Savaş Zamanlarında Gazeteciliğin Önemi

2022 yılının Şubat ayında Rusya’nın Ukrayna’yı işgal girişimiyle birlikte başlayan savaşın ardından yazdığım iki bültende savaşın dijitalleşmesinin olası sonuçlarından ve gazetecilerin savaş ortamında hedef alınması sorunundan bahsetmiştim. 7 Ekim’de Hamas’ın İsrail’e düzenlediği saldırı ile başlayan ve bir insanlık krizine dönüşen savaş ile birlikte maalesef o bültende bahsettiklerimden çok daha fazlasına maruz kalıyoruz. 

Öldürülen ve acımasız koşullara maruz bırakılan sivillerden, işlenen birçok potansiyel savaş suçuna kadar birçok insanlık dışı olaya tanık olduğumuz bu çatışmada maalesef gazeteciler de farklı şekillerde hedef alınıyor. CPJ’nin 20 Ekim’de yayınladığı açıklamaya göre çatışmada şu ana kadar 22 gazeteci öldürüldü, 8 gazeteci yaralandı ve 3 gazeteci de ya tutuklandı ya da kendisinden haber alınamıyor. 

Bunun üzerine İsrail’in ülkede basını, özellikle de yabancı basın kurumlarını, daha sıkı denetlemesine ve keyfi olarak kapatmasına imkân verecek bir yasal düzenlemeyi de hızlıca meclisten geçirmeyi planladığını öğrendik. Bu yasanın özellikle geçmişte birkaç kez kapatmaya çalıştıkları Al Jazeera’yi ülkeden kovmak için kullanılacağı düşünülüyor. Mevcut İsrail hükümetinin aşırı sağa kayan bir koalisyon olduğunu düşünürsek bu yasanın geçmesi çok yüksek bir ihtimal.

Burada dünya basınının sorunlarına ve özellikle Batı medyasının önyargılı yaklaşımını da anmadan olmaz. Işın Eliçin sitemizde bu konuyu kapsamlı bir şekilde ele aldı, dünyada da bu soruna dikkat çekenlerin sayısı artıyor.

Fakat 2022’ye kıyasla daha da kötüye giden bir şey varsa o da internetin ve sosyal medyanın propaganda ve manipülasyon amacıyla kullanımı. Geçtiğimiz bir buçuk yıl içerisinde platformların giderek kötüleşmesini fırsat bilenler sosyal medyayı tamamen ele geçirdi dersem abartı olmaz. 

Bu kötüye gidişi en ağır şekilde yaşayan da tahmin edebileceğiniz üzere X/Twitter. Propagandanın ve yanlış bilginin neredeyse hiç kontrol edilmeden yayıldığı bir yer hâline gelen platform, yanlış bilgiyi bir silah gibi kullanmayı tercih edenlerin ilk tercihi hâline geldi. Bu sefer özellikle öne çıkan iki farklı trend var.

Bunlardan birincisi OSINT kavramının popülerliğine sığınanlar. Geçtiğimiz yıllarda Bellingcat gibi gruplar sayesinde bilinirlik kazanan OSINT araştırmacılığın isminden gelen güveni kullanmak isteyen farklı politik gruplar, araştırmacı gibi hesaplar oluşturarak istedikleri propagandayı yayıyor. X/Twitter’ın kontrol mekanizmaları neredeyse hiç işlemediği için de platformda rahatça yayılabiliyorlar.

İkincisi ise benim ve daha birçok kişinin en başında uyardığı onaylı hesapların parayla satın alınan bir şeye dönüşmesi sorunu. Artık gerçekten güvenilir isimleri öne çıkartmak yerine algoritmadan faydalanmak için insanların satın aldığı bir ürüne dönüşen mavi tik, propaganda ve manipülasyon için en çok kullanılan yöntem. Yukarıda bahsettiğim OSINT sorununda da bu durum sıkça karşımıza çıkıyor. NewsGuard’ın raporuna göre X/Twitter’da en çok yanlış bilgi yayan hesapların yüzde 74’ü mavi tik için para ödüyor.

Bütün bunlar ve daha fazlası sadece krizin büyümesine ve daha fazla insanın acı çekmesine neden olacak. Gazeteciler şu anda çatışma bölgesinde ölümü göze alarak haber yapmaya çalışırken bir yandan onları susturmaya çalışan devletler ve farklı gruplarla mücadele ediyor, diğer yandan kendileriyle çocukça kavgalara giren veya gazeteciler yeterince para kazandırmadığı için parayı verenin istediği yalanı yaymasını sağlayan platformlara rağmen haber ulaştırmaya çalışıyor.

Böyle zamanlar bize neden kendi ayakları üzerinde durabilen, gerçekten bağımsız gazeteciliğe ihtiyacımız olduğunu ve neden bunun dünyanın her yerinde korunması gerektiğini tekrar hatırlatıyor.