Ar-Ge’ye harcanan tutar 81,9 milyar TL

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2021 yılı Araştırma Geliştirme (Ar-Ge) Faaliyetleri araştırması sonuçlarını yayımladı. Buna göre geçtiğimiz yıl ülke genelinde yapılan Ar-Ge harcaması tutarı 81,9 milyar TL oldu.

Detaylarda neler var?

2020 yılında cari fiyatlarla 55,0 milyar TL olan Ar-Ge harcaması tutarı 2021 yılında %49 artışla 81,9 milyar TL’ye yükseldi. Çalışma ithalat ağırlıklı ortalama USD/TRY kuru ile arındırıldığında ise USD bazında büyüme %16,8 seviyesinde gerçekleşti. Verilerle birlikte kişi başına düşen Ar-Ge harcamasının da 94 USD’den 108 USD’ye (+%14,9) yükseldiği görülüyor.

💾 Cep bilgisi: Çalışma, belirli bir dönem içinde ülke sınırları dahilinde yapılan Ar-Ge harcamalarını OECD tarafından yerleştirilen standartlar çerçevesinde ölçmeyi hedefliyor. Çalışma kapsamında tanımlanan Ar-Ge faaliyetleri ise “toplum, kültür ve insan bilgisini içeren bilgi birikimini arttırmak ve bunu yeni uygulamalarda kullanmak için yapılan düzenli, yaratıcı çalışmalar” olarak tanımlanıyor. İstatistik veri tabanı cari harcamalar (örneğin personel giderleri) ve yatırım harcamaları olarak ayrıştırılmış şekilde tutuluyor.

Veriler, Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payının artmaya devam ettiğini gösteriyor. 2015 yılında %0,9 olan payın geçtiğimiz yıl sonu itibarıyla %1,1 seviyesine yükseldiği görülüyor.

Ülke genelinde Ar-Ge harcamalarının %70’inden fazlasını şirketler gerçekleştirirken bunu %23,7 ile yüksek öğretim kurumları takip ediyor. Kalan kısım ise kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve devlet harcamalarına ait. Bunun yanında, söz konusu harcama tutarının sadece %8,2’lik kısmının yatırım harcaması olarak sınıflandırılmış olması dikkat çekiyor. 2021 yılında yapılan Ar-Ge harcamalarının yarısı ise personel gideri olarak kayda geçmiş durumda.

2021 yılında yapılan Ar-Ge harcamalarının %25,1’i devlet tarafından finanse edilmiş durumda. Toplam harcamaların yaklaşık dörtte birini gerçekleştiren yüksek öğretim kurumlarının kendi kaynaklarını kullanarak gerçekleştirdikleri harcamaların payı ise %10,6 seviyesinde.

💾 Cep bilgisi: Ar-Ge faaliyetlerinin istihdam tarafına bakıldığında ise toplam 221 bin personelin üçte birinin kadın olduğu görülüyor. Bu anlamda istihdam yapısında genel istatistiklerden bir ayrışma görülmüyor. Sektörde istihdam edilen personelin eğitim seviyesi ise genel ortalamalardan olumlu yönde ayrışıyor.

Veri setinde Ar-Ge harcamalarının %60,4’lük kısmının Ankara ve İstanbul’da yapıldığı görülüyor. Yani bu bölgelerde önemli bir yoğunlaşma olduğu söylenebilir. Harcama listesinde ilk sırada olan başkentin toplam içinden aldığı pay %31,9 seviyesinde.

Ar-Ge harcamalarını yapan imalat sektörü girişimlerinin teknoloji sınıflandırılmasına bakıldığında ise toplam hacmin %47,5’lik kısmının yüksek teknoloji kategorisine girdiği görülüyor. Bu oranın 2015 yılında %35,3 olması harcamaların yüksek katma değerli ürün imalatı odaklı bir şekilde yönetildiğini gösteriyor.

Ne anlama geliyor?

Ar-Ge harcamaları, kaynak verimliliği, ürün kalitesi, imalat kapasitesi ve katma değer yönünden büyük kazanımlar yaratabilme potansiyelinin anahtarı niteliğindedir. Ar-Ge harcamalarının, özellikle kıt kaynaklarını etkin kullanma gayreti içinde olan ve kazanımları daha kısa vadede elde edilebilecek yatırımları öncelikleyen gelişen ülkelerde görece düşük seyretmesi beklenir.

Ülkemiz de bu anlamda beklentilere paralel bir görünüm sergiliyor. Dünya Bankası verilerine göre, Ar-Ge harcamalarının 2015 yılında küresel ekonomi içinden aldığı pay %2,1 iken bu oran 2020 yılında %2,6 ile rekor kırmış durumda. OECD genelinde ise bu oran %2,7 seviyesinde. Bu bağlamda, Türkiye'nin %1,1 seviyesindeki Ar-Ge harcamalarının toplam ekonomik büyüklüğü itibarıyla küresel ortalamaların oldukça altında seyrettiğini ifade etmek mümkün.

İlaveten, bu alanda küresel çapta liderliği elinde bulunduran İsrail’de bu oranın 2020 sonu itibarıyla %5,4; dünyanın dördüncü büyük ekonomisi olmasına rağmen teknik sebeplerle halen gelişen ülkeler kategorisinde yer alan Güney Kore’de ise %4,8 olduğunu belirtmekte fayda var. Bu iki ekonomiyi ise %3,5’lik harcama paylarıyla Belçika, ABD ve Japonya izliyor.

Ülkemiz, mevcut konumu ile Polonya, Hırvatistan ve Brezilya gibi ülkelerin gerisinde kalmış durumda. Bu alandaki faaliyetlerin artarak devam etmesi ise uzun vadede çok önemli kazanımlar yaratma ihtimalini güçlendirecektir. Benimsenen katma değerli ihracat bazlı büyüme modeli ve sunulan devlet teşvikleri ise bu ivmenin güçlendirilerek artırılmasını hedefliyor.