Ruhun hassasiyetleri arasında bir şef: Başak Doğan

Geçtiğimiz nisan ayına dönelim. Arter’in ev sahipliği yaptığı ve dördüncü edisyonunda ilk kez Türkiye’de gerçekleşen Show of Hands Festivali, tematik programı ve itinayla korunmuş müzikal kurgusuyla kültür sahnemizde varlığına iyi ki diyebildiğimiz etkinliklerden biriydi. Koray Soylu’nun Ramin Sadighi ve Kerim Selçuk’la gerçekleştirdiği zamansız söyleyişi şuraya bırakayım. Seni çokça ilkler barındıran bir başka tematik festivale davet edeyim. 

Bu ziyaret DenizBank VoiceUp A Capella Festival için. Ancak detaylara girmeden festivalin ardındaki yoğun emeğin yaratıcı kaynağı olan Başak Doğan’ı yakından tanımakta, onun seslerle kurduğu ilişkiyi ve müzikle boyadığı anları yakalamakta fayda var. 22–27 Ağustos tarihleri arasında gerçekleşecek DenizBank VoiceUp A Capella Festival’in sanat direktörlüğünü üstlenen şef Başak Doğan ile söyleşimize hoş geldin.

^{Başak Doğan}

Boğaziçi’nde felsefe lisans eğitimi, peşinden kurduğun Kadın Korosu’nun şefliğine de devam edebilmek için müzik felsefesi üzerine yapılan yüksek lisans... Ardından koro şefliği üzerine Danimarka’da Royal Academy of Music’te bir yüksek lisans daha. Bunlar eğitim hayatının basamakları. Bugün olduğun yerden geriye dönüp baktığında her zaman takip ettiğin izi görebiliyor musun? Bazen farklı yollara sapsan da sana yaptıklarına dair o aidiyet hissini veren şeyler neler?

İçinde müzisyen olma aşkı olan çoğu insanın yaşadığına benzer bir yolculuk yaptım aslında. Geriye dönüp baktığımda, ailemin önce elinde bir mesleğin olsun demesiyle girdiğim yollarda bile müziğe yönelmenin yolunu bir şekilde bulmuşum. Hayatınızda sizi şekillendirenler sadece yapmak istedikleriniz değildir, başınıza gelenlerin size yaptıklarıdır. Dolayısıyla o “sapma”ların hiçbiri bence sebepsiz değildi, bugünkü Başak Doğan’ı imar etti. Bir izi takip ediyorum, evet ve onun adı müzik. Müzik bana hep bir şekilde ulaştı, ben de ona her defasında farklı yaklaşarak onu farklı şekilde üretmenin yollarını aradım. Bunlar beni çok sesli topluluklara liderlik yaptığım, özgür ve bir o kadar da birlikte olmayı öğreten bir alana taşıdı. Diğer bir deyişle takip ettiğim iz; benim gelişmemi, gerektiğinde sağaltılmamı ve dönüşmemi sağlayan şeyin ta kendisi. O yüzden ona sıkı sıkı tutunuyorum.

Kariyerine ve eğitimine baktığımda ilk kez duyduğum tabirlere sıkça rastlıyorum. Royal Academy of Music’teki yüksek lisans tezinin konusu olan sezgisel şeflik bunlardan biri. Basitçe sormak gerekirse sezgisel şeflik nedir ve seni bu teze yoğunlaştıran motivasyonu öğrenebilir miyim?

Sezgisel Şeflik olarak adlandırdığım kavram on seneden fazladır yaşadığım şeflik deneyimlerimin birleştiği bir hikâyeyi anlatıyor. Şeflik kariyerime başladığımdan beri her bireyin sesinin duyulduğu ve herkesin katkı sunarak birlikte ürettiği bir müziğin büyüleyici gücü olduğuna inandım. Bu nedenle geleneksel koro provası ve egzersizlerinin ötesine geçerek, koro dinamiklerini anlayarak ve bu verilere göre yöntemler geliştirerek reaktif ve dolayısıyla o anda sezgisel olarak geliştirdiğim bir metodoloji yaratmış oldum. Tabii ki bu yöntemleri oluşturan elementler aniden belirmedi. İhtiyaca uygun özgün provayı oluşturabilmek için yıllar içinde kocaman bir araç kutusuna sahip olmak için uğraştım. Bu süreç boyunca farklı egzersizler ve prova yöntemleri biriktirdim. Özellikle Danimarka Kraliyet Konservatuvarı’ndaki eğitimim, beni bu yönde büyük ölçüde ilerletti.

Hocam Jim Daus Hjøerne’den öğrendiğim Vocal Painting metodu, hem kendi şeflik kariyerimde hem de Chromas’ın yaratıcılığında devrim yarattı. Vocal Painting, bir tür müzikal işaret dili olarak tanımlanabilir ve 75’den fazla işarete sahiptir. Bu işaretler aracılığıyla müziği anlık olarak düzenleyebilir, tamamen yeni ve özgün müzikal kompozisyonlar oluşturabilirsiniz. Bu yöntem, ekip üyelerinin fikirlerini sözlü iletişim olmadan alarak ortak ve hızlı bir müzikal ürün üretebilmesini sağlıyor. Sezgisel Şeflik de tüm bu anlattığım unsurların bir araya gelmesiyle oluşan yaklaşımı temsil ediyor.

^{Başak Doğan | Fotoğraf: Salih Üstündağ}

Danimarka Kraliyet Konservatuvarı’ndaki hocan Jim Daus Hjernøe’den öğrendiğin bir metot olan Vocal Painting’den bahsettin biraz. Tam olarak nedir vocal painting? Gelecekte nasıl bir yere sahip olacağını öngörüyorsun? Düşüncelerini merak ediyorum.

Vocal Painting yani aramızdaki adıyla VoPa, 75 farklı işaretten oluşan bir doğaçlama dili. Bu metodu öğrendiğinizde elinizdeki insan sesleriyle üretme beceriniz sonsuz şekilde artıyor. İlk defa bir araya gelen bir topluluk bile bu işaretlerden sadece birkaçını öğrenerek yaklaşık 15-20 dakika içinde birlikte ses çıkarabildiğine şahit oluyor. Alttaki mesajı ise bence şu: Birbirimizden ne kadar farklı olsak da oracıkta birlikte ahenkli bir ses çıkarabiliyoruz. Aslında farklı olmanın değerini bize hatırlatıyor. VoPa metodunu sahnede de sıkça sergiliyoruz ve hatta izleyiciye deneyimletiyoruz. Bunu ilk defa yaşayanların ilk tepkileri; mutlu bir şaşkınlık, yapabildiği şeyden dolayı gurur ve tekrarlama isteği oluyor. Hayatta da yapabileceğimizi düşünmediğimiz hiçbir şeye adım atmıyoruz. Bence cesaretimizi biraz önümüze aldıkça yapamayacağımız bir şey yok.

İsminin önünde ses sihirbazı yazıyor. Ses dediğimiz şeyin fiziksel boyutta çok farklı karşılıkları var. Enstrümanlardan gürültüye, insan sesinden mekanik tınılara. Senin kendi ses tanımın nedir? Kendini sihirbaz, hatta bence oyunbaz hissettiğin yer neresi?

Bu tanım benim kendim için yaptığım bir tanımlama değil ama etrafımdakilerden son zamanlarda sıkça duymaya başladığım bir tanımlama. Sanıyorum, biz koro şeflerinin elinde sihirli bir değnek var. Özellikle her çarşamba ve her pazar provalarımıza konuk olan arkadaşlarımız, iş ortaklarımız, atölyelerimize katılan öğrencilerimiz, birlikte şarkılar söylediğimiz sanatçılar; Vokal Akademi’de yarattığımız çok seslilikten ve bunun tınılarından çok etkileniyor. Konserlerimize gelen izleyicilerimize sadece şarkı dinletmeyi değil; çıkardığımız seslerle bir deneyim yaşatmayı, bir hikâye anlatmayı sevdiğimiz için sanırım başka bir damara değiyoruz. Ruhun daha hassas yerlerine dokunuyoruz. Biz aslında hobi olarak çeşitli yerlerde, bazen akla bile gelmeyen mekânlarda tınlamayı çok seviyoruz. Şans ki bu bizim aynı zamanda işimiz. :)

^{Başak Doğan ve Chromas | Fotoğraf: Salih Üstündağ}

2015 yılında Avrupa’dan pek çok korodan teklifler alırken Chromas’ı kurdun. Ardından Vokal Akademi ve beraberinde hayata geçen Vokal Akademi Pop & Caz Korosu. Tüm bu süreç seni DenizBank VoiceUp A Capella Festival’e götürmüş gibi görünüyor. Bu festivalin fikri ilk ne zaman ortaya çıktı? Ardındaki motivasyon neydi? 

Bu festivalin hazırlıkları yıllar önce başladı aslında. Çıkış noktası ise buradaki kültür sanat sahnesine, içinde bulunduğumuz kente ve onun aracılığıyla Türkiye’ye çok sesli müziği daha iyi anlatmak; daha çok kişiyi sadece insan sesiyle yapılan akapella müzik türü ile buluşturmaktı. Gel zaman git zaman, marka destekleri alabilince, yurt dışından bu alanda çeşitli janrlarda faaliyet gösteren çok değerli uzman isimleri line-up’ımıza ekleme fırsatı bulduk ve çok etkileyici bir festival kürasyonu ortaya çıktı. 

Kâr amacı gütmeyen bir festival olduğumuz için tamamen gönüllülük esasına dayalı kocaman yürekli bir ekibimiz var. Onlarla nakış gibi ince ince işledik festival içindeki tüm atölyeleri ve konserleri. Şu ana kadar geldiğimiz nokta bizi çok mutlu ediyor. Avrupa ve dünyanın çeşitli yerlerinden pek çok koro ve koro şefi festivalimize katılmak için İstanbul’a geliyor. Bu festivali artık 2 yıla bir düzenleyerek geleneksel hâle getireceğiz ve İstanbul’da çok sesli bir pencere açacağız her defasında. Ülkemizde de son zamanlarda çok sesli müzik yapan pek çok koro oluşumu var. Çok çok başarılı ekipler olduğunu görmek bizleri çok mutlu ediyor. Dileğim, bundan sonra kendimizi geliştirmek için bize çok iyi bir fırsat sunan bu festivale ülkemizden de katılımın önümüzdeki yıllarda artması. :)

^{DenizBank VoiceUp A Capella Festival}

550 müzisyenin yanı sıra 40 koro ve vokal grubunun katılacağı 6 günlük bir festival DenizBank VoiceUp A Capella. Konser sayısı kadar pek çok farklı atölye de mevcut. Festival içeriğindeki temel amaçları anlatır mısın?

Bu festivalde pek çok kapı açtık. Akapella deyince insanların aklına gelenin çok ötesinde bir dünya var. Örneğin, bu müzik üretme tarzı metal müzik için de kullanılabiliyor. Bunun için özel bir atölye yapacak eğitmenimiz geliyor. Cinsiyet normları üzerinden seslerin incelendiği farklı bir yaklaşım sunacak ve bize bakış açısı kazandıracak harika bir atölye olacak. Akapella müzik deyince çok öncü bir grup The Real Group’un kurucusu Peder Karlsson özel bir atölye için geliyor. Ülkemizde, özellikle alternatif müzik sahnesinde çok sevilen nordik müzik ruhunun soul ile buluştuğu şahane bir atölye geliyor. Sözün özü, hem birlikte eğlenebileceğimiz hem de farklı yöntemler ve usuller öğrendikten sonra festival sonunda ortaya bir sahne işi çıkaracağımız müthiş bir yolculuk olacak.  

Festival; Cemal Reşit Rey, Kırım Kilisesi, İTÜ Maçka Mustafa Kemal Amfisi, Maçka Sanat Parkı, Arter Sevgi Gönül Oditoryumu ve Arka Bahçe gibi pek çok mekâna yayılacak. Mekân seçiminde önemli etmenler neler? Özellikle kiliselerin sayıca fazla olmasının sebepleri nedir?

Hatırlarsın, az önce iyi tınlayabildiğimiz alanlar aradığımızdan bahsetmiştim. Katılımcı tüm korolar için de bunun peşine düştük mekân seçerken. Kiliselerin akustik özellikleri her zaman daha farklı bir deneyim sunuyor. Fakat çeşitlendirmeyi özellikle önemsedik. Farklı büyüklükte salonlar, taş binalar, açık hava sahneleri ve hatta parklarda bile olacağız.

Biliyorum, cevap vermek çok zor ancak festival programından okurlarımıza muhakkak katılmalarını önerdiğin konserler ve atölyeler neler?

25 Ağustos’ta Arter’de Müzikte Kadın Liderler başlıklı bir panele ev sahipliği yapacağız. Akademisyen Dr. Aylin Vartanyan yönetiminde müziğe sahnenin her köşesinden dokunmuş isimleri bir araya getirmeye çalıştık. Melike Şahin, ben, Ceren Gündoğdu, Ece Dizdar ve koro/müzik koreografisi üzerine atölye de yapacak olan Panda Van Proosdij; biraz toplumsal cinsiyet bakış açısından bu sektörde neler yaşandığını konuşacağız. Hedefimiz sonucunu da rapor hâline getirip sunmak olacak. Bunu takip etsinler mutlaka.

Tek bir isim önermeyeyeyim ama biliyorum, herkesin hayatı çok yoğun; büyük bir metropolde yaşıyoruz. Bunun için günlük biletlerimiz de satışta. Tadımlık dediğimiz atölyelerimize bu sayede rahatlıkla katılıp sonra hayatlarına, koşuşturmacalarına geri dönebilirler. :)

 23, 24 ve 25 Ağustos’ta, akşam 17.00’den sonra açık şarkı söyleme etkinliklerimiz olacak. Burada şarkı söylemeyi bilmek gerekmiyor, herkesi bekliyoruz.

Ve bence The Real Group’un gerçekleştireceği gala konserini de kaçırmasınlar.