Gecenin çocuklarıyla tanışma vakti: İstanbul Nightlife Project

2000’li yılların sonunda İstanbul’un yolunu tutmuş ve henüz 30’lu yaşlarının başında biri olarak şehirle ilgili hafızam hâlâ çok taze. Belki 90’lar furyasını yakalayamadım ama 2000’li yıllarda karaya ulaşan İstanbul gece hayatının özgür dalgalarında çokça dans ettim. 

Bir zaman dilimini ya da harflerle tanımlı jenerasyonların arasına sıkışmayı sevmesem de kendimi hep benden öncekiler ve benden sonrakiler arasında bağ kuran biri olarak gördüm. İletişim ağımın bir ucundan diğer ucuna hikâyeler taşıdım. Dahası buna dair hep bir sorumluluk taşıdım. Bu yüzden Beyoncé'un Renaissance'ının da İstanbul Nightlife Project'in de benim için önemi çok fazla.

İstanbul Nightlife Project, odağına 1990’lı yıllarda oluşan gece hayatı kültürünü alarak bir hafıza merkezine dönüşmek için yola çıktı. İlk bölümü geçtiğimiz hafta pazar günü yayımlanan video serisi, zamanının ötesine geçen mekânları, partileri, konserleri ve festivalleri bizzat yaratıcılarının ve tanıklarının anlatımıyla aktaracak. 

İstanbul Nightlife Project’i hayata geçiren Asena Hayal, duyduğu hikâyeleri ve tanık olduğu değişimi aktarmak, gece hayatı kültürünü kalıcı bir hafızayla yaşatmak istedi. Bu yüzden de birçok insana ilham veren gecenin çocuklarını görünür kıldı. Kendisiyle hem seriyi hem de İstanbul gece hayatının güncelini konuştum. Sesi biraz daha açın ve aşağıya inin.

Asena Hayal, Fotoğraf: Deniz Sabuncu

İstanbul’da 90’lı yıllarda müzik etrafında oluşan kültürlerin ve o kültürleri yansıtan hikâyelerin 2000’li yıllara ve günümüze aktarılmasında eksik noktalar oldukça fazla. Arşivlenen görsel, işitsel ve yazılı içeriğin azlığı, var olanların da günümüze kadar gelememesi ya da erişebilir olmaması kültürel bir hafıza oluşmasındaki en büyük engel. İstanbul Nightlife Project’i ortaya çıkaran temel motivasyonuz neydi?   

New York’un 80’ler ve 90’lardaki tekno müzik tapınağı Limelight ve o dönemin Club Kids videolarını çeken, belki de dünyanın ilk vlogger’ı diyebileceğimiz Nelson Sullivan’ın New York gece hayatını belgelediği videoları, 80’lerin sonundaki Batı Berlin’in punk ve sokak kültürünü kayda alan Lust & Sound in West Berlin filmi ve Rotterdam’da gezdiğim Gabber ve Club Culture sergisi bir noktada neden İstanbul'la ilgili böyle kapsamlı bir çalışma bulunmuyor gibi bir soruyla tetikledi beni. 

Bu saydığım şehirlerin arasında İstanbul gece hayatıyla ilgili neden böyle bir çalışma yapılması gerektiği sorgulanabilir. Ancak İstanbul bir dönem Avrupa’nın en önemli eğlence başkentlerinden biri olarak konumlanıyordu. Diğer şehirlerden farklı olarak bugüne gelene kadarki süreçte aynı istikrarı sürdürememiş olmasıysa nedenleriyle hepimizin malumu. Tam da bu noktada yaklaşık yirmi yıldır İstanbul gece hayatını deneyimleyen biri olarak benden önceki jenerasyonu yaşamış Dream Sales Machine Ajans başkanı Alper Sesli’yle deneyimlediğimiz dönemler üstüne kafa yorduk. Bu dönemlere tanıklık etmiş isimlerin anlatılarını bir platformda toplamak ve İstanbul gibi hafızası kalabalık ve karmaşık bir şehri bir de bu açıdan okumak temel motivasyon sebebiydi diyebilirim. 

Bayblon, Asmalımescit, 2004, Ahmet Uluğ arşivinden

1990’lı yıllarda müzik basınının şehirdeki etkinlikleri tanıtma ve anlatma motivasyonunun çok daha yüksek olduğunu düşünüyorum. Bu sayede bilinçli bir dinleyici kitlesi ve kalıcı etkiler oluştu. Kuşkusuz o dönemki kültürün oluşmasında önemli rolleri var. Bugün müzik basını nerede duruyor?

Açıkçası çok takip ettiğimi söyleyemeyeceğim. Günümüz dijital dünyasının dinamikleri her türlü bilgiye ve müziğe erişimi kolaylaştırdı. Yeni bir grubu veya albümü keşfetmek çok bireysel bir pratiğe dönüştü. Dergiciliğin arşa çıktığı dönemde Non Serviam, Blue Jean, Laneth, Roll gibi dergiler ve dönemin gazete köşe yazarları müzik üzerinden bir kültür oluşmasının önünü açtı. Yepyeni müzik türlerini ve gruplarını bu dergiler sayesinde tanıdık (Çağlan Tekil’i anmadan geçmeyelim). Şu anki müzik basınının ana akıma yakın duran bir yerde konumlandığını ve yeni sesleri tanıtmada eksik kaldığını düşünüyorum. Dolayısıyla Spotify gibi servislerin algoritmalarında karşımıza çıkan müzisyenler etrafında dönüyor tüm bilgi. O yüzden hâlâ devam eden fanzinciliği ve fanzin kültürünü çok değerli buluyorum. 

Magma, Ateş Tezer arşivinden

İlk bölümde Ateş Tezer, "İstanbul’un kendine özgü bir sesi yoktu ama şehirde dans ettiren sesleri biliyorduk" diyor. Bugün İstanbul gece hayatının sesleri neler? Bir kümeleşme mi var yoksa artan bir çeşitlilik mi?

İstanbul’un geçmiş yıllardaki homojen yapısını yitirdiğini düşünüyorum. Bir kümeleşme elbette var. Kültürel bir kümeleşmenin yanında özellikle sınıfsal bir kümeleşme durumu da mevcut. Geçmişle kıyaslandığında mekân sayısının azlığı ve ticari kaygılar nedeniyle özellikle elektronik müzik sahnesinde bir ana akımlaşma söz konusu. Dans pistinin tüm dünyada savunduğu sınıfsızlığı ve kapsayıcılığı yaşamıyor İstanbul. Underground diyebileceğimiz mekânlarda durum biraz daha farklı elbette. Kuir komüniteye alan açan, drag queen kültürünü destekleyen çok çok az sayıdaki mekânlarda aslında olması gereken ideal bir kültür inşa ediliyor. Sayıca az ama özellikle Beyoğlu için umut vadedici bir dönem. 

Club 2019'un önü, Sedat Özyürek arşivinden

İstanbul Nightlife Project, sizin tabirinizle “gecenin çocuklarına’’ bir saygı duruşu niteliğinde. Kimdir “gecenin çocukları”, neden kıymetlidir? 

Bizimki gibi coğrafyalarda dans pistinin politik olarak bir karşılığı vardır. O sebeple bugünün parti ve eğlenme dinamiklerini şekillendirmiş, bir kültürün gelişimine ön ayak olmuş, bu kültürün içinde üretmiş, eğlenmiş, dans etmiş ve müzik ekseninde bir araya gelmiş herkes gecenin çocuklarıdır. En değerli gece çocuklarından biri olan Ceylan Çaplı’ya saygılarımla.