Yeniyi sanatla aramak: Istanbul Fringe Festival

“Seyirci bunu ister”, “coğrafya kaderdir”, “Türkiye’de bunlar tutmaz” gibi basmakalıp yargılara değil, sürpriz karşılaşmalardan doğan dönüşümlere inanıyoruz. 

Türkiye’den ve dünyadan tiyatro, dans ve performans disiplinlerinde üretilen yenilikçi ve alternatif işleri katılımcılarla buluşturan Istanbul Fringe Festival, 17 - 24 Eylül tarihleri arasında bir kez daha kente yayılıyor. Dördüncü senesinde tamamen fiziksel olarak gerçekleşecek festivalin programında performansların yanı sıra atölyeler, konuşmalar ve partiler yer alacak. Festivalin kurucularından Kültür Politikaları Direktörü Zeynep Uğur’la festivalin şehirle ilişkisini, gelişimini ve bu seneki programın detaylarını konuştuk.

Istanbul Fringe Festival, disiplinlerarası bir temele dayanan ve performans sanatlarını izleyiciye uluslararası ölçekte sunan bir festival. İstanbul’un performans sanatlarıyla olan ilişkisini ve seyirci ilgisini göz önüne aldığınızda festivalin geleceğine dair öngörüleriniz nasıl şekilleniyor?

İstanbul’un tiyatro, dans ve performans disiplinlerinin hepsiyle ilişkisinin farklı olduğunu söyleyebiliriz. Tarihini 1960’lara kadar dayandırabileceğimiz ama özellikle 2010’lardan itibaren aktif olan alternatif tiyatrolar, seyirci profilini gençleştirdi ve tabanını genişletti. Bugün İstanbul tiyatrolarını sıkı takip eden bir kitle var. Dans ve performans ise çeşitli girişimlerle gelişse de görece daha az göz önünde olan alanlar. İlk sene beklediğimizin çok üzerinde bir seyirci ilgisiyle karşılaştık. Dört senedir de festivali takip eden bir seyirci kitlesinin oluşmakta olduğunu gözlemiyor ve bunu yeniyi sanat yoluyla aramanın ilgi görmesine yoruyoruz. 

Giderek İstanbul’la bütünleşip festival haftası boyunca şehrin beklenmedik yerlerinde oyunsu bir hava yaratan performanslar gerçekleştirmeyi ve katılımcıların parçası olmayı arzu edecekleri, aidiyet hissedebilecekleri bir festival atmosferi yaratmayı istiyoruz. “Seyirci bunu ister”, “coğrafya kaderdir”, “Türkiye’de bunlar tutmaz” gibi basmakalıp yargılara değil, sürpriz karşılaşmalardan doğan dönüşümlere inanıyoruz. Bu anları yaratmaya alan açabildiğimiz sürece de festivalin gittikçe daha çok insan tarafından benimseneceğini düşünüyoruz.

_{La Piratesse}

Dünya çapında Fringe festivalleri alternatif ve yenilikçi işlere alan açıyor. Istanbul Fringe Festival kendi içinde yeniliklere ne kadar açık?

Yeniliğe alan açmak gibi bir düstur kendini de sürekli yenilemeyi getiriyor. Her sene mutlaka yeni insanlar, yeni mekânlar, yeni paydaşlarla iletişim kurmaya, daha önce denemediğimiz bir şeyler yapmaya çalışıyoruz. 2020’de online bir festival denemek tamamen yepyeni bir deneyimdi. Nadir Sönmez’in okuma tiyatrosu olarak tasarlanan Erkek Cinayeti işini WhatsApp’a taşıdık mesela. Online atölyeler ve paneller yaptık. 2021’de Hollanda Başkonsolosluğu, İBB ve Kadıköy Belediyesi’nin destekleriyle kamusal alanda, Mehmet Ayvalıtaş parkında ve Müze Gazhane’de herkese açık ücretsiz performanslar gerçekleştirdik. Bu sene restore edilip yeniden açılan Yerebatan Sarnıcı’nda performanslarımız var. Sanatsal içerik anlamında da biz hiçbir zaman hiçbir gösteriyi sansürlemedik ya da “fazla” bulup reddetmedik. Bunu da her zaman söyleyebilmeyi umuyoruz. 

Festivalin alternatif arayışı performansların yanında performansların gerçekleştirildiği alanlara da yansıyor. Etkinliklerin alternatif mekânlara yayıldığını ve İstanbul’da sanatın sıkıştırılmaya zorlandığı köşelerden taştığını görüyoruz. Şehrin çeperlerinde daha yoğun ve aktif şekilde var olmayı hedefliyor musunuz?

Çok hoş bir ifade olmuş “köşelerden taşmak”. Mekânla ilişki bizim üzerine titrediğimiz bir konu. Hem uluslararası sanatçılar İstanbul’un farklı mekânsal gerçekliklerini tecrübe etsin, hem katılımcılar normalde performans izlemeyecekleri mekânlara ve semtlere gitsin, hem de tiyatro binalarının dışında ve herkese açık kamusal alanlarda mekâna özgü işler yapalım istiyoruz. 

Fringe zaten doğuşu itibariyle kentin çeperlerinde ortaya çıkan bir akım. İstanbul Fringe’de de merkezden çeperlere doğru gelerek düşünmeye çalışıyoruz. Hem coğrafi, mekânsal açıdan hem de toplumsal ve siyasal açıdan merkez-çevre, anaakım-alternatif ikiliklerini sürekli yeniden tanımlamaya çalışıyoruz. Kentin çeperlerine daha çok yayılmak da hedeflerimizden biri. Bunu da umuyorum ki ileride özellikle uluslararası sanatçıların yerel girişimlerle bir araya geldiği sosyal etki yaratma odaklı özel projelerle hayata geçireceğiz.

_{Ballet.Theatre'dan Infanta}

Programın “kaçırılmaması gerekenler”inden üç etkinlik önerecek olsanız bunlar hangileri olurdu?

• Açılış gösterimiz Rusya’dan Ballet.Theatre’ın dans gösterisi Infanta. 17 Eylül 20.30’da DasDas’ta ve 19 Eylül 20.30’da Alan Kadıköy’de. Görkemli görselliğiyle bizi büyüleyen bir iş.
• Brezilya’dan Giro8 Dance Company’nin dans gösterisi Sr. Will, içinde bulunduğumuz çağda var olmaya çalışmayı ve insan ilişkilerinin nasıl dönüştüğünü bedenden yola çıkarak, bugüne dair ve insani bir yerden anlatıyor. 22 Eylül 20.30’da Enka Oditoryumu’nda olacak.
• Türkiye’den de çok Fringe bulduğumuz ve merakla beklediğimiz işlerden biri Ekin Tunçeli’den WDBDHMDHMNM (What is dance? Baby don’t hurt me, don’t hurt me, no more…). Türkiye’de 2016’da çok ağır bir atmosfer hakimken üretilen bu iş, dansın ve dansçı olmanın bizzat kendisine dair bir gösteri. Yenilikçi işlerde ortaya çıkan patlayıcı enerjiyi hissedeceğimiz gösterilerden biri gibi geliyor bize! 20 Eylül 20.30’da Alan Kadıköy’de.