hesaplamalara göre, Türkiye’nin ABD tahvili stoku Şubat sonundaki 16 milyar dolardan Mart sonunda 1,8 milyar dolara geriledi. Türkiye için bu kalemde aylık bazda en sert düşüş kaydedilmiş oldu.

• Söz konusu tutar, TCMB'nin yanı sıra şirketler de dahil olmak üzere diğer Türk kurumlarının elindeki menkul kıymetleri kapsıyor ancak tutarın çok büyük kısmı TCMB'nin elinde bulunuyor.

Uzmanlara göre bu adımın temel nedenleri arasında Türk Lirası’ndaki değer kaybını sınırlandırma isteği, küresel faiz artışlarının tahvil piyasalarında oluşturduğu baskı, jeopolitik risklerin rezerv yönetimine etkisi, piyasalarda döviz likiditesini artırma ihtiyacı yer alıyor.

Ash’ten 'yatırımcılar salonu terk etti' iddiası

Mutlak butlan kararının ardından TCMB döviz rezervlerini yakarken, Türkiye ekonomisini yakından izleyen İngiliz ekonomist Timothy Ash, X paylaşımında Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın katıldığı Londra’daki BBVA Türkiye Konferansı’nda bulunan çok sayıda uluslararası yatırımcının kararı haber almalarıyla birlikte salonu terk ettiğini yazdı:

“Londra’daki BBVA Türkiye Konferansı’ndayım ve herkes CHP haberiyle ilgili aynı anda cep telefonlarından bildirim almaya başladı. Yatırımcılar, salonu terk ederek ofislerine geri döndü.”

İnan Mutlu: Politika faizi yüzde 40’ın üzerine çıkacak

Siyasal iktisatçı İnan Mutlu, CHP’ye yönelik son hamleyle birlikte ülkeden sermaye çıkışının hızlanacağının öngörüldüğünü belirterek, şu tespitlerde bulundu:

“Mehmet Şimşek dönemiyle birlikte uygulanmaya başlayan kemer sıkma politikaları ya da daha açıklayıcı bir ifadeyle 'ekonomik soykırım' programları, ücretleri baskılayarak, tarım desteklerini düşürerek bütçe disiplinini hedefliyor.

Enflasyonu düşürmenin tek yolu olarak toplumun geniş kesimlerinin yoksullaştırılmasına, işsizliğin artırılmasına dayanan bu politikalar, toplumun geniş kesimlerinin tepkileriyle karşılaşıyor; Kenya’dan Bangladeş’e nerede uygulanırsa iktidarların toplumsal desteğini erozyona uğratıyor. Son olarak Bolivya’da yaşanan çatışmalarda da bu tepkileri görüyoruz. Ekonomi programının AKP’nin kırsal bölgelerde yaşayanlar, kent yoksulları, emekliler gibi klasik seçmen tabanında kopma yaşadığı aşikar.  

Bu erozyon karşısında iktidarın uzun süredir bir yönetim krizi ile karşı karşıya olduğu da malum. Yerel seçimlerde yaşadıkları hezimet de bunun en net göstergesi. Klasik seçmen tabanındaki erozyonu yavaşlatamadıkça da önce belediyelere operasyonları gördük. Son adım olarak da ana muhalefet partisinin yönetiminin çok tartışmalı bir mahkeme kararı ile yok sayılmasına şahit oluyoruz."

Ülkedeki gelir adaletsizliği daha da derinleşebilir

Mutlu, yaşanan siyasi krizle ülkeden sermaye çıkışının hızlanacağını öngördüğünü belirterek, dövizde ani sıçramaları engellemek için Merkez Bankası’nın rezervleri eriteceğine dikkat çekti. Mutlu, şu değerlendirmelerde bulundu: 

“Borsada sert düşüşler olması çok olası. Mart 2025 operasyonları sonrası yaşadığımıza benzer bir senaryo yaşayacağız. Burada kritik bir nokta: TCMB son dönemde yeni bir işlev edindi. İktidarın antidemokratik hamlelerinin döviz krizine yol açmaması için faiz artırımına gidiyor. Rezerv satışının yeterli olmayacağını ve bir olağanüstü toplantı ile faiz artırımına gidileceğini, politika faizinin resmî olarak yüzde 40 veya üzerine çıkarılacağını düşünüyorum. 

Bunun sonuçları geniş toplum kesimleri için çok ciddi olacak. Yüksek faiz, yüksek enflasyon, baskılanan ücretlerin yaşatacağı gündelik ekonomik sıkıntılar ağırlaşacak. Reel sektörde iflaslar hızlanacak. Yüksek işsizliğin daha da yükselecek olmasını öngörmek kahinlik olmaz. Gelir adaletsizliğinin daha da derinleşeceğini söyleyebiliriz. İktidarın bu hamleyi yaparken tek motivasyonu muhalefeti parçalayarak kendi seçmen tabanında yaşanan erozyonu yavaşlatmak. İçinden geçtiğimiz sıkıntılı sürecin daha da sıkıntılı günlere gebe olduğunu görüyoruz.”