Haftanın tarım ve gastronomi haberleri

Birleşik Krallık, iklim hedeflerine ulaşma planlarının bir parçası olarak sera gazı emisyonlarını azaltmak için ineklere “metan engelleyiciler” verilebileceğini açıkladı. Hükümet, ürünlerin 2025’ten itibaren pazara girmesini beklediğini ve etkili oldukları kanıtlanırsa çiftçilerin kullanımının zorunlu hâle getirilebileceğini söyledi. 

• Neden önemli? Sığır geğirmelerinden ve gübreden kaynaklanan metan, sera gazı emisyonlarına ciddi boyutlarda katkıda bulunuyor; küresel olarak inekler ve diğer çiftlik hayvanları iklim emisyonlarının yaklaşık %14'ünden sorumlu.
• Karşı görüşler: Hükümet, bilim insanları tarafından iklim hedeflerini gerçekleştirmek için kanıtlanmamış teknolojilere güvenmekle eleştirildi. Daha iyi gıda ve tarımı teşvik eden kuruluşların birliği Sustain'in çiftçilik başkanı Vicki Hird de benzer şekilde metan engelleyici planına şüpheyle yaklaştığını belirtti: "Hükümetler ve endüstri, sığır besleme metan baskılayıcıları gibi tekno düzeltmelerini seviyor ve bunlar biraz yardımcı olabilir. Ancak, hayvancılığın iklime verdiği zararları gerçek anlamda düzeltmeyecekler. Tüm çiftlik ve doğa faydalarıyla bilinen agro-ekolojik araçları kullanarak daha az ve daha iyi et üretmeli ve yemeliyiz.”

Hayvansal ürünlerin yerine bitki ve hücre bazlı alternatifleri destekleyen kâr amacı gütmeyen kuruluş the Good Food Institute (GFI) geçtiğimiz günlerde bir rapor yayımladı. Yayımlanan rapora göre bitki, fermantasyon ve hücre yetiştiriciliğinden elde edilen alternatif proteinler yakın geçmişte şirketler, yatırımlar, ürünler ve üretim kapasitesi açısından büyüdü. Kuruluş, dünya çapındaki hükümetlerin alternatif proteinler için Ar-Ge çalışmaları ve ticarileştirmeye yılda 10 milyar dolar yatırım yapmasını tavsiye ediyor.

• Neden? Alternatif proteinler gıda alanındaki sürdürülebilir ve istikrarlı bir gıda arzı oluşturmak ya da ürünlerin besleyiciliğini geliştirmek gibi birçok sorun için potansiyel bir çözüm olarak lanse ediliyor. Bu sebeple, ürünlerin lezzetini ve satın alınabilirliğini geliştirmeye yönelik daha fazla yatırım ve sürekli yenilikle sektör hızlanarak büyük bir pazar payı elde etmeye hazır hale gelebilir.
• Arka plan: GFI’nın yayımladığı sayılara göre güncel olarak 31 ülkede 136 fermantasyon şirketi bulunduğunu tespit etti. Bu şirketlerin %57’si son üç yılda kuruldu. Şu anda dünya çapında fermente alternatif proteinler yapmak için bilinen 17 tesis var ve ölçek büyütmek için altyapı kuruyorlar. Bunun yanı sıra, 26 farklı ülkede 156 alternatif et şirketi var. GFI'nin 2023’ün başlarında bir araya getirdiği bir yatırım raporunda sektördeki aktif yatırımcıların %87'sinin 2023'te alternatif protein şirketlerine veya fonlarına para yatırmayı planladığına yer verdi. Rapora göre Nestlé, Kraft Heinz ve Cargill dahil olmak üzere endüstrideki birçok önemli aktör alternatif protein şirketlerinin aktif yatırımcıları, ortakları ve alıcıları oldular.

Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü’nün (TAGEM) bünyesinde bulunan ve Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren enstitülerinde sürdürdükleri tohum ıslah çalışmaları kapsamında elde ettikleri değişen iklim ve toprak koşullarına koşullarına dayanıklı 30 ekmeklik buğday, 12 makarnalık buğday ve 19 arpa çeşidinin ekimini yaygınlaştırıyor.

• Neden önemli? İklim değişikliği yağış rejiminde değişiklik, sıcaklık artışı, kuraklık, doğal afetler gibi sebep olduğu olumsuz etkilerle tarımsal aktivitelere zarar verip belirli bölgelerdeki alışılagelmiş ürünleri yetiştirmeyi zorlaştırabilir. İklim değişikliğinin tarımsal üretimdeki etkilerini en aza indirmek için yeni tarım uygulamaları, tohum teknolojileri gibi değişikliklerle üreticinin desteklenmesi gerekir.
• Arka plan: İklim krizinin etkileri belirginleştikçe dünya genelinde tarım enstitüleri ve çiftçiler sadece yeni ürünlere yönelmeye değil aynı zamanda kuralık veya salgın hastalıklar karşısında daha dayanıklı olabilecek eski mahsulleri yeniden keşfetmeye başladı. Kansas merkezli Land Institute’ün çiftçilerin yetiştirmek üzere tanıtıp teşvik ettiği çok yıllık buğday çimi Kernza’nın yanı sıra Afrika'nın en eski ekili tahılı Fonio, Güneydoğu Asya ve Polinezya’dan Taro kuraklığa dayanıklılığı bilinen ve ekimi desteklenen eski türlerden. 

İtalya’da Bakanlar Kurulu, yapay et de dâhil olmak üzere sentetik gıdayla yem üretimini ve aynı zamanda pazarlanmasını yasaklayan yasa tasarısını kabul etti.

• Neden? Tarım Bakanı Francesco Lollobrigida kabine toplantısından sonra yaptığı açıklamada laboratuvar ürünlerinin kaliteyi, refahı, İtalyan yemek ve şarap kültürü ve geleneğinin korunmasını garanti edemeyeceğini vurgularken Sağlık Bakanı Orazi Schillaci de bu yasa tasarısıyla vatandaşlarının sağlığını en üst düzeyde koruduklarını ve Akdeniz diyetine dayanan gıda-tarım kültürlerine sahip çıktıklarını söyledi. Bakanlar Kurulu’nda kabul edilen tasarı yasalaştığı takdirde yasağı ihlal edenler 60.000 Euro'ya kadar para cezasına çarptırılabilir.
• Neden önemli? Tarım ve Gıda Egemenliği Bakanlığı’nı yöneten Francesco Lollobrigida, İtalya'nın gıda geleneğinin önemini her fırsatta vurguluyor. Bitki bazlı yapay et uzun süredir farklı derecelerde başarıyla üretiliyor. Önerilen yasa tasarısı, cırcır böceği ve çekirge gibi böceklerden elde edilen unun pizza veya makarnada kullanılmasını yasaklayan bir dizi hükümet kararnamesinin hemen ardından gelmesiyle dikkat çekiyor. Mevzuat, donör hayvanı öldürmeden, laboratuvarlarda hayvan hücrelerinden geliştirilen sentetik ürünleri hedefliyor. 

Avustralyalı alternatif et şirketi Vow, mamut etinden yaptığı köfteyi Amsterdam’daki bilim müzesi Nemo’da sergiledi. Vow’un kurucularından Tim Noakesmith, geleneksel et yetiştiriciliğinin küresel ısınmaya neden olan faktörlerin başında geldiğini vurgulayarak “Mamutların soyu iklim değişikliği sebebiyle tükendi. Bu yüzden mamut DNA’sı kullanarak alternatif et üretim şekillerinin mümkün olduğunu gösterdik.” derken; Vow’un projede birlikte çalıştığı Profesör Ernst Wolvetang, binlerce yıldır görülmemiş bu proteine bağışıklıklarının nasıl tepki vereceğini bilmedikleri için köfteyi kimsenin tatmadığını belirtti.

• Neden önemli? Büyük ölçekli et üretiminin çevreye verdiği zarar sebebiyle iklim değişikliğiyle mücadelede zengin ülkelerde et tüketiminde büyük bir azalma olması gerektiğini ortaya koyuluyor. Şirketin açıklamasına göre ürettikleri et, çiftlik hayvanlarından çok daha az toprak ve su kullanıp metan emisyonu üretmiyor. Vow, kullandığı enerjinin tamamının yenilenebilir kaynaklardan elde edildiğini ve sığır fetüslerinden üretilen bir büyüme ortamı olan fetal sığır serumunun hiçbir ticari üründe kullanılmadığını söylüyor.
• Arka plan: Vow halihazırda alpaka, bufalo, timsah, kanguru, tavus kuşu ve farklı balık türleri dahil olmak üzere 50'den fazla türün potansiyelini araştırarak çalışmalarını sürdürüyor. Şirketin bu yıl Singapur'daki restoranlarda olmasını beklediği Japon bıldırcını, restoranlara satılacak ilk alternatif et olması planlanıyor. Şirket bugüne kadar 56 milyon dolar yatırım topladı.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü FAO’nun depremin Türkiye'deki etkilerine ilişkin ilk değerlendirmelerine göre tarımsal üretime verdiği zarar 5,1 milyar dolarken mahsuller, hayvancılık, balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği de dahil olmak üzere sektöre yönelik 1,3 milyar dolarlık hasar var. FAO’nun açıklamasına göre, depremzedeler için acil 112 milyon dolarlık destek talep ediliyor.

• Neden önemli? Tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin yeniden başlayabilmesi için acilen üretimin korunması ve canlandırılmasına yönelik çiftçinin ihtiyaçlarının tespit edilip üretim araçlarının sağlanması gerekiyor. Aksi takdirde üretim yapamayan çiftçilerin köylerini terk etmek zorunda kalmasıyla kırdan kente göç başta olmak üzere gıda maddelerinin üretiminin azalması bunun sonucunda ürün fiyatlarının artması söz konusu.
• Yetkililer ne diyor? Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın hazırladığı rapora göre tarım sektöründe 24,2 milyar liralık hasar meydana geldi. Rapora göre kısa vadede alınması gereken politika önerileri arasında önceliğin besici ve çiftçinin ihtiyaçlarının karşılanmasına verilmesi yönünde.

Bilim insanları, istiridyeleri su filtresi olarak kullanmanın çift kabukluların ve diğer türlerin gelişmesine yardımcı olduğunu ve deniz tabanına giden karbon miktarını üç katına çıkarabileceğini keşfettiler.

• Neden önemli? Glenmorangie damıtımevi tarafından kısmen finanse edilen, Dornoch Çevresel İyileştirme Projesi’yle, şirketin viski kalitesinin bozulmasını önleyecek ama aynı zamanda Dornoch Firth sularına salınan organik atıkların etkilerini azaltacak yerli istiridye ve su filtreleri kullanmayı planlanıyor. Edinbourgh’daki Heriot-Watt Üniversitesi’yle yürütülen projeyle 2030 yılına kadar İskoçya'nın kuzeydoğu kıyısındaki Dornoch Firth'e 4 milyon istiridyeyi yeniden getirmesi bekleniyor. Ayrıca araştırmacılar, sürecin on yılın sonunda bölgedeki biyoçeşitliliği %50 artırabileceğini söylüyor.
• Arka plan: İyi viski saf temiz suya ihtiyaç duyar, bu da İskoçya'daki içki fabrikalarının neden her zaman göl kenarındaki bu kadar güzel manzaralara sahip olmasının sebeplerinden biri olarak iyi viskinin saf temiz suya ihtiyaç duyması olduğu söylenir. İhtiyaç duyulan bu suyu filtrelemenin en iyi yollarından biriyse istiridyeler. 1800'lü yıllarda Avrupa yerli istiridyesi İskoçya'da oldukça bolmuş; Edinburgh dışındaki istiridye yataklarından yılda 30 milyon istiridye hasat ediliyormuş. Ancak bugün bahsi geçen türlerin tükenme ihtimali söz konusu: büyük olasılıkla dip trolü kaynaklı aşırı avlanma sebebiyle geçen yüzyılda popülasyonlar %85 oranında azaldı.

Resmî Gazete’de yayımlanan "2022 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemeler ve 2023 Yılında Uygulanacak Sertifikalı Tohum Kullanım Desteğine İlişkin Karar'da Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı"na göre Kahramanmaraş merkezli depremler nedeniyle zarar gören ve afet bölgesi ilan edilen yerlerde ekim ve dikim yapan çiftçilere sertifikalı tohum kullanım desteklerinin yüzde 100 artırılarak ödeneceği açıklandı.

• Neden önemli? TÜİK verilerine göre, depremden etkilenen 10 ilin GSYH payı yüzde 9,3 olmasına rağmen sektörlere göre bakıldığında tarım, ormancılık ve balıkçılığın payı yüzde 14,3’e kadar çıkarken 2021 yılında bu sektör Türkiye’de 401,8 milyar lira GYSH üretirken bunun 57,3 milyar lirası deprem bölgesindeki 10 ilde gerçekleşti. Tarımsal üretimin devam edebilmesi için sağlanacak et bütçeler ve alınan kararlarla yaşanabilecek bir gıda arz açığının önüne geçilmeli.
• Arka plan: 6 Şubat’ta yaşanan Kahramanmaraş merkezleri depremlere yönelik FAO'nun yaptığı ön değerlendirmelere göre, 11 tarım iline ciddi darbe vurarak 15,73 milyon insanı ve ülkenin gıda üretiminin yüzde 20'den fazlasını etkiledi. 

Oslo, deniz ortamının nasıl daha iyi yönetileceğine dair bir model sağlayabilecek olan su ürünleri yetiştiriciliği endüstrisindeki vergileri artırmak istiyor. Fosil yakıtlardan sonra, Norveç’in en büyük ulusal gelir kaynağı somon balıkçılığı: 2022 verilerine göre 1,5 milyon ton gibi önemli bir rakamla dünyadaki çiftlik somonunun yarısından fazlasını sağlıyor. Somon çiftçileri için işletme kar marjlarının %45 olduğu tahmin ediliyor. Ülkenin en önemli kaynaklarından birinin kârını paylaşmak üzere teklif edilen %40’lık vergi artırımı yaygın olarak "somon balığı vergisi" olarak tanımlandı.

• Neden önemli? Uzmanlar, yerel toplulukları desteklemenin yanı sıra okyanus kaynakları üzerindeki bu tür vergilerin, deniz ortamına zarar veren açık deniz sondajı, nakliye ve derin deniz madenciliği gibi okyanus temelli faaliyetleri daha pahalı hale getirerek deniz ortamının tahribatını sınırlama potansiyeline sahip olduğunu söylüyor. Ayrıca, bu tarz vergilerin gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaç duydukları kamu fonlarını artırmalarına yardımcı olabileceği düşünülüyor.
• Karşı görüşler: Sektör temsilcileri yeni verginin fiyat rekabetini ve ekonomik büyümeyi baltalayacağını savunuyor. Norveç Deniz Ürünleri Federasyonu'ndan Kristin Langeland, "Yüzde 35'lik bir arazi kirası, somon şirketleri için vergi düzeyinin üç katını temsil edecek. Zaten işten çıkarmalar oluyor. Yatırım için ayrılan para azalacak ve bu vergi Norveç ekonomisine zarar verecek" dedi. Langeland, hükümetin vergiyi ilk kez önermesinden sonra geçen sonbahardan bu yana 40 milyar kron (3.5 milyar Euro) somon bağlantılı yatırımın ertelendiğini veya iptal edildiğini iddia etti.