Yapay zeka pastasında emeğin payı: Samsung'da grev tehdidi şirkete nasıl geri adım attırdı?

Samsung Electronics, son yıllarda küresel yapay zeka patlamasından en kârlı çıkan şirketlerden biri oldu. Yarıiletkenlere yönelik artan talep, Güney Kore’nin en büyük şirketini bu yıl 1 trilyon dolarlık piyasa değerine taşırken Seul Borsası’nın da dünyanın en büyük borsaları listesinde üst sıralara tırmanmasına neden oldu.

• Öte yandan: Samsung sendikasının, şirketin yarıiletkenlerden elde ettiği kârdan daha büyük bir pay talep etmesi, yapay zeka sektörünün getirilerinin nasıl paylaşıldığıyla ilgili yeni soruları da gündeme taşıdı.

Çalışanların talepleri Samsung’un faaliyet kârından %15’lik bir payın çalışan prim havuzuna ayrılması, halihazırda yıllık maaşın %50’siyle sınırlanan prim tavanının tamamen kaldırılması ve faaliyet kârına endeksli, şeffaf ve kurumsallaşmış bir prim sistemi kurulması üzerine yoğunlaşıyordu.

Sendika bu taleplerle 18 gün sürecek bir “genel grev” planlamıştı ve yaklaşık 48 bin Samsung Electronics çalışanının greve katılması öngörülüyordu. Bu da Güney Kore’deki Samsung'un işgücünün neredeyse %40’ına denk geliyordu. 

• Bu grev, Perşembe günü başlamasına saatler kala hükümet aracılığıyla varılan geçici anlaşmayla şimdilik rafa kaldırıldı. Nihai tabloyu ise sendika üyelerinin 22-27 Mayıs arasında yapacağı oylama belirleyecek.

Hükümet de Güney Kore'nin GSYH’sinin %12’sini üreten ve tek başına ihracatın önemli bölümünü sırtlanan ülke ekonomisinin lokomotifi konumundaki Samsung'da üretimin durmasının ekonomide derin yaralar açabileceği uyarısında bulunurken varılan anlaşmanın kesinleşmediğini vurguladı. Yine de geçici anlaşma ardından şirketin hisseleri %6 değer kazandı.

Kâr artarken ikramiye de artmalı mı?

Meseleyi daha iyi kavrayabilmek için önce bugün gelinen noktanın arka planına bakalım. Samsung, normal şartlarda çalışanlara ödenen performans ikramiyesini yıllık maaşın %50’siyle sınırlandırıyordu. Ulusal Samsung Elektronik Sendikası (NSEU) ise şirketin son dönemde özellikle yapay zeka talebiyle hızla artan kârlarını gerekçe göstererek bu sınırın tamamen kaldırılmasını ve bunun yerine yıllık faaliyet kârının %15’inin çalışanlar için ikramiye havuzuna ayrılmasını talep etti.

• Sendika, Samsung’un rakibi SK Hynix ve diğer görece küçük yarıiletken üreticilerinde uygulanan kâr paylaşımı ve ikramiye oranlarının çalışanlar lehine daha avantajlı olduğuna dikkat çekti. Yönetim bu talebi kabul etmeyince, NSEU on binlerce çalışanı kapsayacak 18 günlük bir grev kararı açıkladı.

Bu gerilimin arka planında yapay zeka iş yüklerindeki patlama ve bellek talebindeki artışın Samsung’un kârında bir sıçrama yaratması yatıyor. Şirket, HBM gibi yapay zeka eğitiminde kullanılan çipler için kritik önemdeki bellek ürünlerinde küresel tedarik zincirinin kritik bir aktörü hâline gelirken uzmanlar Samsung’un 2026’nın ilk çeyreğinde 38 milyar dolar işletme kârı elde ettiği tahmininde bulunuyor.

Başbakanın endişesi

Grev kararının hemen ardından Güney Kore hükümetinin en tepesindeki isimler devreye girdi. Ülkenin başbakanı Kim Min-seok, Pazar günü yaptığı açıklamada grevi önlemek ve olası bir grev durumunda zararı en aza indirmek üzere acil tüm seçenekleri değerlendireceklerini duyurdu:

“Samsung Electronics'in yarıiletken fabrikasında üretimin yalnızca bir gün durmasının bile 1 trilyon won’a [yaklaşık 668 milyon dolar] varan doğrudan kayba yol açması bekleniyor. Daha da endişe verici olan, yarıiletken üretim hatlarındaki geçici bir duraklamanın aylarca sürecek bir atalete yol açmasıdır.” 

Başbakan grev hâlinde pek çok malzemenin hurdaya çıkacağını, bundan dolayı oluşacak ekonomik zararın 100 trilyon won’u bulabileceğini dile getirdi.

Tek başına ihracatı omuzluyor

Güney Kore hükümetinin endişeleri yersiz değil. Samsung, ülke ihracatının tek başına neredeyse çeyreğini üstleniyor. Reuters’a göre şirket Güney Kore ihracatının %22,8’ini, yerel borsanınsa %26’sını kapsıyor. Toplam çalışan sayısı 120 bini geçiyor. 

• Başka bir deyişle Samsung Grubu'nun toplam satışları, Güney Kore Gayri Safi Yurtiçi Hasılası'nın (GSMH) yaklaşık %12'sine denk geliyor. 

Üstelik Samsung bir istisna sayılmaz: Tekelleşmenin ve gelir adaletsizliğinin şiddetli şekilde hissedildiği ülkede en büyük beş holdingin toplam ekonomik payı %40’ı buluyor. Bu servet kutuplaşmasında terazinin ibresiyse zenginlerin daha da zenginleştiğini gösteriyor: Ülkenin en zengin %10'luk kesmi, Güney Kore servetinin neredeyse yarısını elinde tutuyor.

‘Sendikasız şirket’ten toplu greve

Tüm bunlar, Samsung'da 50 bin işçinin greve çıkma ihtimalinin hükümet ve holding için neden hayati olduğunu anlamaya yeter. Fakat işçiler, yakın bir tarihe kadar hayal bile edilemeyen bu güçlerini uzun soluklu bir mücadelenin ardından kazandılar.

• Şirketin kurucusu Lee Byung-chul’un (1910-1987) “Cesedimi çiğnemedikleri sürece Samsung’da sendikaya izin vermem” sözleriyle simgeleşen sendika karşıtı politika, uzun yıllar boyunca tavizsiz uygulandı. Sendika kurma girişimleri şirketin baskısıyla sonuçsuz kaldı, öncü işçiler sistematik baskılarla karşılaştı.

Nihayet 2021’de şirket geri adım atmak zorunda kaldı ve Samsung tarihinde ilk defa toplu iş sözleşmesi imzalandı. Yine de asıl kırılma NSEU’nun öncülüğünde 2024’te başlatılan şirket tarihinin ilk greviyle birlikte yaşandı. 25 gün süren grev, hedeflerine tam ulaşamadan sonuçlansa da Samsung’un artık "sendikasız şirket" olmadığı görülmüş oldu.

İşte bu miras, 2026'da masaya oturan sendikanın elini güçlendirdi. Geçici anlaşmanın ayrıntıları da pazarlık gücünün ne yöne evrildiğini ortaya koyuyor. Samsung, çip bölümü çalışanlarına işletme kârının %10,5'i oranında özel ikramiye ödemeyi kabul ederken ikramiye tavanını kaldırmayı ve ödemeleri doğrudan kâra bağlamayı da taahhüt etti.

Sendikanın %15'lik talebinin altında kalınsa da üzerinde anlaşılan oran, geçen Eylül ayında SK Hynix'in işçilerine tanıdığı %10'luk ikramiyenin üzerinde. Öte yandan şirket bu ikramiyeleri en az on yıl boyunca kısmen hisse senediyle finanse edecek ve ödemeler çip bölümünün belirlenen kâr hedeflerini aşması şartına bağlanacak.

Tüm dünyada kaynayan kazan

Samsung'da işçilerin kazanımları, Güney Kore'nin sınırlarını aşan bir soruyu da gündeme getiriyor: Bu teknoloji rekor kârlar yaratıyorsa bu pastada kimin hakkı var?

• Bloomberg Milyarderler Endeksi’ne göre, geçen yıl yapay zeka atılımının da etkisiyle 29 kurucu toplam 71 milyar dolarlık servet biriktirmiş ve geçen yıl sadece ABD'deki girişimler toplam 59 milyar dolarlık servete sahip 19 milyarder yaratmışken Samsung'daki sonuç, bu soruya yeni bir cevap doğuruyor.

İşçiler, artık kendi emeklerinin yapay zeka değer zincirindeki yerini daha büyük bir özgüvenle savunacak gibi görünüyor. Bunda da geçmişin mirasının etkisi yadsınamaz. 

Öte yandan: Son dönemde tüm dünyanın farklı coğrafyalarından önemli işçi mücadeleleri de dikkat çekiyor. Güney Kore, Bolivya, Kenya, Endonezya, Fas, Fransa... Hepsi birbirinden farklı arka planlara sahip. Yine de küresel ekonomik krizin derinleşmesi ve gelir adaletsizliğinde açılan makas farkı yönünden aynı zaman diliminde yaşanıyor oluşları bir tesadüf sayılmaz.

Samsung’da varılan anlaşmanın geçici mi yoksa kalıcı mı olacağını zaman gösterecek. Görünürde son dakikada anlaşma sağlanmış olsa da sürecin ta kendisi dünyanın geri kalanındaki emek hareketleri için öğretici yanlar taşıyor.