Pandeminin ardından: İlaç firmalarının geleceği

Pandemi dönemi, ilaç endüstrisinin daha esnek ve hızlı bir biçimde yenilikler geliştirmeye zorlandığı bir dönem olmuştu. Bu durumun olumlu bilimsel ve sosyal sonuçlarını hepimiz doğrudan deneyimledik. Daha önce çoğu kişinin adını dahi duymadığı ilaç ve biyoteknoloji firmaları, bir taraftan kayda değer bir finansal başarı yakalarken; bir taraftan da görünürlük ve itibarlarını artırdı. Birleşik Krallık merkezli araştırma şirketi PatientView’un yaptığı yakın tarihli bir ankete göre, 2020’de müşterilerin %50’si ilaç firmalarının itibarlarından “iyi” veya “çok iyi” diye bahsederken 2021’de bu oran %60’a yükseldi. Peki, pandemi sonrası dönemde firmaların bugünkü durumu nasıl değerlendiriliyor? İlaç endüstrisi özelindeki tartışmalar hangi alanda yoğunlaşıyor? 

İlaç endüstrisinde ne değişti?

Geçen iki yıla kıyasla yoğunluğu azalmış olsa da - Çin’deki muhtelif karantinalar ve yeni varyantların kişileri enfekte etme riski üzerine tartışmalar değerlendirildiğinde - bahsettiğimiz dönüştürücü sürecin endüstri için hâlâ geçerli olduğunu söyleyebiliriz. Bu kapsamda, firmaların önde gelen isimleri de önümüzdeki dönemler için belirli yeni öncelikler tanımlıyor.

Artık, firmalar için en büyük önceliklerin başında pazara çıkış hızı geliyor. Pandemide ön plana çıkan mRNA teknolojisini, otoimmün hastalıklardan onkolojiye kadar çok çeşitli endikasyonlarda RNA terapileri üzerine araştırmalar takip ediyor. Bu araştırmalar, yapay zekâ ve makine öğrenmesi teknolojileriyle de destekleniyor. Kronik tedavilerden tek seferlik tedavi edici terapilere (curative therapy) geçmek de hedefler arasında yer alıyor. Üretimin düşük gelir grubundaki ülkelere kaydırılması ve bunun için gerekli teknoloji transferinin sağlanması da meselenin politik iktisadi boyutunda ele alınan en önemli tartışmalarından birini oluşturuyor. 

Firmaların değeri azaldı mı?

Meselenin finansal boyutunda ise görece olumsuz bir hava hâkim. Firmaların finansal görünümünde düşüş trendi görülüyor. Ülkelerin para politikasında sıkılaşmaya gittiği bu dönemde, biyoteknoloji firmalarının çok az bir kısmı uzun dönemli ve riskli yatırımları için gerekli fona erişebiliyor. Bu durum, firmaları öz sermayelerini artırmak, riskli krediler almak, telif kazançlarına odaklanmak ya da diğer firmalarla ortaklık yapmak gibi seçeneklere götürüyor. Yeni firmaların yoluna devam etmesi ise daha da zorlaşıyor.

• Küresel olarak listelenmiş yaklaşık 200 biyoteknoloji firması, nakit rezervlerinin değerinin altında işlem görüyor.

• Halka açık biyoteknoloji firmalarının toplam değeri Şubat 2021’de 500 milyar doların üzerindeyken Mayıs 2022 itibarıyla 200 milyar doların altında seyrediyor.

• Nasdaq Biyoteknoloji endeksinde sene başından bu yana süren düşüş %26’ya ulaştı.

2022’de Covid-19 aşılarının satış beklentileri ne?

Öte yandan, Covid-19 aşılarına olan küresel talep de azalıyor. Sene başında Çin menşeli olmayan firmalara dair 9 milyar dozluk satış beklentisi, 6 milyar doza düşürüldü. Böylece, sene başında 80,9 milyar dolar seviyesindeki gelir beklentisi de 64,1 milyar dolara geriledi.

• BioNTech/Pfizer ve Moderna aşılarının, bu yıl sırasıyla 36,4 milyar dolar ve 18,7 milyar dolar satış ile piyasanın %88’ine hâkim olması bekleniyor. Fakat bu rakamlar, önceki tahminlere kıyasla sırasıyla %15 ve %27 daha düşük seviyede. 

• AstraZeneca ve Johnson&Johnson aşılarının satışlarının sırasıyla 3 milyar dolar ve 2,87 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor. Piyasaya yeni giren Novavax'ın ise 2,74 milyar dolarlık satışa erişmesi bekleniyor.

Geleceğin tartışma konuları neler?

Bu tabloya bakıp, ilaç firmalarının, üstlerine düşen görevi tamamladıklarını ve pandemi sonrası dönemde yavaş yavaş kendi normallerine çekileceğini söylemek yanlış olur. Önümüzdeki aylarda ilaç endüstrisinin gelişimine dair, bugünden tartışılan, iki mesele ön plana çıkıyor: Yeni varyantların etkisi ve aşıya erişim/diğer hastalıklar.

Yeni varyantların etkisi: Omicron varyantının mutasyonlarına karşı aşı çalışmaları devam ediyor. Omicron’un erken döneminde enfekte olanların yeni varyantlara karşı savunmasız olduğu kanıtlandı. Moderna, önümüzdeki ağustos ve takip eden üç ay için yüz milyonlar düzeyinde yeni dozu hazır etmek üzere çalıştıklarını belirtiyor. BioNTech'in kurucu ortağı ve CEO'su Uğur Şahin ise ek klinik denemelere gerek kalmadan aşı adaptasyonunu en yeni verilere göre yapma imkânının faydalı olacağını belirtiyor. BioNTech ve Moderna gibi hızlı mRNA teknolojisi kullanan firmalarda dâhi seri üretime geçmek için üç aylık bir süreye ihtiyaç var. 

Aşıya erişim/diğer hastalıklar: Mart 2022 itibarıyla düşük gelirli ülkelerde nüfusun yalnızca %15’i bir ya da daha fazla dozda aşılanmışken bu oran, yüksek gelirli ülkelerde %72 seviyesinde. Yaşadığımız kriz, doğrudan küresel tedaviye erişim problemini işaret ediyor. Telif haklarına dair tartışmalar ve ülkelerin düşük gelir grubundaki ülkelere yapacakları yatırımlar, bu kapsamda ele alınıyor. Öte yandan, pandemi ile birlikte Covid-19 yoğun çalışmaların, diğer hastalıklar üzerine yürütülen klinik çalışmalar ve kazanımlara ket vurması da tartışmalar arasında yer alıyor. Uzmanlar, aşı firmalarının yola çıktıkları ana çalışma alanlarına dikkat çekiyor.