“Dijital Lira” geliyor

Geçtiğimiz hafta açıklanan Orta Vadeli Program’da dijital para vurgusu net bir şekilde yapılırken Dijital TL çalışmalarının birinci faz ve geniş katılımlı ileri aşama testlerle devam edeceğini öğrendik.
“Dijital Lira” geliyor

20 Eylül - KPMG - Pareto
Dijital Türkiye ile birlikte

Dijital Türkiye Platformu ve KPMG ‘Dijitalleşme Yolunda Türkiye 2021’ raporunda dijitalleşme trendlerini inceliyor

Dijital Türkiye Platformu & KPMG Türkiye tarafından yayımlanan ‘Dijitalleşme Yolunda Türkiye 2021’ raporu, ‘Veri ve Analitik’ başlığı altında ‘bağlanabilirlik ve nesnelerin interneti’ konularını inceliyor. Rapora göre, bir sonraki sanayi…

Daha fazlasını öğren →

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

Pandemi dünya genelinde etkisini farklı varyantlarla sürdürmeye devam ederken yaşantılarımız tüm hızıyla dijitalleşmeye ve dönüşmeye devam ediyor. 2008 sonrasında tanıştığımız blockchain tabanlı kripto varlıklar her geçen gün çeşitliliğini artırıyor ve kapsama alanını geliştiriyor.

Merkeziyetsiz yapısı itibariyle merkezî otoritelere karşı değer transferi ve değer saklama aracı olarak bireylere güç veren blockchain teknolojileri devletler tarafından başlangıçta parasal egemenliklerine, finansal yapılarına ve hukuki düzenlemelerine bir tehdit olarak algılansa da bugün birçok devlet blockchain ekosistemine entegre olmaya çalışıyor. Merkez Bankası Dijital Paraları (Central Bank Digital Currencies – CBDC) da bu entegrasyon çabaları arasında en önemli başlıklardan birini oluşturuyor.

CBDC oldukça yeni bir konsept. Son birkaç yıldır fikir olarak benzer projeler farklı kurum ve kuruluşlar tarafından gündeme getirilirken bu konuda önemli adımlar atıldı. Devletlerin itibari para birimlerini blockchain tabanlı dijital varlıklara dönüştürme sürecini hızlandıran önemli gelişmeleri şöyle listeleyebiliriz:

  • Merkeziyetsiz kripto paralardaki gelişmeler
  • Sabit akçelerin (stablecoin) artan piyasa değeri
  • Merkeziyetsiz finans (DeFi)
  • Parçalanamaz dijital varlıklar (NFT)
  • Covid-19 pandemi sürecinin ekonomik ve sosyal etkileri

Böylesi bir değişim ortamında merkez bankalarının parasal sistemde egemenlik haklarını korumak üzere tasarladıkları dijital paralarla ilgili her gün yeni gelişmelere şahit oluyoruz. Gelen haberler her ülkenin konuyu farklı bir şekilde ele aldığını ve konuyu uluslararası bir iş birliğinden ziyade yeni bir üstünlük yarışı olarak gördüklerini hissettiriyor. Öte yandan finans otoriteleri, dijital merkez bankası paralarının gelişiminde küresel çapta iş birliğinin önemini vurguluyor.

Her ne kadar ABD Merkez Bankası (FED), dijital dolar projesi kapsamında Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), Birleşik Krallık ve Avrupa merkez bankaları ile birlikte çalıştığını açıklasa da gelen haberler ve yukarıdaki haritadan görüleceği üzere bu konuda bir eş güdüm ve iş birliği olduğunu söylemek gerçekten zor.

Bugünün kâğıt ve madenî paralara dair uluslararası standartların ve uygulamaların gelişmesi için yüz yıllarca süren bir döneme ihtiyaç duyulmuştu. Geleceğin dijital paralarının nasıl bir küresel standarda sahip olacağına dair belirsizlikler pek çok soruyu cevapsız bırakıyor. Uluslararası değişim (takas ve mahsuplaşma), teknoloji seçimi, siber güvenlik önlemleri gibi birçok konu henüz netlik kazanmadı.

Türkiye’de dijital para çalışmaları

Ülkemizde resmî olarak (2019–2023) 11. Kalkınma Planı 249.5. maddede “Blockchain tabanlı dijital merkez bankası parası uygulamaya konulacaktır,” ibaresine yer verilmiş, TÜBİTAK’ın bu hedefi gerçekleştirmeye yönelik Ar-Ge çalışmalarına başladığı kamuoyuna yansımıştı.

Geçtiğimiz hafta açıklanan Orta Vadeli Program’da dijital para vurgusunun net bir şekilde yapıldığını gördük. Plandaki ifadelerden kavramsal araştırma adımını tamamlayan Dijital TL çalışmalarının birinci faz ve geniş katılımlı ileri aşama testlerle devam edeceğini öğrendik.

"Dijital paranın teknolojik, ekonomik ve hukuki yapılan çalışmalarının sonuçları da değerlendirilerek Dijital Lira Araştırma Geliştirme Projesi birinci faz pilot bulguları doğrultusunda daha yaygın ve geniş katılımlı ileri aşama pilot testlere devam edilecektir." 

Şu anda cevabını bilmediğimiz sorulardan daha çok, sormayı dahi düşünemediğimiz sorular olduğunu söylemek hatalı olmaz. Şimdilik bu konuda kazananların ilk önce hareket eden ülkeler değil mahremiyet ve geleceğe uyum (future-proof) tasarımını iyi yapan ülkeler olacağını söyleyebiliriz. Bu aşamada ilerlemenin en sağlam yolu test ve pilot çalışmalarının başlaması ve geniş kitlelere ulaştırılması ile mümkün olabilir. Görünen o ki, 2022 yılı boyunca merkez bankaları dijital paraları üzerinde daha çok konuşacağız.


Editörün notu: Bu yazı yazıldıktan sonra TCMB, Dijital TL için iş birliği platformunun oluşturulması amacıyla ASELSAN, HAVELSAN ve TÜBİTAK-BİLGEM'le ikili mutabakat zabıtlarının imzalandığını açıkladı. Dijital TL’nin tedavüle alınması konusunda nihai karar verilmediğini belirten TCMB, çalışmanın bir “Ar-Ge projesi” olduğunu vurguladı.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

NEREDE YAYIMLANDI?

ParetoPareto
∙

BÜLTEN SAYISI

🤯 Çin'in Lehman Brothers anı

Çin'in en büyük ikinci gayrimenkul şirketi Evergrande batamayacak kadar büyük mü? Avrupa'da enerji fiyatlarındaki yükseliş Türkiye'ye nasıl yansıyacak? Dr. Soner Canko, dijital lira çalışmalarını yazdı.

20 Eyl 2021

Dijital Türkiye ile birlikte
Görsel: New York Times

YAZARLAR

Soner Canko

Soner Canko

İstanbul Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu olan Soner Canko, aynı üniversitenin İktisat Fakültesi’nden yüksek lisansını ve doktora derecelerini aldı. Kariyerine 1990 yılında başlayan Canko, bir çok yerli ve çok uluslu şirkette çalıştıktan sonra 2011-2020 yılları arasında Bankalararası Kart Merkezi’nin genel müdürlüğü yaptı. Bu göreviyle birlikte Türkiye kartlı ödemeler pazarına yeni teknoloji ve hizmetler sunmaya odaklanan Canko, Türkiye’de banka kartları, Chip&PIN ve temassız ödemelerin gelişimi çalışmalarına liderlik yaptı. Türkiye’nin mobil dijital cüzdanı BKM Express ve Türkiye’nin Ödeme Yöntemi TROY markalarının hayata geçmesini sağlayarak, ekonominin kayıt altına alınması ve nakitsiz topluma geçmesi amaçlı çalışmalarda bulundu. Nisan 2020'de BKM'deki görevinden ayrılan Soner Canko, kurucu olduğu SC Yönetim & Danışmanlık çatısı altında finans ve teknoloji şirketlerine danışmanlık hizmetleri vermektedir. Türkiye’de finansal teknoloji alanında yaptığı çalışmalarla da tanınan Dr. Canko, • FinTech İstanbul, • Blockchain Türkiye, • Siber Güvenlik Türkiye, • Girişimci Kurumlar Türkiye platformlarında kurucu olarak görev almıştır.

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İLGİLİ OKUMALAR

ParetoPareto
∙

HİKAYE

NVIDIA’da casusluk krizi: Çip devi ‘kilit adam’ riskinden kaçabilecek mi?

NVIDIA’nın kurucu CEO’su Jensen Huang’ın, Çin istihbaratıyla bağlantılı olduğu öne sürülen iş insanı Alice Huang ile ilişkisi hakkındaki inceleme sürerken şirket içinden bir yöneticiyle de evlilik dışı ilişki yaşadığı iddia edildi. Yönetim kurulunun Huang’ın geleceğini görüştüğüne ilişkin haberler, çip devinin kurucusuna bağımlılığını yeniden gündeme taşıdı.

Doğa Yurduneri

·

11 Kas 2026

NVIDIA’da casusluk krizi: Çip devi ‘kilit adam’ riskinden kaçabilecek mi?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Uludağ İçecek, Malatya yatırımını COP31’de paylaştı: Yeni tesiste ne hedefleniyor?

Uludağ İçecek, Malatya’da yıllık yaklaşık 140 milyon litre üretim kapasitesi ve 110’un üzerinde doğrudan istihdam hedefliyor. EBRD’nin finansman sağladığı yatırımda enerji ve su verimliliği öne çıkıyor.

11 Kas 2026

Uludağ İçecek, Malatya yatırımını COP31’de paylaştı: Yeni tesiste ne hedefleniyor?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Otomotivde 2026’nın özeti: Büyük beklentiler neden karşılık bulmuyor?

2026 başında yöneticiler, her yıl olduğu gibi yine “Geçen yıl iyi geçti ama seneye işimiz çok zor” demeçlerini verdiklerinde bu açıklamalar, pek ciddiye alınmamıştı. Kasım ayına gelindiğinde ise ne yazık ki o açıklamaların doğru olduğu ortaya çıktı. Ekim ayında satışlar %31 düşerken yılın ilk 10 ayında 160 bin daha az araç satıldı.

Ahmet Çelik

·

10 Kas 2026

Otomotivde 2026’nın özeti: Büyük beklentiler neden karşılık bulmuyor?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Etki Alanı #2 | Novak Djokovic: Başlangıç çizgisini eşitlemek

Bir insanın başarıya nasıl ulaştığını anlatan çok hikaye var. Peki ya sonra? Kazandığı parayı, şöhreti ve söz hakkını ne için kullanıyor? “Etki Alanı” yazı dizisinin ikinci yazısında Novak Djokovic var.

Zeynep Erdoğan

·

10 Kas 2026

Etki Alanı #2 | Novak Djokovic: Başlangıç çizgisini eşitlemek
ParetoPareto
∙

HİKAYE

COP31’de suyun hesabı: Koç Topluluğu’ndan 2040’a kadar tatlı su çekimini yüzde 85 azaltma hedefi

Koç Holding, Küresel İş Ortağı olduğu COP31 kapsamında düzenlediği “Kurumsal Eylemden Geniş Ölçekli Su Dayanıklılığına” başlıklı panelde su taahhüdünü duyurdu. 2025 baz yılına göre 2040’a kadar operasyonel tatlı su çekimini yüzde 85 azaltmayı hedefleyen Koç Holding, su kaynaklarının sürdürülebilirliği için öncü şirketleri biraraya getiren Water Resilience Coalition’a (WRC) katıldığını da açıkladı.

09 Kas 2026

COP31’de suyun hesabı: Koç Topluluğu’ndan 2040’a kadar tatlı su çekimini yüzde 85 azaltma hedefi