Yaptırımlar Rusya ekonomisini nasıl etkiliyor?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna harekâtının ardından yaptığı ilk kapsamlı açıklamada, Rusya’ya yönelik yaptırımların “açıkça bir savaş ilanı” olduğunu belirtti. Putin’i bu açıklamayı yapmaya iten, ABD ve Avrupa ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkenin ekonomik ve finansal yaptırımlar vasıtasıyla Rusya’ya “topyekün bir savaş” açmasıydı. Nitekim Batılı liderler, savaşın ilk günlerinden bu yana “savaşa karşı yaptırım” düsturunu gururla kabullenirken “Rusya ekonomisini felce uğratacağız,” tarzı açıklamalar yapmaktan da geri kalmadı. 

SWIFT sisteminden çıkarılmaktan tutun ithalat yasaklarına kadar birçok yaptırıma karşı “geri adım atmanın köşesinden bile geçmeyen" Rusya'nın tepkisi, şimdilik sözlü tehditlerden öteye geçmiyor; ancak Putin’in bir sonraki adımını uzmanlar dahi kestiremiyor. Peki, yaptırımlar nedeniyle “finansal sistemin dışına itilen" Rusya, bugüne kadar ne tür önlemler aldı? Rusya ekonomisini gelecekte neler bekliyor?

İlk etkiler: Çakılan ruble, faiz artışı, işlem durdurma

Tarihleri savaşın ilk gününe saralım: 24 Şubat 2022’de 1 dolar, 84,95 Rus rublesine denk geliyordu. Ruble, ertesi gün dolar karşısında %24’e yakın değer kaybederek 105,27 seviyesine kadar düştü. 27 Şubat’ta bazı Rusya merkezli bankaların ülkeler arası para transferlerini kolaylaştıran SWIFT sisteminden çıkarılması ise rubledeki düşüşü hızlandırdı.

Buna karşılık Rusya, sert biçimde değer kaybeden para birimini korumak için bazı önlemler aldı:

• Moskova Borsası, 28 Şubat’ta işlemlere kapatıldı. Borsanın modern tarihindeki en uzun süreli kapatılma kararı, hala uygulanmaya devam ediyor.
• Rusya Merkez Bankası, 1050 baz puan artışla politika faizini %9,5'ten %20'ye çıkardı.
• Rusya Maliye Bakanlığı, Rus ihracatçılarına dış ticaretteki döviz kazançlarının %80'ini satma zorunluluğu getirdi.
• Rus şirketlerinin "dost olmayan" ülkelerdeki şirketlere borçlarını ruble cinsinden ödemelerine izin verildi.
• Rusya Merkez Bankası, yabancı para cinsinden satışları 9 Mart-9 Eylül tarihleri arasında askıya aldığını duyurdu. Döviz mevduat sahiplerinin para çekme limitleri ise maksimum 10 bin dolar olarak düzenlendi.

Önlemler işe yaradı mı?

Tüm bu adımlara rağmen Ruble, Moskova Borsası’nın yeniden açılmasının beklendiği bu hafta içinde dolar karşısında 137,5 seviyesine kadar düşerken savaşın başladığı günden bu yana %60’ı aşkın değer kaybı yaşamış oldu. Bu yazının yazıldığı saatlerde 128 dolardan işlem görüyor.

Uzmanlar, Rusya’ya yönelik yaptırımların alınan tüm önlemlere rağmen yüksek enflasyon, yükselen faiz oranları, düşen alım gücü, azalan yatırımlar, düşük üretim kapasitesi ve yavaş büyüme oranlarına neden olacağını öngörüyor. BBC Türkçe’ye konuşan Koç Üniversitesi Öğretim Görevlisi Prof. Dr. Selva Demiralp, yaptırımları “çok geniş kitleleri yoksullaştırabilecek bir unsur” olarak tanımlıyor. Faiz artışının ise enflasyondaki artışı önleyemediği görülüyor.

• Resmî verilere göre Rusya’da haftalık enflasyon, 1,75 puan artışıyla %2,2’ye çıkarak 2008’den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı. Ülkede yıllık enflasyon oranının ise %10,4 seviyesine geldiği bildirildi.
• Bloomberg Economics, Rusya’nın gayri safi yurtiçi hasılasının hâlihazırda yürürlükte olan yaptırımlardan dolayı 2022’de %9 ila %14 arasında küçülebileceğini öngörüyor.
• Kredi derecelendirme kurumu Fitch, Rusya’nın kredi notunu “B”den “C”ye düşürdü ve ülkenin yakın zamanda temerrüde düşmesini (borçlarını ödeme kabiliyetini yitirmesini) beklediğini açıkladı.
• Rusya’nın kredi notu, daha önce Standard & Poor’s (S&P) tarafından "CCC-"; Moody’s tarafından ise “Ca”ya düşürülmüştü.

Temerrüde düşebilir mi?

Üç derecelendirme kurumunun da Rusya’nın devlet tahvillerinin notunu “yatırım yapılabilir” seviyesinden “çöp” seviyesine indirmesi, ülkenin temerrüde düşmesi ihtimalinin güçlü olduğu kanısını destekliyor. Rusya Merkez Bankası’nın hâlihazırda 640 milyar dolar civarında döviz rezervi olduğu tahmin ediliyor; ancak çoğu yurt dışında olan bu rezervlerin büyük bir kısmı, yaptırımlardan dolayı donduruldu. Putin’in ödemelerin ruble ile yapılacağına yönelik imzaladığı kararname de borçların ödenmesinin önündeki bir başka engel olarak duruyor. Dolayısıyla uzmanlar, enerji gelirleri azalan Rusya’nın yaptırımlar nedeniyle önümüzdeki hafta vadesi dolacak ilk ödemelerinde temerrüde düşmesine kesin gözüyle bakıyor. İlk günlerdeki çekimserliklerini bir kenara bırakan Batı ülkelerinin ise önümüzdeki günlerde "caydırıcı" yeni yaptırım paketleri açıklamaları bekleniyor.