TÜİK varsa dert yok

Kurban Bayramı nedeniyle iki kısa haftanın ilkindeyiz. Perşembe günü arife günü. Bayram bir sonraki hafta pazartesi gününe de sarktığı için iki hafta boyunca daha az gün işe gideceğiz.

Toplumun genel beklentisinin aksine hükümet bu kez bayram tatilini bayramın önü ya da sonrası ile birleştirmedi. Zaten neye göre birleştirip neye göre birleştirmediklerini hiç öğrenemedik. Ülkemizde burada da bir standart yok.

Kısa ilk haftanın en önemli verisi ise hiç şüphesiz Mayıs 2025 enflasyon verisi.

Ülkemizde takip edilen üç temel enflasyon verisi var.

Bunlardan ilki, İstanbul Ticaret Odası’nın “İstanbul Tüketici Fiyat Endeksi”. Önceki yıllarda metodolojisinin eski ve madde sepetinin değişimden uzak olduğu düşünüldüğü için eski adıyla “Ücretliler Geçinme Endeksi” bir revizyona uğradı ve hem metodolojisi hem de madde sepeti, hemen hemen Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) enflasyonu olan “Tüketici Fiyatları Enflasyonu” ile örtüştürüldü. Hem de neredeyse bire bir örtüşme bu.

2025 Mayıs ayında İstanbul’da perakende fiyat hareketlerinin göstergesi olan İTO İstanbul Tüketici Fiyat Endeksi’nin aylık artışı %2,83 olarak gerçekleşti. 2024 Mayıs ayına göre 2025 Mayıs ayında İstanbul’da yaşanan fiyat değişimlerini gösteren, bir önceki yılın aynı ayına göre değişim oranı ise, İTO 2023=100 bazlı İTO İstanbul Tüketici Fiyat Endeksi’nde %46,57 olarak kaydedildi.

İkincisi, Enflasyon Araştırma Grubu’nun bağımsız bir şekilde hesapladığı ENAG enflasyonu. Bu enflasyon hesaplama yöntemine de çeşitli eleştiriler var. Bunların bir kısmı da haksız değil.

ENAG Tüketici Fiyat Endeksi (E-TÜFE) Mayıs ayında %3,66 arttı. E-TÜFE’nin son 12 aylık artışı ise %71,23 olarak gerçekleşti.

Üçüncü enflasyonumuz ise devletin resmi enflasyonunu açıklayan TÜİK’in “Tüketici Fiyatları Enflasyonu”. TÜİK ile ilgili çok sıkıntılar var. Madde sepetinde yer alan kalemlerin fiyat artışlarının tamamen kaldırılmış olması, bölgesel enflasyonun verilmiyor olması eleştirilerin bir kısmı. TÜİK’e yöneltilen eleştiriler hesaplama yöntemi ile ilgili değil, girdi olarak kabul ettiği fiyatları nereden ve nasıl aldığı ile ilgili. Sonuçta bir makine düşünün; bu makine dünyanın en gelişmiş makinesi de olsa, çıktısı girdisinin kalitesi kadardır. Üstelik TÜİK, “TÜİK’in enflasyon verilerinin asılsız olduğu” gerekçesiyle dava açan Yargıtay 7. Ceza Dairesi Onursal Üyesi Seyfettin Çilesiz ile mahkemelik durumda. Gerçi Mahkeme, Ankara 6. İdare Mahkemesi davanın reddine karar verdi; ancak süreç devam ediyor.

Davayı reddeden mahkemenin ara kararında “1 Ocak 2024 - 30 Haziran 2024 tarihleri arasına ait enflasyon oranının hesaplanmasına ilişkin tüm bilgi ve belgelerin bir örneğini” istemişti. TÜİK, söz konusu belgeleri mahkemeye bir flash bellek içinde iletmiş ve “Tamamen kurumun özgün eseri olması nedeniyle üçüncü kişilere karşı koruma yöntemleri ile erişim kontrollü, çoğaltma kontrolü mekanizması kapsamında incelendikten ve işi bittikten sonra Kurum Başkanlığına iade edilmek üzere kapalı zarf içinde şifresi ile birlikte manyetik ortamda (flash bellek) ekte sunulmuştur.” ifadelerine yer vermişti. Bu konu da çokça tartışma konusu yapılmıştı.

Neticede TÜFE’deki (2003=100) değişim, 2025 yılı Mayıs ayında bir önceki aya göre %1,53 artış, bir önceki yılın Aralık ayına göre %15,09 artış, bir önceki yılın aynı ayına göre %35,41 artış ve on iki aylık ortalamalara göre %45,80 artış olarak gerçekleşti.

TÜİK’in TÜFE’si hem piyasa beklentilerinden hem de Merkez Bankası beklentilerinden çok daha iyi geldi. Merkez Bankası, Mayıs enflasyonunun Nisan ayına göre biraz daha iyi olmasını beklediğini çokça belirtmişti. Nisan 2025 enflasyonunun %3 geldiğini dikkate aldığımızda, Mayıs 2025’te gerçekleşen %1,53 oranı, “Birazın Çok Daha Ötesinde” bir iyi enflasyon.

Mayıs 2025 enflasyonu merakla beklenen bir enflasyondu. Hem 19 Mart 2025’te Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması sonucu kurda ani yükseliş ve devamında günlük bazda sürekli artan seyir izleyen Dolar/TL’nin mal ve hizmet fiyatları üzerindeki etkisinin Nisan’dan sonra Mayıs’ta da devam edip etmeyeceğini görmek, hem de yaşanan olaylar neticesinde artırılmak zorunda kalınan politika faizinin yeniden indirim patikasına girip girmeyeceğini anlamak için büyük önem arz ediyordu Mayıs enflasyonu.

Öyle ya, eğer Merkez Bankası’nın müdahil olamayacağı gıda gibi bir alanda, hele ki bir de Cumhuriyet tarihinin en büyük don olayı yaşanmışsa, kurdan hâlâ maliyet enflasyonuna bir geçişkenlik varsa, talep ılımlı ancak yine de devam ediyorsa, enflasyon olası bir faiz indiriminin önündeki en önemli engeldir.

Bu engelin bir şekilde kaldırılması gerekir. Ya enflasyonu doğuran unsurları kontrol altına alırsınız ya da açıklanan enflasyon verisi sizin yerinize o kontrolü sağlar.

Mayıs 2025 resmi enflasyonu ile bu kontrol sağlanmış oldu. Şimdi piyasanın beklentisi “Faiz İndirimi”.

Biz buna benzer süreçleri daha önce çokça gördük.

Faizin indirilmesi gerekiyorsa, daha önce manşet enflasyona bakan Merkez Bankası’nın, eski Başkan Şahap Kavcıoğlu döneminde bir anda çekirdek enflasyona bakmaya başladığını; Merkez Bankası’nın kanunda yazmayan görev tanımlamasına “ihracatı artırmak ve ihracatçıya destek olmanın” sözel olarak tanımlandığını hep yaşadık.

Sonrasında seri faiz indirimleri geldi. Büyüme yükseldi. Ticaret erbabına ucuz faizli krediler dağıtıldı. Sonra yüksek enflasyon geldi. Yeniden yüksek faiz sarmalına girildi.

Bu sarmaldan kurtulmak ancak ve ancak kararlılık, bütünleşik politika seti, reformlar ve siyasal istikrar ile mümkün. Sabırsızlık, günü kurtarma telaşı, seçim kazanmak için herkesi memnun etmeye çalışan popüler politikalar, önünde sonunda bizi hep acı reçeteye ve fedakârlığa götürüyor.

Faizi indirmek çok kolay. Ancak artırmak büyük fedakârlıklar gerektiriyor. Bu fedakârlıkların hepsine katlanmak zorunda olan da yine bizler oluyoruz.

Kurban Bayramınızı en içten dileklerimle kutlarım.