Ortadoğu’daki savaşlar ve yerel halkın yatırımlara dair yönelimleri

Son beş yıl içerisinde Orta Doğu'da birçok çatışma ve savaş yaşandı. Bu çatışmaların çoğu, farklı ülkelerde devam eden iç savaşlar, etnik ve dini gruplar arasındaki çatışmalar, terör örgütlerinin faaliyetleri ve bölgesel güç mücadelelerinden kaynaklandı.

Suriye'de 2011'de başlayan iç savaş son beş yıl içinde de devam etti. Rejim karşıtı gruplar, IŞİD ve rejim yanlısı güçler arasında çok sayıda çatışma yaşandı. 2019’da Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyine yönelik Barış Pınarı Harekâtı ve ABD’nin Suriye'deki askerlerini geri çekmesi gibi gelişmeler çatışmaların seyrini etkiledi.

Yemen'de 2014 yılında başlayan iç savaş, Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyonun Husilere karşı yürüttüğü hava saldırıları ve çatışmalarla sürdü. Çatışmalar sonucunda ortaya çıkan insani kriz, son beş yılın en önemli sorunlarından biri oldu. Ülkede zaman zaman ateşkes anlaşmaları yapılmasına rağmen kalıcı bir barış sağlanamadı.

Irak’ta IŞİD’in varlığı önemli bir tehdit olmaya devam etti. 2017'de Irak hükümeti, IŞİD’in elindeki bölgeleri geri alarak büyük bir zafer kazandı. Ancak örgütün yerel hücreleri ve terör saldırıları, özellikle kırsal alanlarda devam etti. Bu durum, Irak'ın belirli bölgelerinde çatışmaların sürmesine neden oldu.

İran ve Suudi Arabistan arasındaki bölgesel rekabet son beş yılda da etkisini sürdürdü. Bu iki ülkenin vekil güçleri aracılığıyla Yemen, Suriye, Irak ve Lübnan'da süren çatışmalar, bölgede istikrarı olumsuz etkiledi. İran’a yönelik ABD yaptırımları ve Suudi Arabistan’la yaşanan gerginlikler, zaman zaman doğrudan askerî çatışma riskini arttırdı.

Gazze Şeridi'nde Hamas ve İsrail arasındaki çatışmalar zaman zaman alevlendi ve sıcak temas her geçen gün ölçüsünü artırmaya devam etti. 2021 yılında İsrail ve Filistin arasında yaşanan gerilim, Gazze'de ciddi bir askeri çatışmaya dönüştü ve çok sayıda sivil kayba neden oldu. Son olarak bu hafta füze ile saldırılarını takip ettik.

Ortadoğu, Suriye, Irak, Yemen, Libya ve İsrail-Filistin gibi bölgelerde yaşanan çatışmalar ve savaşlarla büyük bir dönüşüm geçirdi. Bu durum, bölgedeki ekonomik istikrarı ciddi şekilde etkiledi ve halkın yatırım tercihlerini farklılaştırdı. Yerel halk, çatışma ve belirsizlik ortamında varlıklarını koruma, değer kaybını önleme ve hayatta kalma çabaları içinde farklı yatırım enstrümanlarına yöneldi.

Suriye: Altın, döviz ve kripto paralar

2011’de başlayan ve son 5 yılda da devam eden Suriye İç Savaşı, ülkenin ekonomisini derinden sarstı. Yerel para birimi olan Suriye lirasının (SYP) büyük ölçüde değer kaybetmesi, halkın yatırımlarını döviz ve altın gibi daha güvenli varlıklara çevirmesine neden oldu. Altın, hem kolay taşınabilirliği hem de istikrarlı değeri nedeniyle halk arasında en çok tercih edilen yatırım aracı haline geldi.

Ayrıca Suriye'deki genç nüfus ve finansal sistemdeki belirsizlikler nedeniyle kripto paralara olan ilgi de arttı. Bitcoin ve diğer kripto para birimleri, savaşın getirdiği finansal izolasyondan kaçınmanın bir yolu olarak görülüyor. Bu durum, uluslararası yaptırımların ve bankacılık sistemindeki kısıtlamaların etkisini azaltmaya yönelik bir strateji olarak öne çıkıyor.

Irak: Döviz ve gayrimenkul yatırımları

Irak, IŞİD'in etkisiyle 2014'te başlayan ve sonrasında da yerel milisler ile hükümet güçleri arasındaki çatışmalarla devam eden bir savaş atmosferine sahip. Irak dinarının sürekli olarak değer kaybetmesi, halkın dövize yönelmesine yol açtı. Dolar ve avro, yatırımcılar tarafından en çok tercih edilen döviz birimleri. Ayrıca, Irak'ın bazı bölgelerinde gayrimenkul yatırımları da önemli bir yatırım stratejisi olarak öne çıkıyor. Özellikle güvenli olarak görülen Erbil ve Bağdat gibi şehirlerde taşınmaz mülke yapılan yatırımlar, ekonomik belirsizliklere karşı bir koruma sağlıyor.

Yemen: Temel gıda stoğu ve altına yönelim

Yemen, 2014'te başlayan ve hala devam eden iç savaşın etkisiyle ciddi bir insani krizle karşı karşıya. Ekonomik koşulların ağırlaşması, yerel halkın temel ihtiyaç malzemelerine ve gıda stoğuna yönelmesine neden oldu. Yerel para birimi olan Yemen riyali (YER) büyük bir enflasyonla karşı karşıya kaldı ve halk, yatırımlarını altın veya dayanıklı temel tüketim mallarına çevirdi. Bu temel tüketim malları, gıda, yakıt ve ilaç gibi hayati ihtiyaçları kapsamakta. Gıda stoğu, savaş sırasında malzeme kıtlığının ve fiyat artışlarının etkisini hafifletmek için bir çeşit yatırım olarak görülüyor.

Lübnan: Döviz, altın ve uluslararası yatırımlar

Lübnan, 2019'dan itibaren başlayan finansal kriz, döviz likidite sorunu ve hükümetin döviz rezervlerini tüketmesi nedeniyle ciddi bir ekonomik çöküş yaşadı. Lübnan lirasının (LBP) dramatik bir şekilde değer kaybetmesi, halkı döviz (özellikle dolar) ve altın gibi güvenli yatırım araçlarına yönlendirdi. Birçok Lübnanlı, varlıklarını dövizle tutarak yerel para biriminin devalüasyonundan korunmaya çalıştı. Ayrıca yurt dışında banka hesabı açmak ve uluslararası borsalarda yatırım yapmak, varlıklı Lübnanlılar arasında sıkça görülen bir strateji.

Yemen, Irak ve Suriye'de ortak stratejiler: Yerel işletmeler ve kripto paralar

Bu ülkelerde yaygın olan bir diğer yatırım stratejisi ise yerel işletmelere yatırım yapmak. Gıda, tekstil, küçük perakende dükkanları ve temel tüketim mallarına yönelik iş kolları, halkın kısa vadede gelir elde etmesine ve enflasyona karşı korunmasına olanak sağlıyor. Ayrıca, kripto paralara olan ilgi, bu ülkelerde artan bir trend olarak dikkat çekiyor. Özellikle finansal erişim sorunu yaşayan bölgelerde kripto para borsalarının kullanımı yaygın.

Ortadoğu’daki savaşlar, yerel halkın yatırım stratejilerini büyük ölçüde değiştirdi. Altın ve döviz gibi geleneksel güvenli limanlar, bu dönemde en çok tercih edilen yatırım araçları oldu. Ayrıca, savaşın yarattığı belirsizlik ve bankacılık sistemine erişimdeki zorluklar, kripto paralara olan ilgiyi de artırdı. Gayrimenkul yatırımları, temel tüketim malzemelerinin stoku ve küçük yerel işletmelere yatırım, bu ülkelerde halkın ekonomik varlıklarını koruma yolları olarak öne çıktı.