Filmler ve şehirler: 30. yılında 'Before Sunrise'ın Viyana'daki ayak izleri

Richard Linklater’ın yönettiği Before Sunrise, zamansız hikayesiyle sinema tarihinin en romantik filmlerden biridir. Ethan Hawke’ın hayat verdiği Jesse ile Julie Delpy’nin canlandırdığı Céline’in Budapeşte’den Viyana’ya giden bir trende karşılaşmalarının üzerinden tamı tamına 30 yıl geçti. Güneş doğmadan hemen önce Jesse ve Céline, şehrin kafelerinde oturup sokaklarında yürürken Viyana da tüm güzelliği ile bu aşkın fonunu oluşturur. 

Şehrin dokusunu yansıtan klasik müzik parçaları da bu hikayeye eşlik eder. Örneğin filmin açılış sahnesinde Kartaca kraliçesi Dido ile Truvalı bir kahraman Aeneas arasındaki talihsiz bir ilişkiyi anlatan Henry Purcell’in Dido ve Aeneas adlı Barok operası işitilir.

16 Haziran 1995’te tanışan Jesse ve Céline’in Viyana’da yürüdüğü sokaklar ve oturdukları kafeler neredeyse aynı hâliyle duruyor. Filmin merkezindeki kent silueti de 30 yılda pek değişmedi. Bir Viyana âşığı olarak ikilinin ayak izlerini takip ederek film mekanlarını ve bilinmedik hikayelerini yazdım.

Westbahnhof

Jesse, Viyana’dan ABD’ye uçmak isterken Céline de trenle Paris’e devam etmeyi planlamaktadır. Ancak Jesse, Westbahnhof’ta Céline’i Viyana’da bir gece geçirmeye ikna eder. Bu karar aynı zamanda sinema tarihindeki en romantik yürüyüşün başlangıç noktasını oluşturur. 

İndikleri tren istasyonu Westbahnhof, 1954 yılından beri açık. Önceki istasyon binası 2. Dünya Savaşı’nda hasar aldığından şu anki mimarisi aynı zamanda savaş sonrası dönemin bir simgesi olarak görülüyor. 2012 yılında Budapeşte’den kalkan trenden bu istasyona indiğimde filmin içindeymişim gibi hissetmiştim. Fakat artık Budapeşte’den gelen trenler başka bir durak olan Wien Hauptbahnhof'ta duruyor. Westbahnhof istasyonu ise eskisi kadar aktif değil ve daha çok bir alışveriş merkezini andırıyor. Artık Westbahnhof’ta tren beklemek yerine Ikea’da gezebilirsiniz örneğin. Filmin tren istasyonu çekimlerinde ise Westbahnhof’un yanı sıra artık olmayan Südbahnhof da kullanılmış.

Zollamtssteg

Modern mimarinin babası Otto Wagner, Viyana'nın şehir planlamasında en etkili isimlerden biridir. Onun eserleriyle şehrin kamusal alanlarında sıkça karşılaşırsınız. Céline ve Jesse’nin Westbahnhof istasyonundan ayrıldıktan sonraki ilk sahnesi de Wagner’in 1900’lerde tasarladığı Art Nouveau tarzı Zollamtssteg köprüsünde çekilmiştir. 

Köprünün altından Wienfluss (Viyana Irmağı) ve şehrin en güzel metro duraklarının olduğu U4 hattı geçer. Bu sahnede Céline ve Jesse, kendilerini tiyatrocu olarak tanıtan iki Viyanalı ile tanışır. Oyunculardan biri Avusturya’nın ünlü karikatüristlerinden Tex Rubinowitz’tir.

Teuchtler Platten-Antiquariat (Alt & Neu Records)

Şehrin en popüler bölgelerinden biri olan 6. Bölge’deki bir ara sokakta yer alan Teuchtler, Viyana’nın en önemli plakçılarındandır. Filmde de en duygusal sahnelerden biri burada geçer. Céline ve Jesse, plakçının müzik dinleme kabininde ilk kez fiziksel olarak yakınlaşır. 1948 yılından beri açık olan bu plakçıya gittiğinizde filme hayran birçok turist ile karşılaşabilirsiniz. Viyanalıların tüm snob'luğunun aksine bu aile işletmesinde çalışanlar müthiş kibar ve güler yüzlü insanlardır. Teuchtler çok zengin bir koleksiyona sahiptir ve 5 avroya bile çok iyi albümler bulabilirsiniz.

Bu arada plakçıda filmdeki gibi bir müzik dinleme kabini yok. Kabin, Before Sunrise için özel olarak kurulmuş ve sonrasında kaldırılmış. Yönetmen Richard Linklater, bu sahnede işittiğimiz Kath Bloom’un romantik şarkısı Come Here’ı da Julie Delpy ve Ethan Hawke’a çekim sırasında ilk kez dinletmiş. Filmde müziği duyduklarındaki tepkileri tamamen gerçek.

Ringstrasse

Viyana’da 2,40 avro değerindeki tek yön biletinizi alıp Ringstrasse bölgesini turlayan tramvaya bindiğinizde şehrin en önemli tarihî alanlarını görürsünüz. Céline ve Jesse de bu tramvay yolculuğunda aşktan, hayattan, tesadüflerden bahsederler. İkili gibi deneyimlemek isterseniz plakçıdan çıktıktan hemen sonra birkaç dakikalık yürüyüşün ardından Burgring durağından Prater Hauptallee yönüne giden 1 numaralı tramvaya binin. 

Bu güzergahta Kunsthistorisches Museum, Naturhistorisches Museum, Parlamento Binası, Belediye Binası (Rathaus), Burgtheater ve Viyana Üniversitesi’nin önünden geçersiniz. Tüm o görkemli binaların arasında yemyeşil ağaçlar da arzı endam eder. Before Sunrise günü olan 16 Haziran’dan birkaç gün önce şehre gelirseniz tamamen trafiğe kapanan bu güzergahta, dev bir sokak partisine dönüşen Onur Haftası etkinliklerine şahit olabilirsiniz.

Friedhof der Namenlosen

Céline’nin çocukken geldiği ve Jesse ile hayatın ne kadar geçici olduğunu konuştuğu yer olan Friedhof der Namenlosen yani Adsızlar Mezarlığı, şehrin biraz dışındaki 11. bölgededir. Bu bölgede genellikle göçmenler yaşar. 1840'lardan itibaren Tuna Nehri’nin kıyısına vuran kimliği belirsiz ölüler, buraya gömülmeye başlamış. 

Tam bu noktada Tuna bir girdap oluşturur ve hem nehir enkazlarını hem de boğulmuş insanların bedenlerini kıyıya sürüklermiş. Ancak 1939 yılında Albern Limanı inşa edildiğinde Tuna Nehri’nin akışı değişmiş ve bu gibi durumlar yok denecek kadar azalmış.

Prater

Céline ile Jesse’nin ilk öpüşme sahnesi, güneş batmadan hemen önce Prater’de yani lunaparkta bulunan dev dönme dolapta geçer. Bu ikonik anın fonu şehrin eşsiz manzarasıdır. Yalnız filmdeki bu sahnede bir yönetmen hilesi var. Dönme dolap tepede yalnızca 10 dakika durduğu için film ekibi tekrar tekrar binmek zorunda kalıyor. Fakat her turda değişen ışık, sahnelerin tutarsız görünmesine neden oluyor. Richard Linklater, bir hafta sonra dönme dolabın bir saat boyunca durdurulması için özel izin alıyor. Bu izin de yalnızca sabah saatlerini kapsıyor. Filmde gün batımı gibi görünen sahne aslında Viyana'nın gün doğumuna ait. 

Bu dönme dolabı Orson Welles’in The Third Man’inde de görürüz. Burası 2015 yılında “Treasure of European Film Culture” listesine dahil edildi. 1897 yılından beri açık olan bu dönme dolap kabininde özel bir davete katılmıştım. Anlayacağınız bu kabinleri düğün, doğum günü gibi birçok organizasyon için de kiralayabiliyorsunuz. Şampanya ve ekmek üstü atıştırmalıklar gibi ikramları oluyor. Enteresan bir deneyim.

Kleines Café

Céline ile Jesse, Stephansdom’a (St. Stephan Katedrali) birkaç dakika yürüme mesafesindeki şehrin en huzurlu sokaklarından Franziskanerplatz’ta bulunan Kleines Café’de otururlar. Minik bir meydanda yer alan kafe, ismi gibi küçücüktür ve sandalyeleri bile hâlâ filmdekilerin aynısıdır. 

Kafedeki sahnede gördüğümüz falcı ise ünlü Avusturyalı oyuncu Erni Mangold’dur. Kafenin sahibi, aynı zamanda filmin açılış sahnesinde de karşımıza çıkan, trende karısıyla tartışan adamı canlandıran Hanno Pöschl’dür. Filmde her ne kadar görmesek de kafenin iç mekan estetiği çok güzeldir. Fiyatları oldukça uygun olan Kleines’e gidecekseniz burada yalnızca nakit ödeme kabul ettiklerini bilmekte fayda var. Burası aynı zamanda şarap içerken şehrin sakinliğinin tadını çıkarabileceğiniz en güzel meydanlardan biridir.

Café Sperl

Viyana klişelerinden biri şüphesiz kafeler... Yüksek tavanlar, ütülü gömlekli ve telaşsız garsonlar, mis gibi kokan kahveler, güzel şaraplar, çeşit çeşit tatlılar... Bu kafe cennetinde Jess ve Céline gibi benim de favorim Café Sperl. Burada ikili, en yakın arkadaşlarını telefonla arıyormuş gibi yaptıkları bir oyun oynarlar. Bu aşklarını ilan etmenin de bir yoludur. Richard Linklater, bu sahne için sayısız Viyana kahvesini ziyaret etmiş ve sonunda burayı tercih etmiş. 

• Bu kafe ayrıca filmdeki plakçıya çok yakındır. Kafenin içerisine girer girmez bir zaman kapsülüne girmiş gibi o sahnenin çekildiği ana ışınlanırsınız çünkü içeride hiçbir şey değişmemiştir.

1880’de ilk kez kapılarını açan kafenin özel tatlısı Café Sperl pastasını tatmalısınız. Köpeğinizle giderseniz hemen ona da bir su kabı getirirler. Burada pazar günleri piyano dinletileri olabiliyor. İçeride bilardo masaları ve uzun ahşap çubuklara takılı gazeteler baş köşede. Eskiden buradaki garsonlar çok kabaydı. Fakat yakın zamanda çoğu değişmiş ve oldukça kibar garsonlar gelmiş. Fiyatlar ne pahalı ne ucuz, tam kıvamında. Kafenin girişinde hafta sonları kuyruk olabiliyor.

Albertina Müzesi

Céline ve Jesse, Albertina Müzesi’nde şehrin ikonik binalarına karşı romantik anlar yaşar. Buradan Viyana Devlet Operası ve Hotel Sacher görülür. Hatta filmi yeniden canlandırmak isteyen hayranlar müzenin girişinde aynı pozu verdikleri fotoğraflar çektirirler. 

Albertina, Viyana’nın en önemli sanat müzelerinden ve Albrecht Dürer’in ünlü eseri Young Hare'ye ev sahipliği yapar. Zaten müzenin de sembolü bu tavşandır. Jesse burada ABD’li yazar W.H. Auden’ın şiirinden bir dize okur ve tavşanlara gönderme yapar: “The years should run like rabbits.” W.H. Auden da uzun yıllar Avusturya’da yaşamıştır. Yönetmenin filmin her detayına ne kadar dikkat ettiği buradan da anlaşılıyor.

Şehir merkezinde bulunan Albertina’da Michelangelo Buonarroti, Raffaello, Rubens, Gustav Klimt, Egon Schiele, Oskar Kokoschka, Pablo Picasso, Henri Matisse, Paul Cézanne, Joan Miró, Marc Chagall gibi birçok önemli ressamın eserleri bulunuyor. Müzeyi ziyaret ederseniz giriş merdivenlerinin yanında yer alan sosisçiden mutlaka Viyana sosisi yiyin.

Maria am Gestade

Şehrin en pahalı mağazalarına ve en ihtişamlı binalarına ev sahipliği yapan büyüleyici Graben Meydanı’ndan kısa bir yürüyüş ile ara sokaktaki Maria am Gestade kilisesi ile karşılaşırsınız. Viyana’nın şaşalı mimarisinin aksine gotik ve küçük bir kilisedir. Céline ve Jesse burada mola verir. Kilisenin inşasına dair ilk kayıt 1158 yılına dayanır. Kilise Orson Welles’in The Third Man filminde de yer alır.

Spittelberg

Céline ve Jesse, gece vakti 7. Bölge’de romantik bir yürüyüş yapar. Spittelberg’in sokaklarında yürürken bir oryantal dansçısıyla karşılaşırlar. Burası bir zamanlar Viyana’nın genelev bölgesiymiş. Fakat şu an kiraların oldukça yüksek olduğu ve genellikle hipsterların yaşadığı bir yer. 

Gizli avluları pek çok restoran, kafe ve bara ev sahipliği yapıyor. Modern sanat müzesinin de içinde olduğu Museums Quartier da burada. Bu bölgeye giderseniz Die Rundbar’a uğrayıp Viyana’nın iyi şinitzel noktalarından Glacis Beisl’da yemek yiyin. Ayrıca kışın giderseniz buradaki Noel pazarlarını da ziyaret edebilirsiniz.