90’ların kültür, sanat ve eğlence tarihine performans merceğinden bakmak: Sahnede 90’lar

1990’lar Türkiye’sinin kültürel ortamını ve sanat üretimlerini sahne ve performans kavramları etrafında ele alan Sahnede 90’lar, 15 Eylül’de sanatseverlerle buluştu. 12 Şubat 2023’e kadar sürecek sergiyi Salt Beyoğlu ve Salt Galata’da ücretsiz ziyaret etmek mümkün. Sahnenin ele alınabileceği yelpazeyi geniş tutan sergi; sanat ve sokak ilişkisine dair açılımlar barındıran çalışmaları disiplinlerarası üretimlerden geriye kalan fotoğraf, afiş, yazışma gibi arşivsel malzemelerle bir araya getiriyor.

 Salt Beyoğlu’nda, aralarında Aydın Teker, CANAN, Esra Ersen, Halil Altındere, Hüseyin Katırcıoğlu, Köken Ergun, Moni Salim Özgilik, Özlem Günyol & Mustafa Kunt ve Taner Ceylan’ın da bulunduğu sanatçıların işleri sunulurken Salt Galata’da Burak Delier ve Mehmet Sander’in işlerinden bir seçki yer alıyor.

Sahnede 90'lar sergisi araştırmasını yürüten ve sergiyi çalışan Salt Araştırma ve Programlar'dan Amira Akbıyıkoğlu'yla festivalin beslendiği kaynak ve mekânları, açtığı ifade alanlarını ve zamanın ruhuyla temasını konuştuk.

_{Sahnede 90’lar, Salt Beyoğlu | Fotoğraf: Mustafa Hazneci}

Sahnede 90’lar; performansın toplum, ekonomi, sokak ve siyasetle ilişkisini irdeleyen girişimleri ele alarak kültür tarihinden bir potpuri sunarken nasıl kaynaklardan ve arşiv çalışmalarından beslendi?

Sahnede 90’lar için çalışırken türlü kaynaklara başvurduk. O dönem aktif şekilde üretim yapanlarla, dışarıdan takip edenlerle, Serotonin sergilerini organize edenler ve katkı sağlayanlarla, Assos Gösteri Sanatları Festivali’ni yoktan var eden kişilerle, katılımcılarla görüşmeler yapıldı. Gazeteler, dergiler, tezler okundu. Bolca VHS kaset izlendi, dönüştürüldü. Bu projede bizimle olan araştırmacı Mine Söyler'le bu kayıtları izlerken hiç umulmadık keşiflerde bulunduk. 

Örneğin 1996 senesinde düzenlenen 1. Performans Günleri’nden kesitler TAL’den Sevi Algan’ın bize verdiği kasetler arasındaydı. Çok heyecan verici bir keşifti. Görüştüğümüz çoğu kişi bizi bir başkasına yönlendirdi, kartopu yöntemi diyebiliriz sanıyorum buna. Televizyon tarihinden kesitlerde bize destek veren Selva Daşdemir bizi bir hafıza yolculuğuna çıkardı.

_{Sahnede 90’lar, Salt Beyoğlu | Fotoğraf: Mustafa Hazneci}

Sanat ve sokak ilişkisine dair açılımlar barındıran çalışmaları Beyoğlu’nda, sanatın en güçlü ve hayati damarlarından birinin bulunduğu ve her zaman sokaklarıyla var olmuş bir yerde izleyiciyle buluşturmak nasıl bir deneyim?

Heyecan verici. Serginin bahsettiğiniz bölümü Salt Beyoğlu’nun İstiklâl Caddesi’ne açılan giriş katında 90’lar ve erken 2000’lerde sokağın sahneye dönüştüğü işlerden bir seçki sunuyor. İstiklâl Caddesi tüm kakofonisi, çatışmaları, krizleri ve absürtlükleriyle insanların kimliklerini, mücadelelerini ortaya koydukları bir podyum. Biz de kıyısında köşesinde, ara sokağında, meydanında fasılasız bir gösterinin süregittiği sokağın hafızasına dokunalım istedik. 

Bununla da sınırlı değil elbette. Sergide sanat ve sokak ilişkisini performans kavramı üzerinden irdeleyen, nokta atışı yapan daha spesifik örnekler de yer alıyor. Örneğin Susurluk Kazası ile ortaya dökülen ilişkiler ağına bir tepki olarak gündeme gelen Sürekli Aydınlık için Bir Dakika Karanlık eylemleri ve bu kitlesel performansın sanat alanındaki yansımaları.

_{Sahnede 90’lar, Salt Beyoğlu | Fotoğraf: Mustafa Hazneci}

90’larda Türkiye’de varlığını hissettiren disiplinlerarası sanat anlayışı, sanatçılar için yenilikçi ve deneysel bir ifade alanı açıyor. 12 Şubat'a kadar görebileceğimiz işlerin yanı sıra kamu programlarınız da bulunuyor. Burada da benzer bir ifade alanı açtığınız ve 90’larla günümüz arasında bir köprü kurarak yeni bir boyut eklediğiniz söylenebilir mi?

90’lı yılların sanat üretimlerinde öne çıkan yönlerden biri disiplinlerarasılık. İlki Feshane, ikincisi ise Yedikule Gazhanesi’nde yapılan Serotonin sergileri, Assos’u dört yıl boyunca bir sahneye dönüştüren Gösteri Sanatları Festivali, Genç Etkinlik sergileri, Disiplinlerarası Genç Sanatçılar (DAGS) Derneği’nin organizasyonuyla gerçekleşen Performans Günleri… Her biri sanat ortamında “90’lar ruhu”nun hissedildiği etkinlik ve sergiler. Ben bugünden baktığımda kapsayıcı, kesişimsel ve deneysel bir ruh olarak tarifleyebiliyorum. 

Sergi, söz konusu dönemde yatay ilişkiler temelinde toplulukların nasıl oluştuğunu da merceğine alıyor. Biz de kamu programlarında geniş bir yelpaze sunmaya çalışacağız. Açılış haftasında Ceylan Öztrük’ün Oyun B performansı Salt Galata, Leman Sevda Darıcıoğlu’nun Angelus Altera işi ise Salt Beyoğlu’nda gerçekleşti. 21 Ekim’de Ekim Acun’un özel televizyonlarda dansın izleğini merceğe alacağı Dansa Davet sunum-performansı, 22 - 23 Ekim’de ise Salt Galata’da Mehmet Sander ile Hareket Atölyesi gerçekleşecek. İlerleyen programlar ise Salt Online ve sosyal medya kanallarından takip edilebilecek.

Programın kaçırılmaması gereken işlerinden minik bir seçki hazırlayacak olsanız hangi eser ve performansları önerirdiniz?

Bu soruyu cevaplamak serginin bütününe, biraz önce bahsettiğim kapsayıcı ve kesişimsel ruha haksızlık olur. Büyük bir sergiden bahsediyoruz, oldukça yoğun bir içerik var. Hatta incelikli ve detaylı bir tur peşinde olanların iki defa ziyaret ettiklerini biliyorum.