750 milyarlık YTAK küçük yatırımlara açılıyor: Ucuz kredinin koşulları neler?

Ekonomi yönetimi Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) programının limitini Temmuz ayında 750 milyar TL’ye yükseltti. Yakın zamanda açıklanan 2027-2029 Orta Vadeli Programı’nda (OVP) ise katma değeri yüksek, daha küçük ölçekli imalat yatırımları için yeni bir uygulama hazırlanması kararlaştırıldı. Ekonomim’den Mehmet Kaya ve Hüseyin Gökçe’nin haberine göre 2026’nın son çeyreğinde başlaması planlanan düzenlemeyle, Merkez Bankası kaynaklarıyla sağlanan uzun vadeli yatırım finansmanının kapsamı genişletilecek.

YTAK’ın mevcut uygulamasında en az 1 milyar TL büyüklüğündeki projelere, 10 yıla kadar vadeli ve iki yıla kadar anapara ödemesiz kredi veriliyor. Yeni düzenlemeyle daha küçük yatırımlar da bu tür bir finansmana erişebilecek. Ekonomi yönetimi, yüksek faizle iç talebi sınırlarken imalat yatırımlarını daha düşük maliyetle finanse etmeyi ve üretim kapasitesini artırmayı amaçlıyor.

YTAK’ın maliyeti ne düzeyde?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), son toplantısında politika faizini %37’de tuttu. YTAK kapsamında uygulanacak faiz, politika faizinin %70’ine göre belirleniyor. %30 ise tavan oran olarak tutuluyor. Politika faizinin %37 olduğu mevcut durumda bu oran %25,90’a karşılık geliyor. 

Teknoloji/Strateji Puanı en az 85 olan projeler için bu orandan 6,04 puan, yatırımın en az %20’sini dış finansmanla karşılayanlar için 4,32 puan, mali sağlamlık koşulunu sağlayan şirketler için de 2,59 puan indiriliyor. Üç indirimin birlikte uygulanmasıyla TCMB kaynak maliyeti %12,95’e kadar düşüyor. Bankanın ekleyebileceği azami marj KOBİ’lerde 2, diğer şirketlerde 1 puan olduğu için, bütün indirimleri sağlayan bir projede bu marjlarla hesaplanan faiz sırasıyla %14,95 ve %13,95 oluyor. 

Bu fiyatlamayla, dışarıdan borçlanabilen ve mali yapısını güçlü tutan şirketlere yatırımını daha düşük faiz maliyetiyle tamamlama avantajı sağlanıyor. Teknoloji puanı yeterli olan fakat dış finansman ve mali sağlamlık indirimlerini alamayan şirketin TCMB kaynak maliyeti ise %19,86’da kalıyor. Aynı programa kabul edilen iki yatırım arasında, şirketin finansman olanaklarına göre 6,91 puanlık faiz farkı oluşabiliyor.

Küçük sanayici ve KOBİ’ler için bu farkın öncesinde karşılanması gereken bir özkaynak ihtiyacı da var. Mevcut YTAK uygulamasında proje büyüklüğünün en az 1 milyar TL olması, yatırımın en az %20’sinin özkaynakla finanse edilmesi ve YTAK payının %70’i aşmaması gerekiyor. Asgari büyüklükteki bir projede şirketin en az 200 milyon TL özkaynak koyması, en yüksek YTAK tutarı kullanıldığında da kalan 100 milyon TL için ek finansman sağlaması gerekiyor. Yüksek kredi maliyeti nedeniyle yatırımını erteleyen bir şirketin, ucuz finansmana başvururken bu katkıyı hazırlayabilmesi de gerekli. 

Güneş hücresinden ilaç üretimine

Programdan daha önce güneş enerjisi, ilaç, savunma ve kağıt gibi onlarca sektörde faaliyet gösteren şirketler yararlandı. Örneğin Smart Güneş, İzmir Aliağa’da yaptığı entegre hücre ve panel yatırımının ilk fazı için Mart 2023’te 1,1 milyar TL’lik tek dilimli YTAK kullandı. Şirketin yerli makine koşulunu sağlayarak aldığı indirimle yıllık faiz %9,25 oldu. Aynı yıl Yataş, sünger fabrikası yatırımı için tesis edilen 470 milyon TL’lik kredinin tamamını kullanırken kredinin ortalama faizi %18,25 oldu. Her iki şirket de iki yıl anapara ödemesiz, 10 yıl vadeli finansman sağladı. 

Şirketler aynı yatırım için farklı finansman yöntemlerini de birlikte kullanıyor. Altınay Savunma, Dilovası’ndaki tesis yatırımı için 87,2 milyon TL YTAK’ı %11 sabit faizle ve 10 yıl vadeyle aldı. İlk iki yılı anapara ödemesiz olan bu kredinin yanında, 2023’teki makine ve teçhizat yatırımları için yıllık basit faizi %32 olan ayrı bir finansal kiralama sözleşmesi imzaladı. Yeni tesisin finansmanında uzun vadeli ve düşük faizli YTAK’tan yararlanılırken, diğer yatırım harcamaları için ek borçlanmaya gidildi.

Kredinin üretime dönüşmesi de tesisin kurulmasına ve makinelerin çalışmaya başlamasına bağlı. CW Solar Cell, hücre üretim yatırımı için sekiz yıl vadeli 1,85 milyar TL'lik YTAK kullandı. Yıllık 1,2 GW kapasiteli ilk faz Haziran 2025’te devreye girerken, yerli hücrelerin ilk ihracatı Kasım 2025’te ABD’ye yapıldı. Şirket böylece YTAK desteğiyle panel üretiminde kullanılan bir girdiyi Türkiye’de üretmeye ve yurt dışına satmaya başladı. Böylece yerli üreticiler için yurt içinden tedarik imkanı yaratılırken, hücre ihracatıyla yeni bir dış satış alanı da açıldı.

Gensenta tarafından yapılan yeni flakon üretim hattı yatırımında da finansman birkaç aşamada kullanıldı. Şirket, teknoloji puanı belgesini Mayıs 2025 sonunda aldı ve planladığı 775 milyon TL’lik, 10 yıl vadeli YTAK’ın 546 milyon TL’lik ilk dilimini Nisan 2026’da çekti. Kalan 229 milyon TL’nin Aralık 2026’da kullanılması öngörülüyor.

Krediler, yatırım harcamaları belgelendikçe tedarikçilere ödeniyor. Aracı banka parayı firma adına açılan bloke hesaba aktarıyor, mal ve hizmet alımlarına ilişkin belgeler karşılığında ödemeyi yapıyor. Bu nedenle yeni tahsisler, yatırımcıların harcama takvimine bağlı olarak farklı dönemlerde kullanılıyor. 750 milyar TL’lik limit içinden ayrılacak yeni krediler de makinelerin alınması ve tesislerin kurulması sırasında firmalara kullandırılacak.

• TCMB, 2024 yılında toplam 20,8 milyar TL'lik YTAK tahsis etti ve bunun 11,9 milyar TL’lik kısmını aynı yıl içinde kullandırdı. 2025’te tahsis 40,5 milyar TL’ye, bu tahsisten kullanım 21,2 milyar TL’ye yükseldi. Tahsis edilen krediler yıllık bazda %94,1 artarken kullanım ise %77,1 arttı. 2025 yılında tahsis edilen kredilerin %52,3’ü aynı yıl içinde kullanıldı.

Küçük yatırımcı için özkaynak şartı

Bugünkü uygulamada şirketin yatırımın en az %20’sini özkaynakla karşılaması gerekiyor. YTAK’ın payı ise en fazla %70 olabiliyor. Dolayısıyla 1 milyar TL’lik bir projede, en yüksek YTAK tutarı kullanıldığında 300 milyon TL’nin başka yollarla finanse edilmesi, bunun en az 200 milyon TL’sinin özkaynak olması gerekiyor. Şirket kredi başvurusu yaparken bu katkıyı nasıl sağlayacağını da planlamak zorunda. 

Yeni uygulamanın yatırım alt sınırı, özkaynak oranı ve faiz koşulları belirlendiğinde daha küçük projeler için gereken başlangıç sermayesi de belli olacak. Proje eşiği düşürülürken mevcut özkaynak ve dış finansman şartları korunursa, kendi parasını koyabilen ve dışarıdan borç bulabilen şirketler en düşük faizlerden yararlanacak. Özkaynağı sınırlı üreticiler içinse yatırım bütçesinin YTAK dışında kalan bölümünü tamamlama ihtiyacı sürecek.