Küresel tedarik krizi: Kapanan fabrikalar, boş raflar, şoför kıtlığı

Pandemi döneminde tedarik zincirinde yaşanan sıkıntılar, kısıtlamaların hafiflemesi ve aşılama çalışmalarının hızlanmasına rağmen perakendeden enerjiye birçok sektördeki şirketleri olumsuz etkilemeye devam ediyor. Bu hafta; Nike tedarik krizi nedeniyle 2022’ye dair gelir beklentilerini düşürdüğünü açıklarken ABD merkezli perakende zinciri Costco, müşterilerin satın alabileceği tuvalet kâğıdı ve diğer temizlik ürünlerinin sayısına kısıtlama getireceğini duyurdu. Birleşik Krallık’ta ise BP, tanker şoförü bulmakta yaşadığı sıkıntılar nedeniyle bazı benzin istasyonlarını geçici olarak kapatma kararı aldı.

Arka plan: Pandemi döneminde vaka sayılarının arttığı bölgelerde üretimin durdurulması ve fabrikalarda olası Covid-19 vakaları nedeniyle çalışan sayısının düşürülmesi, 2020’nin ikinci yarısından itibaren artan talebe karşılık verilememesine neden oldu. Buna ek olarak; limanlarda yaşanan gecikmeler, konteyner kıtlığı, çeşitli hammadde ve bileşenlerde yaşanan kıtlıklar ve iş gücü maliyetinin artması tedarik zincirindeki krizin büyümesine sebep oldu.

Rakamlar: Günümüzde dünya çapında malların %90’ı deniz yoluyla taşınıyor ve bunların neredeyse %60’ının taşınma sürecinde konteynerler kullanılıyor. Pandemi döneminde, Uzak Doğu-Avrupa hattında gemilerin yük taşıma ücretleri (navlun) 2 bin dolardan 20 bin dolara çıktı. Öte yandan malları Asya’dan Kuzey Amerika’ya gönderme süresi; konteyner kıtlığı, demiryolu sıkışıklığı ve istihdam sıkıntılarından dolayı 40 günden 80 güne çıktı.

Şirketler ne durumda? Ulaşım süreleri ve maliyetlerdeki artışın yanı sıra yerel hükümetlerin aldığı önlemler de tedarik krizini körüklüyor. Nike, hâlihazırda Vietnam’da kapanan fabrikalar nedeniyle 10 haftalık üretim kaybı yaşadığını ifade ediyor.

• Nike CFO’su Matheww Friend, tedarik zincirindeki sıkıntıların son birkaç ayda daha da kötüleştiğini iddia ederken “Ürünlerin dünya çapında imalatını ve hareketini zorlayan küresel tedarik zinciri krizine karşı bağışıklığımız yok. Tüm bölgelerin bu faktörlerden etkilenmesini bekliyoruz,” dedi.
• Costco CFO’su Richard Galanti ise “Büyük markalar, daha uzun teslim süreleri talep ediyor ve kısa sürede sürücü ve tır bulmakta zorlanıyorlar. Satın almada uygulanan sınırlamaların etkisiyle özellikle tedarik zinciri krizinin farkına varan tüketiciler, panik alımına yönelebilir," ifadelerini kullandı.

Birleşik Krallık’a gelecek olursak; ülkede pandemi ve Brexit sonrası geçiş döneminin yaşattığı aksaklıklara, enerji fiyatlarındaki artış ve son olarak BP’nin benzin istasyonlarını kapatmasının eklenmesi tüketicilerde paniğe neden oldu. Benzin istasyonlarının önünde uzun kuyruklar oluşurken tüketiciler, restoran ve market zincirlerinde de rafları boşalttı.

• Başbakan Boris Johnson’ın sözcüsü, ülkede yakıt kıtlığı olmadığını belirtirken “Sektörün karşılaştığı zorlukların farkındayız ve desteklemek için adımlar atıyoruz,” dedi. 
• Ulaştırma Bakanı Grant Shapps ise sürücülerin ihtiyaçları olduğu kadar benzin almaları halinde yeteri kadar stok bulunduğunu söyledi. Birleşik Krallık'ta 6 rafineriyle 47 depolama tesisinin bulunduğunu kaydeden Shapps, ülkede benzin açığı sorunu olmadığını tekrarladı.