Haberler

Dünya bir milyon türü yok olmaktan kurtarabilir mi?

Tüm bitki ve hayvan türlerinin dörtte biri, iklim değişikliği ve kirlilik gibi faktörler nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. 7 - 19 Aralık tarihleri arasında, 190'dan fazla ülkeden müzakereciler, biyolojik çeşitlilik krizini ele almak için Kanada'nın Montreal kentinde düzenlenen COP15 adlı Birleşmiş Milletler Biyoçeşitlilik Zirvesinde bir araya geliyorlar. 

Zirvede, biyoçeşitlilik krizini hedef alan yeni bir anlaşma imzalanmaya çalışılacak. 2020 sonrası Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi olarak bilinen anlaşma, 2030 yılına kadar doğayı korumak ve toparlanmasını sağlamak amacıyla ülkeler için kesin hedefler belirlemeyi amaçlıyor.

Biyolojik çeşitlilik krizinde zamanımız hızla azalıyor. Kuzey Karolina, Durham'daki Duke Üniversitesi'nde ekolojist olan”Stuart Pimm”, türleri yaratıldıklarından yaklaşık 1000 kat daha hızlı bir hızla yok olmaya doğru sürüklediğimizi söylüyor. Araştırmacılar ve politika uzmanları, COP15’te ülkelerin çok fazla konuda fikir ayrılığına düşmelerinden endişe duyuyorlar. 

Nature bilimsel dergisinde yayımlanan yeni bir yazıya göre krizin boyutları ve ulaşılması gereken öncelikli hedefler şu şekilde:

• Hangi türler en çok risk altındadır ve onları tehdit eden nedir?

En fazla risk altındaki gruplar arasında amfibiler ve mercanlar bulunuyor. Araştırmalar, iklim değişikliğinin hızla biyoçeşitlilik için büyük bir tehdit haline geldiğini gösteriyor. Öte yandan, kara ve denizlerin dönüştürülmesi, tarım, balıkçılık, ağaç kesme, avcılık ve vahşi yaşam ticareti yoluyla doğal kaynakları sömürülmesi biyoçeşitlilik üzerindeki en büyük tehdit. Günümüzde karaların yaklaşık yüzde 75'i ve okyanusların ise yüzde 66'sı, çoğunluğu gıda üretimi için olmak üzere, önemli ölçüde değiştirilmiş durumda.

• Türler yok olursa ne olabilir?

Bu sorunun cevabını tahmin etmek zor; çünkü yağmur ormanları gibi belirli bir ekosistemde hangi türlerin bulunduğunu ve bunların hangi işlevlere sahip olduğunu bilmek oldukça zor. Ancak daha az biyoçeşitliliğe sahip ekosistemlerin kaynakları yakalama ve biyokütleye dönüştürme konusunda çok iyi olmadıkları, dayanıklıklarının genel olarak düşük olduğu, yangın gibi şoklardan sonra toparlanmalarının daha zor olduğu biliniyor. Bu bağlamda sistemin bütünlüğünü ve çeşitliliğini korumak büyük önem taşıyor. 

• Araştırmacılar biyoçeşitliliği korumak için hangi çözümlerin gerekli olduğunu söylüyor?

Habitatları korumak, türlerin kurtarılması açısında en kritik noktada. COP15’te tartışılan hedeflerden birisi, 2030 yılına kadar dünya kara ve denizinin en az yüzde 30'unun korunması. Ancak korumaların etkili olması için, korunacak alanların dikkatli seçilmesi gerekiyor. Örneğin, tropikal ormanlar gibi biyolojik çeşitlilik açısından zengin bölgelerin içerilmesi gerekli. Araştırmalara göre, son on yılda dünya çapında korunan alanlardaki artışa rağmen, tür sayıları hala düşüyor; çünkü koruma önlemleri genellikle yanlış yerler için alınıyor. 

• Ülkeler doğayı korumak için yeni bir anlaşma üzerinde anlaşma başarabilecek mi?

Özellikle dünyadaki biyolojik çeşitliliğin çoğuna ev sahipliği yapan düşük ve orta gelirli ülkelerde biyolojik çeşitliliğin korunmasının nasıl finanse edileceği önemli konulardan birisi. Brezilya ve Gabon'un da aralarında bulunduğu bu ülkeler, yıllık 100 milyar dolar içeren yeni bir fonun kurulmasını istiyorlar. Şimdiye kadar, bu teklif daha zengin ülkeler tarafından pek dikkate alınmadı. 

Unutulmaması gereken önemli nokta ise gezegenimizin ciddi bir kriz ile karşı karşıya olduğu. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi icra sekreteri “Elizabeth Mrema’ye” göre, harekete geçmek için son şansımız.