Spotify'ın Stockholm merkezinde iki gün

Müzik endüstrisinin en çok eleştirilen uygulamalarından biri olan, tüm dünyada 400 milyondan fazla kullanıcıya sahip Spotify’ın İsveç’in başkenti Stockholm’deki merkezindeki iki günlük konferans serisinde müzik endüstrisinin önümüzdeki beş yıldaki trendlerini dinledik.

^{Spotify CEO'su Daniel Ek}

Stockholm’deki 12 katlı, devasa bir oyun alanını andıran binada düzenlenen etkinliğe Avrupa’dan davet edilen birkaç mecradan biriydik. Burada Spotify’ın CEO’su Daniel Ek’in gelecekte dinleyiciyi bekleyenleri anlattığı “Spotify’ın yaratıcı odaklı misyonu” başlıklı konuşmasına katıldık. Basının önüne çıkmaktan pek hoşlanmayan Ek, yapay zekadan ve rakiplerinden biri olan Apple’ın uygulama mağazası App Store’daki ödemelerin aslında ne kadar katı kurallara sahip olduğundan bahsediyor. Bunun nedeni, Avrupa’daki rekabet yasalarının ihlali... App Store, kendi dışındaki ödeme seçeneklerini kabul etmiyor ve uygulamaların elde ettiği gelirin yüzde 30’una denk gelen sabit bir ücret de tahsil ediyor. 

Geçen ay sonunda Türkiye’deki Rekabet Kurulu da Apple’ın alternatif ödeme sistemlerini kabul etmemesi ve mobil uygulama geliştiricilere yönlendirme karşıtı hükümler uygulamasına yönelik davranışları hakkında soruşturma başlatıldığını duyurmuştu. Bu durum, yakın zamanda teknoloji şirketleri ile Apple arasındaki çekişmenin büyüyeceğine de işaret ediyor.

Forbes’a göre dört milyar doların üzerinde bir servete sahip olan Daniel Ek, konferanstan birkaç gün önce müzik veya içerik yaratmanın maliyetinin modern dünyada “sıfıra yakın” olduğunu iddia ettiği bir tweet atmış, sanatçılar tarafından müziğin değerini yok saymakla suçlanmıştı. Ne yazık ki konferans sırasında bu sözlerine dair bir açıklama yapmadı. Diğer konferanslarda Ek’in bu fikrini desteklercesine sanatçıların Spotify sayfalarını her daim güncel tutmaları gerektiğine vurgu yapılan birçok konuşmaya denk geldik.

Son dönemde Spotify’ın odağında geleceğin formatı olarak gördükleri video var. Daniel Ek, Z jenerasyonuna dair son beş yılda gözlemlediği videonun yükselişine dair öngörülerini şu sözlerle aktarıyor:

“Z jenerasyonu muhtemelen sadece Spotify’ın değil, TikTok ve Instagram’ın da etkisiyle oldukça görsel bir kültürü benimsemiş durumda. Sanatçı ve içerik üreticileriyle videolar üzerinden etkileşime giriyorlar. Video podcast izlemeyi seviyorlar. ‘İki kişinin karşılıklı konuşmasını izlemek ne kadar ilginç olabilir ki’ diye sorabilirsiniz kendinize. Ama gençler bu içerikleri çok seviyor. Bu içgörü, Spotify’a müzik videolarını geri getirmemizi sağladı. Müzik videoları 80’lerin başında MTV’nin öne çıkardığı bir formattı ve bir süredir popülerliğini kaybetmişti. Ancak genç tüketicilere baktığınızda, bu videoları çok sevdiklerini ve etkileşime girdiklerini gördük. Sanatçıları müzik videoları yüklemeye zorlamıyoruz ama teşvik ediyoruz ve istatistikleri gösteriyoruz.”

Spotify’ın video izleme ve yükleme özelliği henüz Türkiye pazarına ulaşmış değil ama çok yakında geleceği kesin.

Ses ile komut özelliğini daha çok yerde göreceğiz

Daniel Ek, ChatGPT’nin de öne çıkardığı sesli aramanın önümüzdeki dönemin en önemli teknolojik ilerlemesi olacağını da dile getiriyor:

“Google’daki aramaların yüzde 70’i sesle yapılmış. Yani kelimenin tam anlamıyla, sonuçlara arama motoruyla konuşarak ulaşıyoruz. Bu yüzden sesli komutlarla yapılan etkileşimlerin tekrar önem kazanacağı bir döneme gireceğimizi düşünüyorum. Bill Gates’in ‘Kısa vadede başardıklarımızı abartma eğilimindeyiz, ancak uzun vadedeki etkisini hafife alıyoruz’ sözleri gördüğümüz hemen hemen her şey için geçerli. Müzik tüketimi ve sosyal medya için daha da önemli.”

Bu konuşmanın ardından Spotify binasının terasına çıkıyoruz. İsveç’in kamu yönetiminden sorumlu devlet bakanı Erik Slottner de orada ve Avrupa’nın dört bir yanından gelen gazetecilere teşekkürlerini iletiyor. Dün düzenlenen Avrupa Parlamentosu seçimleri öncesinde kendini basına göstermesi stratejik anlamda da önemli. Ayrıca İsveç’te teknoloji firmalarının dijital değişimi siyasilerle birarada yürüttüklerine de şahit olmamı sağlayan bir an bu.

Hem çalış hem de eğlen mottosu

Spotify’ın genel merkezinin iç tasarımına klasik bir Nordik zarafeti hâkim. 12 katlı binadaki odalar isimlerini indie, Latin, pop benzeri müzik türlerinden; Rap Caviar, Deep Focus, Guilty Pleasures gibi popüler Spotify çalma listelerinden; Primavera, Coachella gibi festivallerden ya da Lily Allen, Ricky Gervais gibi sanatçıların isimlerinden alıyor. Odaların ithaf edildiği kişi ya da müzik türüne uygun bir şekilde tasarlanmış olması dikkat çekiyor.

“Hem çalış hem de eğlen” mottosunu baz alan binada Daniel’ın oyun odası, karaoke alanları, çalışanların meditasyon yapıp rahatlamasını sağlayan bölümler, dünyaca ünlü sanatçıların kayıt yaptığı bir stüdyo (son olarak İsveçli rock grubu The Hives burada kayıt yapmış) plak dinleme bölümü gibi birçok eğlenceli alan da dikkat çekiyor. Hatta ara sıra ofis turları düzenleyerek bu çalışma alanlarını kullananlara da gösteriyorlar.

Klipler yeniden yükselişte, gelecek ise videoda

Müziğin içerik, şarkının ürün, müzikseverin ise tüketici olarak görüldüğü günümüzde Spotify’da bağımsız sanatçılar geçen yıl neredeyse 4,5 milyar dolar gelir elde etti. 2023’te ilk defa, kendi imkanlarıyla üretim yapan ve bağımsız plak şirketlerine bağlı sanatçıların katalogları, Spotify’da elde edilen tüm gelirlerin yaklaşık yarısına ulaştı. Geçen yıl en az 10 bin dolar gelir elde eden 66 bin sanatçının yarısından fazlası ise ana dili İngilizce olmayan ülkelerdendi.

Spotify başkan yardımcısı ve küresel tüketici deneyimi başkanı Sten Garmark ve Spotify’ın piyasalar ile abone artışından sorumlu başkan yardımcısı Gustav Gyllenhammar’ın da konuşmalarında iki önemli detay dikkat çekiyordu. İlki sanatçıların içerik üretip Spotify’daki sayfalarını devamlı güncel tutarak konser tarihleri gibi duyurularını uygulama üzerinden yapıp dinleyiciyle iletişim hâlinde olmaları. İkincisi ise Spotify’ın Daniel Ek’in de dediği gibi videoya yakında çok daha fazla ağırlık vereceği gerçeği.

Gyllenhammar, 180’den fazla ülkede hizmet veren ve 400 milyondan fazla kullanıcının yer aldığı bu platformda özellikle pandemi sonrası alt türlerin dikkat çekici bir şekilde yükselişe geçtiğini söyledi ve ekledi:

“Akıllı telefona sahip herkes bizim potansiyel müşterimiz. Sanatçılar da endüstri büyüdükçe seslerini daha fazla duyurmak istiyor. Bu yüzden Spotify’ı nasıl kullanacaklarına dair masterclass’lar düzenliyoruz. Ayrıca sahte dinlenmelerle büyük bir savaş hâlindeyiz.”

Konferanslarda müzisyenlerin yanı sıra podcast üreticileri ve büyük bir yatırım yaptıkları sesli kitap bölümlerine de odaklandılar. Maalesef uygulamanın sesli kitap kısmı da hâlâ Türkiye’de hizmete girmedi.

Kullanıcı büyük çalma listelerinde yeni sanatçı duymak istemiyor

Konuşmalarda alt tür olarak kategorize edilen K-pop ile reggaeton gibi müziklerin yükselişte olması ise yeni neslin şarkı seçimlerinde çok daha akışkan ve tüketmeye açık olmasına bağlandı. Spotify’ın editoryal takımının başında yer alan Emma Vikström ve sanatçı ile plak şirketi ortaklığını yürüten Fumi Amao, markanın devamlı eleştirilen listelerindeki sistemin işleyişini ise şöyle anlattı:

“180 pazarı inceleyen editörlere sahibiz ve dünya geneline yayılmış durumdayız. Bu da çeşitlilik kazanmamızı sağlıyor. Mesela dünyanın en büyük çalma listelerine yeni sanatçıları koymuyoruz. Çünkü bu, kullanıcılar, sanatçı veya plak şirketi için faydalı olmaz. Plak şirketi kesinlikle listede olmak istiyor ama kullanıcılar o çalma listesinde sadece en büyük hit’leri duymak istiyor. Kimsenin duymadığı bir sanatçıyı koyarsak bu, kullanıcıları mutlu etmez. Bunun yerine, yeni yetenekleri daha küçük çalma listelerine veya tür odaklı çalma listelerine yerleştiriyoruz. O çalma listesindeki verilerden kullanıcıların şarkıyı sevdiğini görürsek, bunu dünya genelindeki diğer editörlerle paylaşıyoruz. Ardından sanatçının adım adım büyümesini sağlıyoruz.”

Müzik endüstrisinin son dönemdeki bu en önemli oyuncusunu evinde ziyaret etmek, ilerleyen günlerde Spotify’ın kullanıcısına neler sunacağına şahit olmak açısından önemliydi. Uygulamanın yetkilileri, işleri yakın zamanda yayımlanan "Loud & Clear" raporundaki gibi şeffaf bir şekilde yürütmeye çalışıyor. Fakat günün sonunda sanatçılar ile arasındaki bağ her daim çok ince bir ip ile bağlı. Bu ip her an kopabilir ve özellikle ödemeler konusunda eleştiriler artabilir. Konferanslarda şirket, şimdilik Avrupa’da fiyat artışına gitmeyeceğini duyurdu. Türkiyeen ucuz Spotify ücretine sahip ülkelerden. Özeleştiri yapmak gerekirse de bu seyahat, lokal sahnenin sanatçılarını dinlemenin ötesinde her anlamda desteklemek gerektiğini de bir kez daha fark etmemi sağladı.