Türk lirasının değer kaybı: Sebepler ve olası sonuçlar

Geçtiğimiz pazartesi akşamı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kabine toplantısının ardından kameraların karşısına geçti ve ekonomistlere göre hafta boyunca Türk lirasının (TL) dolar karşısında değer kaybetmesine neden olan açıklamalardan ilkini yaptı:

“Fiyatlardaki düzenli artışı ifade eden enflasyonun olduğu yerde yatırım olmayacağı, üretim azalacağı, istihdam düşeceği için dengeler bozulur. Buna karşılık sadece kurdaki yükselişe bağlı fiyat artışı ise yatırımı, üretimi ve istihdamı doğrudan etkilemez. Tam tersine kurdaki rekabet gücü yatırımda, üretimde ve istihdamda artışa yol açar. Ülkemizde yaşanan durum budur.”

“Biz geçmişte uzunca bir süre denenmiş ama bir türlü sonuç alınamamış yüksek faiz döngüsü yerine yatırım, üretim, istihdam, ihracat, büyüme odaklı ekonomi politikamızla ülkemiz ve milletimiz için en doğru olanı yapmakta kararlıyız. Politika faizinin düşük tutulmasını, bunun için memnuniyetle karşılıyoruz. Faiz sebeptir, enflasyon neticedir.”

Açıklamanın ertesi günü (23 Kasım 2021) TL, dolar karşısında %15’ten fazla değer kaybederek 13,60’a kadar yükseldi. Avro/TL 15 lirayı aşarken gram altın, bir günde 100 liradan fazla artış yaşayarak 770 liranın üzerini gördü. TL, böylece 2001 yılındaki ekonomik krizle beraber dalgalı kur rejimine geçilmesinin ardından dolara karşı yüzdelik düşüş bazında 2018’deki %18’lik düşüşten sonraki en kötü gününü yaşadı. Üstelik kurdaki hareketlilik, hafta boyunca sürdü.

Neler yaşandı?

• 23 Kasım: TL’deki dalgalanmalar nedeniyle bazı bankaların mobil uygulamalarına erişim problemleri yaşanırken döviz büroları bir süre işlemleri durdurdu. Apple, çevrim içi satış kanalı ve fiziksel mağazalarındaki satışları durdurdu. İstanbul, İzmir ve Ankara'da protestolar görüldü.
• 24 Kasım: Dolar/TL %9'un üzerinde düşüşle 11,6 seviyelerine inse de gün içinde tekrar 12 seviyesinin üzerine çıktı.
• 26 Kasım: Birleştirilen Gezi Parkı ile Çarşı Grubu davasında, Osman Kavala’nın tutukluğuna devam kararı verildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Bizi üretim, istihdam ve cari odaklı bu ekonomi programımızdan geri döndüremeyecekler. Yüksek faizi, enflasyonu, kur tuzaklarını ülkemizin kaderi gibi görenlerin teslimiyetçiliği, öğretilmiş çaresizliktir,” açıklamasında bulundu. Bu gelişmelerin ardından gün içinde 12-12,20 aralığında fiyatlanan dolar kuru, 12,65’e avro ise 14,30 seviyelerine yükseldi. 694 TL’ye kadar gerileyen gram altın ise 720 TL’ye çıktı.
• 28 Kasım: Son kapanışını 12,37 TL’den yapan dolar kuru, haberin yazıldığı saatlerde 12,43 TL’den işlem görüyor.

Kurdaki hareketliliğin olası sonuçları

Enflasyonda yükseliş: TÜİK’in açıkladığı son verilere göre, Türkiye’de enflasyon, ekim ayı itibarıyla yıllık bazda %19,89 seviyesine ulaştı. Türkiye’nin özellikle enerji ve hammadde konusunda ithal mallara bağımlılığı göz önüne alındığında kurdaki hareketliliğin fiyatlarda yükselişe neden olması bekleniyor. Capital Economics’ten Jason Tuvey, enflasyonun önümüzdeki bir iki ay içinde %25- 30 seviyesine geleceğini tahmin ediyor.

Sermaye kontrolü: Erdoğan’ın konuşmasında, “bankalarda ve yastık altında ciddi bir döviz varlığının” bulunduğuna dikkat çekmesi, ekonomistler tarafından “Sermaye kontrolü mü geliyor?” sorusunun ortaya atılmasına neden oldu. Hükümet, eğer böyle bir yolu tercih ederse sermaye kontrolü ile yatırımcıların yabancı para cinsinden varlık edinmelerine engel getirilebileceği gibi yabancıların yerel varlıkları almasının da önüne geçebilir. Öte yandan, sermaye kontrolü ihtimali nedeniyle halkın döviz mevduatlarındaki paraları çekmek istemesi de lira üzerindeki baskıyı artırabilir.