ABD'den tarihi karar: Zorla çalıştırmaya son

ABD Başkanı Joe Biden, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde üretilen malların ABD’ye ithal edilmesini yasaklayan “Uygur Zorla Çalıştırma Önleme Yasası”nı onayladı.

Arka plan: Birleşmiş Milletler’e (BM) göre, ağırlıklı olarak Müslüman olan ve Türkçe konuşan Uygur Türkleri başta olmak üzere 1 milyondan fazla etnik azınlık, Çin’in kuzey batısında bulunan Sincan’daki toplama kamplarında zorla tutuluyor. Bu nedenle ABD, son bir senede Çin’in insan hakları ihlallerine karşı birçok yaptırım kararı aldı.

• ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, geçtiğimiz ocak ayında Uygurlara yönelik tutumları nedeniyle Çin’i “soykırım yapmak” ve “insanlığa karşı suç işlemekle” suçladı.
• Çin’i Uygurlara yönelik insan hakları ihlallerinde bulunmakla suçlayan ABD, şubat ayında Pekin'de düzenlenecek Kış Olimpiyat Oyunları'nı diplomatik olarak boykot kararı aldı.
• Aralık 2021’de ise Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin Çin hükümeti ile iş birliği yaparak insan haklarına ilişkin taahhütlerini ihlal ettiğine dair karar, Temsilciler Meclisi'nde onaylandı. Ayrıca, Çin'in Uygurlar ve diğer dini azınlıklara yönelik "süren soykırımı ve insanlığa karşı suçları" kınandı ve BM’nin müdahale etmesi talep edildi.

Neden önemli? Meclis ve Senato'dan neredeyse oybirliğiyle geçen yasa, ABD'nin zulme uğrayan azınlıkları istismar ettiğini düşündüğü Çin’i cezalandırmaya ve bölgedeki tedarik zincirlerini denetlemeye yönelik bugüne kadarki en kapsamlı çabası. Sincan, her ne kadar Çin’in nispeten uzak bir köşesi olsa da küresel tedarik zincirlerinde önemli bir bağlantı noktası durumunda. Dolayısıyla kararın, üretimlerini Çin fabrikalarında gerçekleştiren çok uluslu şirketleri olumsuz etkilemesi bekleniyor.

• Dünyadaki pamuk üretiminin %20’sinin ve güneş panelleri üretiminde hammadde olarak kullanılan polisilikon üretiminin %45’inin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde gerçekleştiği tahmin ediliyor.
• Bölgede, birçok tekstil ve tüketici elektroniği şirketine üretim yapan fabrikalar mevcut.

Şimdi ne olacak? Bölgede üretim yapan şirketler, işçilerin “zorla çalıştırılmadıklarını” kanıtlamadığı takdirde ABD’ye ithalatı durdurmak zorunda kalacak. Dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Çin’de faaliyet gösteren çok uluslu şirketler için dengelerin değişmesine neden olacak bu durum, ilk krizini yarattı bile.

• Aralık başında Çin’deki tedarikçilerine Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nden herhangi bir ürün, hizmet ve iş gücü kullanmamalarını isteyen bir mektup gönderen ABD merkezli çip üretici Intel, Çin’deki sosyal medya kanallarında büyük bir tepkiyle karşılaştı. Boykot çağrılarının ardından şirket, Çinli müşteriler, ortaklar ve kamuoyundan özür diledi.