Büyük Şehirler Nereye Gidiyor?

İstanbul gibi vakaların hızla yayıldığı şehirlerin tam kapanması gündemde. Kulağımda bir bunu söyleyen haberler var bir de Sezen Aksu’dan “Hadi Bakalım”. Ben, bu bir hikâyeyse burada bir kum tanesi görevi görürken dünyanın geri kalanında büyük şehirlerin pandemiyle beraber kalıcı çözümler bulması gerekiyor. Örneğin, büyük şehirler toplu ulaşımı kullanan yolcu sayılarının ve gelirinin azalmasıyla zor duruma düşüyor. Ama sadece bu da değil; şehirlerin kentsel donatıları, yeşil alanları ve sosyal hizmetler açısından yeterlilikleri sosyoekonomik açıdan adaletsizlikleri daha da belirginleştiriyor. 

Paris - 15 Dakikalık Şehir: Büyük şehirlerin adaptasyon için daha önceki stratejik planlarının izinden giderek oradaki uygulamalara öncelik vermesi gerekiyor. Hemen aklıma gelenlerden biri Paris’e ait. Yerel yönetim geçtiğimiz yıl dikkat çeken bir proje örneği üzerine çalıştığını duyurdu: 15 Dakikalık Şehir (15-Minute City). Proje, her yerleşim yerinin yayan veya bisikletle 15 dakikalık mesafelerde ulaşabileceği donatıları ve sosyal hizmet alanlarını tamamlayacağı anlamına geliyor. Ayrıca bu kişilerin ikamet ettiği semtlerde daha çok zaman geçirmesi ve onunla tanışması anlamına geliyor. Bu gerçekleşirken semtin gerçek bir yerlisi olunuyor. Ayrıca proje uygulamalarıyla merkezlerin yüklendiği kalabalığı da hafifletmesi bekleniyor. Yani herkes yürüyerek mahallesinin olanaklarından faydalanabilecek. Kimi şehirlerde yürüyüş veya bisikletle tepilecek yolun zamanı değişiyor, bu da sloganlara yansıyor. Örneğin, Melbourne uzun zamanlı bir proje olarak 15 değil de 20 Dakikalık Şehir olmayı hedefliyor. Milano, Madrid, Edinburgh ve Seattle ise Paris’in izinden gideceğini açıkladı. 

Melbourne'ün pilot uygulamaları için yol haritası
Kaynak: planmelbourne.vic.gov.au

Nasıl? Uygulama, iklim kriziyle mücadelede şehirlerin uyumlanması için çalışan C40 Şehirleri isimli komite özelinde de bir çözüm olarak gösteriliyor. Bilmeyenler için belirtmek gerekir: İstanbul da bu komitedeki şehirlerden biri. Uygulamalar şehirlerin önceliği ve bütçelerine göre değişmekle beraber bisiklet yollarının yapılması ve taze meyve-sebzeye ulaşılabilmesi için marketlere yer açılmasıyla başlıyor. Yeşil alanlar ve sağlık birimleri de hemen arkasından geliyor. Kültür sanat yapılarının da göz önünde bulundurulduğu planlar, affordable housing denilen herkesin bütçesine uygun, karşılanabilir konutların inşasını da kapsıyor. Bizim en sık karşılaştığımız örneklerinden biri TOKİ. 

Kimse göz ardı edilmiyor: Dijitalleşmeye ihtiyaç duyan akıllı şehir uygulamaları, analog çalışanları acele bir öğrenimin kucağına bıraksa da buna değiyor. Çünkü bir türlü öncelik bulamayan bar, restoran gibi işletmeleri de önemsiyor. Geçtiğimiz haziran ayında, New York’taki 6 bin 500 restoran, kimi kaldırım ve sokakların işgaline müsaade ederek açık alan kullanımını teşvik eden kararlara binaen yetkili birimlere başvurdu. 

Peki, İstanbul? Bu “gözel şehrin” C40 gibi komitelere sunduğu bir çalışması var mı emin değiliz çünkü herhangi bir makalede ismi geçmiyor. Fakat yerel medyada başlıklar altında bulabileceğimiz bazı rakamlar var. Benim için dikkat çekenlerden bir tanesi yatırımın yapıldığını bildiğimiz toplu taşıma rakamları üzerine. İstanbul Planlama Ajansı’nın resmî dergisinin ilk sayısında verilen bilgilere göre, İstanbul’da aralık ayındaki günlük yolculuk sayısı ortalama 2.642.102. Bu rakamın sadece bir ay öncesinin ortalamasından yüzde 23 az olduğunu belirtelim. Hava kirliliğini artıran özel araç kullanımı hızla artarken yeni toplu taşıma rotalarının açılmasına ve mevcut toplu taşıma araçlarının kimi saatlerde doluymuşçasına çalışmasına ihtiyacımız var. Yani, biraz zarar etmeye devam edilse de bu toplum sağlığına yapılan bir yatırım olarak geri dönüyor. Ayrıca yeşil alanların iyileştirilmesi ve sağlık hizmet binalarının artırılması veya hâlihazırda kullanılanların teknik iyileştirmelere tabi olması gerekiyor ki bu da yine duyurularda karşımıza çıkan haberlerde bulunuyor. Fakat İstanbul gibi kalabalıklara ev sahipliği yapan bir şehrin “kaç dakikalık mesafelerde birer bütün olacağı” konusu henüz ajandalardan basına yansımıyor.