Bitkinin süte milyar dolarlık dönüşümü

Hindistan cevizi, badem, soya sütü gibi bitki temelli sütler Orta Doğu, Kuzey Afrika, Güney Asya gibi farklı coğrafyalarda yüzyıllardır kullanılan tariflerden %11,9’luk bileşik büyüme oranıyla 2029 yılına kadar 42,86 milyar dolara ulaşması beklenen bir pazara dönüştü.

Bitki temelli sütler içerisinde hayvansal protein barındırmayan, bitki kullanılarak üretilen, hayvansal süte alternatif oluşturan süt benzeri sıvı olarak tanımlanabilir. Süte hem tat hem doku olarak oldukça benzeyen bu alternatifleri bir çok farklı kuruyemiş ve tahıldan üretmek mümkün. Günümüzde Hindistan cevizi, badem, yulaf ve soya sütü en popüler alternatifler olarak karşımıza çıksada fındık, pirinç, bezelye hatta patates sütü dahi bulunuyor.

Bitki temelli sütler uzun yıllardır piyasada olmasına rağmen günümüzdeki popülerliğini son bir kaç yıla borçlu. Bitki temelli sütlerin yükselişi; Covid-19 pandemisiyle birlikte insanların daha sağlıklı beslenmeye özen göstermesi, çevreyle dost, sürdürülebilir bir gıda sisteminin her geçen gün daha önemli bir hâle gelmesi, hayvan haklarının gündeme gelmesi ve laktoz intoleransı gibi sağlık durumları hakkında bilgiye ulaşımın hiç olmadığı kadar kolay olmasına bağlanabilir.

Rakamlar konuşursa 

2018 yılına ait bir araştırma gösteriyor ki bitki temelli sütler, hayvansal süt ve süt ürünlerine kıyasla 3 kat daha az sera gazı üretiyor. Aynı zamanda bitki temelli süt üretimi hayvansal süte kıyasla ortalama 9 kat daha az alan gerektiyor ve yaklaşık yarı yarıya daha az su gerektiriyor. Bitki temelli sütlerin her birinin gerektirdiği alan, kullandığı su ve neden olduğu sera gazı miktarının değiştiği ve araştırmada sözü geçen miktarların ortalama olduğunu unutmamak gerekiyor.

The Good Food Institute’e gore ABD’deki 2020 yılına ait süt satışlarının %15’ini bitki temelli sütler oluşturuyor. Uluslararası pazar araştırma şirketi Mintel’in yiyecek ve içecek analisti Sydney Olson, 4 seneye kadar bitki temelli sütlerin, tüm süt satışlarının %30’una karşılık gelmesini beklediklerini ifade ediyor. Bitki temelli süt satışları günden güne artarken “geleneksel” sütün tüketici kaybetmesi de bazı anlaşmazlıkları beraberinde getiriyor.

İsim meselesi

En büyük anlaşmazlık ürünlerin isimlendirilmesinde yaşanıyor. Pazarlama stratejisi olarak tüketiciye kafa karışıklığı yaratmadan, en açıklayıcı yoldan ulaşmayı hedefleyen bitki temelli süt üreticileri, ürünlerini “ana malzeme + alternatifi olduğu hayvansal ürün adı” yani “badem sütü”, “yulaf sütü” gibi tamlamalarla isimlendiriyor. Fakat süt üreticilerinin oluşturduğu lobiler, hükümetleri bitki temelli ürünlerin etiketlendirilmesinde “süt” gibi “hayvansal” terimlerin kullanımını yasaklamaya itiyor.

Peki gerçekten süt üreticilerinin, Fransa ve ABD gibi devletlerin iddia ettiği gibi ürünlerin paketlemesinde “badem sütü” yazısına yer vermek tüketicileri yanıltıyor mu? Uluslararası Gıda Bilgi Konseyi (IFIC)’nin 2018 yılında bin ABD’li tüketiciyle yaptığı anket verilerine göre araştırmaya katılanların %80’inden fazlası bitki temelli sütlerin “süt” olarak pazarlanmasının kafalarını karıştırmadığını, “inek sütü”yle bitki temelli sütleri paketlerine bakarak kolayca ayırt edebildiklerini belirtiyor.

Bitki temelli sütlerin, isimleri değişsin ya da değişmesin pazardaki ağırlıklarının artarak devam edileceği öngörülüyor. Bitki bazlı et sektörüne geçen seneyle şu an için çizilen manzaranın biraz farklı olması, Beyond Meat gibi sektörün önde gelen şirketlerin satışlarında görülen düşüşler, benzer bir durumun bitki temelli sütlerin de başına gelip gelmeyeceği sorusunu akıllara getiriyor.

İleriki dönemlerde bu sorunun cevabını yaşayarak göreceğiz. Fakat şimdilik alternatif süt pazarında sona yaklaşılmadığını, yakın zamanda da yaklaşılmayacağını ifade eden Olson’a kulak verebiliriz.