Kürk tartışması: Yılların tabusu geri mi dönüyor?

Londra, New York ve Milano moda haftalarının ardından, bu ayın başında düzenlenen Paris Moda Haftası’nın da sona ermesiyle marka ve tasarımcıların 2025 sonbahar-kış koleksiyonları gün yüzüne çıktı. Fendi, Gucci, Prada ve Simone Rocha gibi moda devlerinin koleksiyonlarında kürk görünümlü parçalar olması, akıllara aynı soruyu getiriyor: Yıllardır hayvan zulmü nedeniyle topa tutulan, tabu kabul edilen kürk, podyumlara ve gardroplara geri mi dönüyor?

Yaşam savunucularının kürk üretimi ve kullanımına karşı mücadelesi uzun yıllardır devam ediyor. Hayvan haklarını koruma örgütü People for the Ethical Treatment of Animals (PETA); sokak protestoları, kürk giyen ünlülerin üzerine kırmızı boya dökme gibi farkındalık kampanyalarına 1980’lerde başladı. 1984 yılında Greenpeace ve kürk karşıtı organizasyon Lynx’in yürüttüğü kampanya şu mesajla piyasaya sürülmüştü:

“Bir kürk üretmek için 40 kadar budala hayvan gerekli, giymek için ise yalnızca bir tane.”

Kürke vedanın tarihi

1990’ların ortasından itibaren kürk karşıtı duruş iyiden iyiye görünürlük kazandı ve Naomi Campbell ve Christy Turlington gibi isimler PETA’nın kampanya afişleri için poz verdi. Kameralar karşısına kürkle çıkan ünlüleri doğrudan hedef gösterme stratejisi sayesinde hızla yayılan kürk karşıtı duruş önde gelen moda evi ve organizasyonların geri adım atmasına neden oldu. 

Calvin Klein 1994’te kürk ürünleri kullanmayacağını açıkladı. Aynı yıl Cindy Crawford, New York Times kapağı için PETA’nın farkındalık kampanyası kapsamında, Todd Oldham tasarımı sahte bir kürkle poz verdi. 2000’ler de Vivienne Westwood’un da dahil olduğu bir grup tasarımcı kürk kullanmayı bıraktı.

Hayvan hakları kuruluşu Humane Society International’ın (HSI) müzakereleri sonucunda Prada ve Gucci gibi dünya devleri kürke veda kararı aldı. Günümüzde onlarca küresel moda markası hiçbir şekilde kürk kullanmayacaklarını bildiren açıklamaları internet sitelerinde yayımlıyor. Zara, Michael Kors, Chanel, Balenciaga, Hugo, H&M, Armani, Burberry, DKNY ile etik ve doğa dostu moda akımının en bilinen ismi Stella McCartney bunlardan yalnızca birkaçı. 

Kürk farkındalığının bu denli yayılmasının ardından PETA da "kürk giyeceğime çıplak gezerim" kampanyasını 2020 yılında sonlandırma kararı almıştı. Londra Moda Haftası'nda podyumda kürk yasaklandı. 

Kürkün dönüşü: Kişisel alan ve yeni trendlerin etkisi

Kürkün yıllar sonra yeniden hayatımıza girişi aslında onlarcası gibi bir TikTok trendiyle başladı: Mafya eşi estetiği (mob wife aesthetic). Minimalist moda anlayışına bir tepki olarak çıkan bu trendi takip eden, çoğu Z kuşağından kullanıcılar iddialı makyaj, dev güneş gözlükleri, inci kolye ve altın takılar, Fransız manikür ve uzun tırnaklar, leopar desenli abartılı bluzlar ve dev kürkleri biraraya getiriyor.

Kürk modası kısa zamanda kırmızı halıya da yansıdı; Ice Spice Grammy Ödülleri'ne kürk detaylı bir takımla geldi, Kansas City Chiefs'ten DeAndre Hopkins Super Bowl'a babasından kalma olduğunu iddia ettiği bir kürkle geldi. Şubat ayında kürkle ortaya çıkan Rihanna hayvan hakları savunucuları tarafından "zalim" olmakla suçlandı.

Önceki kuşaklara göre adil ve etik moda konusunda çok daha duyarlı olan gençlerin kürke merak sarması tartışmaları da beraberinde getiriyor. Genç kuşak satın aldıkları kürk mantolar ikinci el olduğu ya da "anneannesinden kaldığı" için etik bir sorun yaratmadığını savunuyor.

İnternet arama trendlerini inceleyen Trendalytics'in verilerine göre vintage kürk mantolarla ilgili TikTok içeriklerinin görüntülenme sayısı geçen yıl %243 artış gösterdi. Wall Street Journal'da yer alan bilgilere göre “vintage kürk manto” aramaları 2023'ün başından bu yana %688 yükselirken, sahte kürke olan ilgi neredeyse sabit kaldı.

Gençlerin kürke olan ilgilerini meşrulaştırmasının bir diğer dayanağı ise "toplumsal norm ve dayatmaları" reddetmeleri ve kendi doğrularının başında dayatmalardan uzak bir yaşam sürmeyi tercih ettiklerini belirtmeleri.

PETA ve hayvan hakları savunucularına sorarsanız sahte ya da ikinci el fark etmez; kürk kürktür. Her türlüsünü giymek, bu trendi ve dolayısıyla hayvan zulmünü yaygınlaştırma anlamına gelir ve kabul edilemez.