Turizmde sürdürülebilirlik açılımı

Oğuzhan Aydın

İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız

Pandemi döneminde sosyal mesafe, maske, Zoom gibi kelimeler lügatımıza eklendikten sonra her şeyde olduğu gibi tatil anlayışımızda da büyük bir değişim gerçekleşti. Vaka sayıları arttıkça kimileri sağlık endişesiyle şehir dışında yaşayan ailesini ziyaret etmeyi bile düşünemezken kimileri de ofisini artık bir çantada taşıdığı için şehir merkezindeki evini kiraya verip tatil beldelerine göç etti. Pandemi, 2019’da 8,8 trilyon dolarlık hacme ulaşan turizm sektörünü derinden sarstı; ancak tüketici ve şirketlerin yaklaşımlarının değişmesine neden olarak sürdürülebilir turizm konusunda farkındalık oluşmasına önayak oldu. 

Yükselişin nedenleri

1990’ların başında ortaya çıkan sürdürülebilir turizm, genellikle turist ve işletmelerin menfaat ve memnuniyetini baz alan alışılagelmiş turizm anlayışından farklı olarak çevrenin ve yerli halkın sorun ve çıkarlarını da gözetiyor. Turizmin şu anda oluşturduğu ve gelecekte oluşturacağı çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerin bilincinde olmayı ve bunları kontrol edebilmeyi hedefliyor. Son yıllarda bu konseptin ön plana çıkmasında etkili olan faktörler şöyle:

Tüketici bilinci: Mart 2020’de haberlerde veya sosyal medyada yapılan paylaşımları düşünün. Venedik’te hayatın durmasına bağlı olarak kanallarda balıkların tekrar göründüğünü, Paris’te şehir merkezine hayvanların indiğini veya kısıtlamalar esnasında hava kirliliğinin azaldığını çoğumuz hatırlıyoruzdur. Pandemi döneminde ortaya çıkan bu görüntülerle birlikte tüketiciler, tatil alışkanlıklarının doğaya ve insanlara etkilerini daha detaylı düşünmeye başladı. ABD merkezli turizm şirketi Virtuoso’nun araştırmasına göre, insanların %80’i pandeminin kendilerini gelecekte daha bilinçli ve sürdürülebilir seyahatler planlanlamaya yönlendirdiğini ifade ediyor. Bu bağlamda, havacılık şirketleri de uçuşlarında karbon ayak izini azaltmaya yönelik adımlar atmaya ve müşterilerini uçuşların çevreye verdiği zararlar konusunda daha açık bilgilendirmeye başladı. Birçok havayolu şirketi, gürültü kirliliği ve sera gazı emisyonlarını azaltmak adına eski filolarını emekli etme yolunu tercih ediyor.

Elde taşınan ofisler: Pandemi döneminde, evden veya “istediğin yerden” çalışma yükselen bir trend haline gelirken kişisel zaman ile işe ayrılan zaman iç içe geçmeye başladı. Hal böyle olunca, tatil için ayrılan sürelerde de ciddi bir artış görüldü. Son bir senede, ortalama tatil süresi dört günden dokuz güne çıktı. Süre artışının dönemsel olmaması durumunda emisyon oranlarını azaltması ve sürdürülebilir turizm konseptini güçlendirmesi bekleniyor. Hibrit iş modellerinin benimsenmesi ise bu durumun kalıcılığına işaret ediyor.

Politikalarda değişim: Eskiden üç gecede beş şehir gezmeyi vadeden tur programları tercih edilirken günümüzde daha az hareketin olduğu ve belli bir şehre veya bölgeye odaklanan tur programları öne çıkıyor. Venedik, Amsterdam, Barselona gibi yoğun turist çeken şehirler, turizm politikalarını “daha yavaş” ve sürdürülebilir turizm modelleri ile “doğru” turistleri bölgeye çekmek üzerine şekillendiriyor. Barselona’nın turizm kurulundan Mateo Asensioof, "Hiç turist olmaması da çok turist olması da oldukça kötü," diyor ve sürdürülebilirlik için bu ikisinin ortasının tutturulması gerektiğini savunuyor.

Sanal turizm: Teknolojik gelişmeler yakın geçmişte olduğu gibi bugün de turizmin dinamiklerini etkiliyor. Akıllı telefonlar ve sosyal medya bir tatilden ne beklenmesi gerektiğini, hangi bölgelerin ve trendlerin ön plana çıktığını yakın bir zamanda yeniden tanımlamıştı. Günümüzde ise artırılmış gerçeklik (AR), sanal gerçeklik (VR) ve karma gerçeklik (MR) gibi teknolojiler, turizm sektörünü sanallaştırmaya başlıyor. Sanal turizmin savaş bölgeleri, uzay, tarihi yerlerin simülasyonu veya okyanustaki çöp birikintileri gibi normal şartlarda görülemeyecek yerleri ve zamanları deneyimleme imkanı sunması da iyi bir alternatif olarak yükselmesine neden oluyor.

Sürdürülebilirliğin maliyeti

İyi niyet ve artan çevre bilinci her ne kadar alternatif turizm konseptlerinin yükselmesine neden olsa çoğu gezgin için hala daha maliyet, seyahati planlarken birinci öncelik olarak öne çıkıyor. Sürdürülebilir turizm, günümüz şartlarında gezginler için daha pahalı bir alternatif oluşturuyor. Bu bedeli ödemek isteyenlerin oranı ise yaklaşık %4. ABD merkezli The Vacationer’ın araştırmasına göre, insanların yarısı “ekstra bir zahmet” oluşturmaması dahilinde sürdürülebilir turizmi tercih ediyor.

Özellikle şehir içindeki turizm işletmeleri, alternatiflerin pahalı olması ve yeni bir operasyonel yük getirmesi nedeniyle sürdürülebilir alternatiflere geçmekte zorlanıyor. Dolayısıyla, sürdürülebilir turizmin bir süre daha niş bir market olarak kalması bekleniyor. Teknolojik gelimeler, hükümet politikaları ve küresel iş birlikleri dahilinde zamanla daha kapsayıcı bir konsept haline gelmesi ise yüksek bir ihtimal olarak görülüyor.