Potansiyel TikTok yasağı

Sekiz yıl önce yazılım mühendisi Zhang Yiming, yapay zekâ teknolojileri kullanan RSS (Rich Site Summary) uygulaması Toutiao ile ByteDance grubuna hayat vermişti. Kısa sürede 75 milyar dolarlık değerleme ile dünyanın en değerli özel şirketi olmayı başardılar. Tabii Çin merkezli şirketi şampiyonlar ligine çıkartan aksiyon, 2017'de Musical.ly satın alması aracılığıyla TikTok'un dünyaya gelmesiydi. Sevin veya sevmeyin; Morning Consult'ın raporuna göre geçtiğimiz yıl platform, gençler arasında Facebook'tan daha popülerdi. Fakat konumuz ABD-Çin ilişkileri olduğunda diğer ülkenin pazarında iş yapan popüler bir teknoloji şirketi olmak, isteyeceğiniz son şey olabilir... 

• ABD hükümetinin TikTok'u yasaklama arzusundan "Bu üzerinde çalıştığımız bir şey, evet" diye söz ediyor Başkan Donald Trump. Trump'ın asıl motivasyonu pandemi sebebi ile Çin'e ceza kesmek - bunu kendisi de söylüyor... Başkandan bir gün önce konuşan ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo da yasak için yeşil ışıkları yaktı. Fakat, bakanın açıklaması daha ziyade uygulama verilerinin Çin Komünist Partisi'ne aktarılması ile ilgiliydi.
   
• Neden önemli? Mevcut durumu uluslararası ilişkilerde "mütekabiliyet" olarak adlandırıyoruz. Facebook'tan Google'a ABD merkezli servisler, Çin'de iş yapma fırsatı yakalayamıyor. Ülkenin müdahaleci yasaları ve sansür politikaları, bu platformlara anakarada nefes aldırmıyor. İki ülke arasında kriz tırmanırsa Vaşington da Çin merkezli uygulamalar için benzer bir politika izleyebilir. Tabii serbest piyasa ilkelerine sırt çevirmek şartıyla...
   
• Yasa: Çin'in yeni Hong Kong yasası ile "iki sistem bir devlet" felsefesi romantik bir hikâye oldu. Bölgede faaliyet gösteren şirketlerin otoriteler ile bilgi paylaşımı yapmak zorunda kaldığı bir düzene geçiş yapılıyor. Kısaca mevcut yasalar karşısında şirketlerin boynu kıldan ince. ABD merkezli teknoloji şirketlerinin boykot furyasına katılan TikTok da o zaman bizde Hong Kong'da yokuz mesajını verdi. Aslında bu zahmetsiz bir mesajdı. Zira, TikTok hâlihazırda Çin sınırları içinde faaliyet göstermiyor. Çatı şirket ByteDance'in ülke pazarındaki oyuncusu, Douyin ismi ile anılıyor. Hâl böyle olunca 7 milyon nüfuslu, yüz ölçümü İstanbul'un beşte birine karşılık gelen Hong Kong ile bağları kesmek Vaşington tarafından pek bir marifet sayılmıyor.
   
• Arka plan: Bu ay Hindistan hükümetinin ulusal güvenliğini gerekçe göstererek aralarında TikTok'un da bulunduğu 59 Çin menşeli uygulamayı yasaklaması, Vaşington için de örnek teşkil etti. Hindistan tarafı da Bakan Pompeo gibi kullanıcı bilgilerinin başkalarıyla paylaşıldığını düşünüyordu. Ülkeye 1 milyar dolar yatırım yapacağını açıklayan TikTok'un hayalleri de bu hamle ile şimdilik suya düşmüş görünüyor.