Küresel borç haritası: Yeni bir mali döneme giriş

Son yıllarda dünya ekonomisinin temel dinamiklerinden biri haline gelen kamu borçlarındaki yükseliş, artık sadece gelişmekte olan ekonomileri değil, gelişmiş ekonomileri de ciddi biçimde zorluyor. 2014 yılında gelişmiş ekonomilerin borç/GSYH oranı ortalama %110 seviyesindeydi. 2024'te bu oran %116’ya ulaştı. 2034’e kadar ise %132’ye çıkması bekleniyor. Bunun ardındaki temel nedenler:

• Pandemi sonrası artan harcamalar,
• Savunma harcamalarındaki dramatik artış (özellikle NATO ülkelerinde),
• Yaşlanan nüfus nedeniyle sağlık ve emeklilik sistemlerine olan yük,
• Yapısal vergi tabanı daralması ve politika belirsizliği.

Özellikle Avrupa’da NATO’nun yeni %5 savunma harcaması hedefi (3.5% ana harcama + %1.5 tamamlayıcı) ile sadece 5 büyük Avrupa ülkesinin 2035’e kadar 2.3 trilyon dolarlık yeni harcama yapması gerekecek. Bu da kamu açıklarını daha da artıracak.

Ülke ülke borç yörüngeleri

ABD'de 2024’te %119 olan borç/GSYH oranı, Trump’ın “büyük, güzel” bütçe paketinin yürürlüğe girmesi halinde 2034’te %126’ya çıkacak. Eğer Senato'daki hali kabul edilirse, bu oran daha da yukarı gidebilir. Kongre Bütçe Ofisi ise Trump’ın 2017 vergi indirimlerinin sona ermesi durumunda dahi borcun %117’ye çıkacağını tahmin ediyor.

Japonya'da Uzun süreli deflasyon döneminden çıkış ve %2 enflasyonun kalıcı hale gelmesiyle borç oranı düşüşe geçti. 2024’te %237 olan oran 2034’te %195’e düşecek. Ancak demografik çöküş, bu kazanımı orta vadede tehdit ediyor.

Almanya'da Yıllardır uyguladığı “borç freni” politikasını terk eden ülke, hem savunma kapasitesini artırmak hem de altyapı yatırımlarını finanse etmek için borçlanmaya yöneldi. 2024’te %62 olan borç oranının 2034’te %75’e yükselmesi bekleniyor.

Fransa'da S&P ve Moody’s tarafından kredi notu düşürülürken, 2025’te %116 olan borç oranı 2030’da %125’e çıkarılacak. Faiz ödemeleri artarken, birincil bütçe dengesi yeterli düzeyde değil.

İtalya'da ise borç/GSYH oranı 2024’te %135.3. “Superbonus” gibi vergi indirimleri ve yapısal büyüme eksikliği nedeniyle bu oranın 2026’da %137.6’ya ulaşması bekleniyor. Kalıcı birincil fazla verilmediği sürece borç sürdürülemez.

Asya'da dalganmalar: Çin ve Hindistan’ın ayrışan yolları

Çin'de 2024’te %61 olan borç/GSYH oranı, 2034’te %101’e çıkacak. Bunun başlıca nedenleri:

• Yavaşlayan büyüme,
• Devletin altyapı destekli büyüme modelini sürdürme arzusu,
• Borç takası (debt swap) programlarıyla artan yerel yönetim borçları.

Kurumsal reformlar hayata geçirilmedikçe bu artışın durdurulması güç görünüyor.

Hindistan ise tam tersi bir örnek. Büyümenin artması ve düşük enflasyon sayesinde faiz ödemeleri azalıyor. Borç/GSYH oranı 2026’da %80.6, 2035’te %63.4 olacak. Bu başarı, mali disiplinin ve yapısal reformların sonucudur.

Latin Amerika: Umut mu, tehdit mi?

Brezilya'da 2024’te %87.3 olan borç, 2035’te %108’e yükselecek. Hatta bazı senaryolarda %125’in üzerine çıkabilir. Faiz oranlarının büyümeden yüksek olması, bu eğilimi kalıcı kılıyor.

Arjantin'de 2023’te %155.4 olan borç, IMF disiplini sayesinde 2025’te %77.4’e inecek. Ancak bu görünümün korunması, kurdaki istikrar ve mali fazla verilmesine bağlı.

Meksika'da %53 olan borç oranı 2035’te %63’e çıkacak. Reel faiz şokları, kur değer kaybı ve düşük vergi geliri bu artışı tetikliyor.

Türkiye: Nitelikli risklerin arasında

Bloomberg raporuna göre Türkiye'nin borç görünümü istikrarlı ancak derinlemesine incelendiğinde oldukça kırılgan.

• Borç/GSYH oranı 2024’te yaklaşık %29 seviyesinde. 2034’e kadar %30 civarında kalması bekleniyor.
• Olumlu faktörler ise görece düşük borç seviyesi, güçlü kamu maliyesi geçmişi, yapısal reform çabaları.

Riskler:

• Kur riski birincil tehlike olarak öne çıkıyor. Borç stokundaki döviz kompozisyonuna bakıldığında TL'de %20'lik bir değer kaybı, borç oranını sert biçimde artırabilir.
• Enflasyon şoku bir başka tehlike. 5 puanlık ilave bir enflasyon, faiz oranlarını yukarı çekerek bütçeyi zorlar.
• Büyümenin yavaşlaması da önemli bir risk olarak öne çıkıyor. Yatırım iştahının kesilmesi  ve dış talebin zayıflaması, ekonomik aktiviteye zarar vererek vergi gelirlerini düşürebilir. 

Türkiye için önemli olan, mevcut düşük borç seviyesinin verdiği konfor alanına sığınıp gevşememek. Sürdürülebilir maliye politikaları, yatırımcı güvenini artırır ve dış şoklara dayanıklılığı güçlendirir.