Farklı dönemlerin ait olduğu Teşvikiye

Rota: Ahmet Fetgari Sokak, Teşvikiye. Mahalleli: Yeraz Gökbaş. Fotoğraflar: Deniz Sabuncu.

Ahmet Fetgari Sokak’tayız. Burası Nişantaşı-Teşvikiye hattının en canlı ve bilindik sokaklarından biri. Aynı zamanda da Nişantaşı kalabalığından evime yürürken kullandığım yol. Teşvikiye Caddesi’nden Ahmet Fetgari’ye döndüğünde sofistike, genç ve sakin ama aynı zamanda dinamik bir enerji karşılıyor seni.

Yeraz Samsung Galaxy Z Flip4'le mahalle çekiminde

Bu sokakta dikkat çeken şeylerden ilki dükkân ve mekânların çeşitliliği. Yan yana berberler, sanat galerileri, çiçekçiler, sağlıklı ve organik kafeler, restoranlar, plak dükkânları ve streetwear butikleri var. Klasik “esnafçılık” ve daha modern oluşumların uyum içindeki varlığı samimiyeti kuruyor. İlk yürüdüğüm günden bugüne yeni mekânlar çoğaldı. Sağlıklı restoranlar eskiden bu kadar ilgi görmüyordu, sayılarının (ne yazık ki fiyatlarının da) giderek arttığını hissediyorum. 2016 öncesi streetwear de bu kadar hayatımızda yoktu, şimdi yeni jenerasyonun moda anlayışı da bu yönde değişiyor; şimdinin hip Teşvikiye ve Moda gibi mahallelerinde de bu dükkânların sayıları artıyor. Teşvikiye, ilk günkü gibi kalan esnafıyla, haftaiçleri ya da pazar sabahları karşılaşabileceğin sakin ve dingin havasıyla, ezeli ve hâlihazırdaki komşularıyla beraber yaşayan bir mahalle.

Apartmanların anımsadıkları

Teşvikiye genelinde bahsettiğimiz eski-yeni ya da geleneksel-modern sentezinin etkilerini tasarımsal olarak da gözlemliyoruz bu alanlarda aslında. Bir yandan daha klasik, Art Deco hatta Poyracık Sokak Üçer Apartmanı örneğinde olduğu gibi gotik tarzda fontlara rastlarken aynı zamanda Feza Apartmanı’nda karşımıza çıkan daha modern yazı tipleri de buranın dokusunu oluşturuyor. Yine modern/brütalist mimariye örnek olarak Milli Reasürans Çarşısı gösterilebilir. Bu farklı dönemlerin hepsi Teşvikiye'ye ait ve hâlâ her şeye rağmen korunuyor.

Baharı yaşayan ve yaşatan mahalleli

Teşvikiye’nin en ilginç ve köklü apartmanlarından bazıları Ahmet Fetgari Sokak ve onu çevreleyen, kesen yollarda karşımıza çıkıyor. Önlerinden geçince garip bir nostalji duyuyor insan. Zamanında kimlere evsahipliği yapmış, nelere tanık olmuş, hangi sanatçılar, artizanlar, şairler, besteciler ve yazarlar burada yaşamış/üretmiş düşündürüyor. Mimari olarak etkileyici olmalarının yanında hepsinin de kendine özgü hikâyeleri ve yaşanmışlıkları var. Benim en sevdiğim Teşvikiye apartmanlarından bazıları şunlar;

Ralli Apartmanı - Ressam, aynı zamanda Halikarnas Balıkçısı olarak da bilinen Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın kardeşi Fahrelnisa Zeid ilk kişisel sergisini 1945’te bu apartmanın dördüncü katındaki evinde açmış.

Narmanlı Apartmanı: Erzurum’dan İstanbul’a göç eden Narmanlı ailesi tarafından yaptırılmış apartman. Ailesi 5 kuşak burada yaşayan ve hayatının uzun bir bölümünü burada geçiren Ayşe Kulin’in hanesi.

Narmanlı Apartmanı ve Yeraz

Villa Tozan/Tozan Apartmanı: 2 katlı yapı Villa Tozan olarak adlandırılıyor. 60’lı yıllarda bu villa üzerine başka bir apartman daha yapılmak istenmiş. Mevcut yapının sağı ve solu doldurularak ikinci bir kısım daha tasarlanmış. Fakat apartmanın ön cephe tasarımı eski konakla uyum içerisinde değil, tam tersine daha modern bir görüntüye sahip. Bu özelliğiyle Teşvikiye apartman mimarisinin seneler içerisindeki tarz ve estetik kaygı değişikliğini birebir gözlemleyebildiğimiz bir yapı.

Villa'nın ilk hâlinin yaratıcısıysa Karaköy Palas, Maçka Palas ve İstiklal Caddesi’ndeki St. Antuan Kilisesi’ni tasarlayan Levanten mimar Giulio Mongeri. Bu villa zamanında çok meşhurmuş, dönemin tüm ünlü insanları buradaki partilere katılırmış. Sahibi Satvet Lütfi Tozan da ilginç bir isim, ünlü silah tüccarı ve uluslarası casus olarak biliniyor. Hatta zamanında Chronicle Dergisi’nde “Türk James Bond” başlıklı bir yazı çıkmış hakkında. Ölümünden sonra tüm servetini, villa da dâhil Darüşşafaka’ya bırakmış. Seneler içerisinde birkaç kez el değiştirmiş tabii. Şimdilerde de bir tıp merkezi olarak kullanılıyor.