Sinema endüstrisi nereye gidiyor?

Film endüstrisinin kalbinin attığı Hollywood, her 30 yılda bir yıkıcı bir dönüşüme uğrar. Her yeni nesil, farklı bir tüketim ihtiyacıyla ortaya çıkarken yapım şirketlerinin iş modelleri de bazen bilinçli bazen de istemsizce değişir. 1920’lerde sessiz filmlerden sesli filmlere geçiş, 1950’lerde televizyon yayıncılığının yükselişi ve 1980’lerdeki kablolu yayın patlaması bu süregelen dönüşümün en güzel örnekleridir. 2000’li yılların sonlarında ortaya çıkan streaming platformları ise Hollywood’un statükosuna karşı bugüne kadar yapılan en büyük meydan okumalara sahne oluyor. Pandemi nedeniyle durdurulan film çekimleri, kapatılan sinema zincirleri, ertelenen vizyon tarihleri ve başarısız gişe hasılatları; oturma odalarını sinema salonlarına çevirmeye çalışan streaming platformları cephesinde zafer naralarının atılmasına neden oluyor. İlk şoku atlatan film stüdyoları ve sinema zincirlerinin “yıkıcı” dönüşüme karşı iş modellerini değiştirmeleri ve aşının bulunmasıyla karantina uygulamalarının sonuna yaklaşılması ise sinema salonları ve streaming platformları arasındaki savaşta kazananını ilan etmek için erkenci davranmamak gerektiğini gösteriyor. Peki, sinema endüstrisi nereye gidiyor? Streaming platformları sinema zincirlerinin sonu mu, yoksa değişimin tetikleyicisi mi?

• Arka plan: Sinema salonlarının mart ayından beri kapalı olması, 1980’leri aratmayan gişe hasılatları ve son olarak Warner Bros. ve Disney’in 2021’de tüm filmleri sinemalarla eş zamanlı olarak streaming platformlarında yayınlayacaklarını açıklaması, birçok kişinin “beyaz perdenin ölümünü” ilan etmesine neden oldu. Dünyanın en büyük sinema zinciri AMC’nin küresel gelirlerinde yaşanan %66’lık düşüş ve nakit akışıyla başa çıkmak için Mudrick Capital Management’la 100 milyon dolarlık bir anlaşma yapması da bu inançları kuvvetlendirdi. Bir kötü haber de Birleşik Krallık merkezli Regal’den geldi. AMC’nin en büyük rakibi olan şirket, ABD’deki 536 salonunu hedef bir açılış tarihi olmaksızın kapatırken şirketin %10’luk hissesine karşılık 750 milyon dolarlık finansman sağlayarak iflasın önüne geçti. Tüm bu zorlukların arasında gişe rekoru kırması beklenen filmlerin vizyon tarihlerinin sürekli olarak ertelenmesi ve nihayetinde streaming platformlarında yayınlanması da sinema zincirilerinin toparlanmasını zorlaştırdı. Bloomberg’de yakın zamanda yayımlanan bir makale, oturma odalarımızın sinema salonlarının yerini asla alamayacağını savunuyor ancak şirketlerin iş modellerinde bazı değişiklikler yapmasının kaçınılmaz olduğunu da ekliyor. Üstelik bu değişiklikler, koltukları yenilemek ve menüyü genişletmekten ibaret değil.
   
• Gişe rekortmenleri: Merakla bekledikleri bir filmi evlerinin konforunda izleme şansına sahip seyirciler, neden fazladan para verip tanımadıkları bir grup insanla omuz omuza film izlemeyi tercih eder? Önümüzdeki yıllarda sinema endüstrisindeki çoğu şirketin gündeminde bu soru yer alacak. Sorunun çözümünde ise sinema zincirlerinin sadık dostu olan yüksek bütçeli filmler kilit bir rol üstelenecek. Her ne kadar yeni yılda yayınlanacak birçok film, sinemalarla eş zamanlı olarak streaming platformlarında yayınlanacak olsa da oyuncuların, yönetmenlerin ve yatırımcıların tepkisinden çekinen yapım şirketlerinin gişe hasılatına güvendiği filmleri öncelikli olarak sinemalarda yayınlaması bekleniyor. Mesela Disney; filmleri geleneksel sinema prömiyeri, sinema ile platformda eş zamanlı prömiyer ve Disney+’a özel prömiyer olmak üzere üç farklı modelde izleyicilere sunmayı planlıyor. Bütün stratejilerini bu tarz filmlerden gelecek hasılat üstüne kurgulayan sinema zincirleri ise seyirciyi açılış gecesine özel fiyatlandırmalar, koltuk müzayedeleri ve film öncesi veya sonrasında yapılacak özel etkinliklerle cezbetmeyi hedefliyor.
   
• Özel gösterimler: Sinema endüstrisi, önümüzdeki yıllarda film izleme deneyimini zenginleştiren şirketlerin yenilikçi adımlarına sahne olacak gibi duruyor. Örneğin; 1997'de kurulan Teksas merkezli sinema zinciri Alamo Drafthouse; 2019’un sonunda Cats müzikalinde seyircilerin ekrandaki kedilere sesli tepkiler vermesini, alkışlamasını ve gülmesini teşvik edecek “gürültülü” seanslar başlattı. İş modelini “barlar, restoranlar ve kulüplerle rekabet” üzerine kurgulayan şirket, daha öncesinde de film gösterimi esnasında yemek servisi sunma geleneğini başlatarak izleyicilerin sinema deneyimini zenginleştirme konusunda büyük adımlar atmıştı. Önümüzdeki yıllarda, bu tarz iş modellerinin sinema sektöründe daha yaygın hâle gelmesi bekleniyor. Hatta yemek servislerinin ev ortamıyla rekabet etmek isteyen sinema şirketleri için vazgeçilmez olacağı bile söylenebilir. Tek bir kişinin veya bir arkadaş grubunun tüm sinema salonunu kapadığı özel gösterimlerin sayısı da artacak. Dünyanın en büyük üçüncü sinema zinciri Cinemark, 2020’de 100 binden fazla özel gösterim satarken bunlardan en az 10 milyon dolar gelir elde etti. Alamo Drafthouse’un 2020 gelirlerinin %50’sini de salon kiralamaları oluşturdu.
   
• Esnek fiyatlandırma: Vizyona giren bir filmin bir hafta sonra streaming platformunda yayınlanacağını bilen bir izleyiciyi sinema salonlarına çekmek için fiyatlandırma politikalarının da yeniden gözden geçirilmesi gerekecek. Haftanın belli gün ve saatlerinde daha düşük, akşamları ve hafta sonları ise daha yüksek fiyatlandırmalar önümüzdeki yıllarda boş koltuklara oynamak istemeyen sinemalar için kaçınılmaz olacak. Öte yandan, içerik kalitesini artırmak için büyük yatırımlar yapan streaming platformlarının artan maliyetlerini abonelik ücretlerine yansıtması da sinemalara yarayacak. Streaming cephesinde yeni platform sayısının artmasıyla birden fazla şirkete para aktarmak istemeyen kullanıcıların bir kısmının reklam izleme pahasına ücretsiz üyelik modellerine yönelmesi bekleniyor. Integral Ad Science’ın yakın tarihli bir raporu, tüketicilerin %53’ünün daha düşük bir abonelik fiyatı karşılığında video akışı esnasında reklam izlemeye açık olduğunu ortaya koyuyor. Dolayısıyla Netflix, Hulu ve Disney+’ın abonelik ücretini artırması müşterilerin üyeliklerini iptal etmesine neden olurken esnek fiyatlandırmalar yapan sinemalar için de yeni bir fırsat kapısı aralayabilir.
   
• Geniş perspektif: Pandemi şartlarında toplu etkinliklerin son bulduğu ve her aktivitenin eve taşındığı göz önüne alındığında tüketici eğiliminin sinema salonlarından çevrim içi mecralara kayması aslında pek de şaşırtıcı değil. Her ne kadar yapım şirketleri yeni prömiyer planlarını, “İzleyiciler içerikleri nasıl tükettiklerine kendileri karar verecek” şeklinde pazarlamış olsalar da pandemi şartlarında sinemada film izlemenin birçok kişi için alternatifler arasında olduğu söylenemez. Dolayısıyla streaming tarafındaki gelişmelerin karantinanın kaçınılmaz bir sonucu mu yoksa sinema zincirleri için “yıkıcı” bir devrimin başlangıcı mı olduğunu ancak normale döndüğümüde test edebileceğiz.