• Pete Hegseth'in İncil alıntısı: Fox News sunucusu Pete Hegseth, Pentagon’da verdiği vaazda İncil’den okuduğunu söylediği ayetin Quentin Tarantino’nun Pulp Fiction filminde geçen uydurma bir metne dayandığının ortaya çıkmasının ardından, kullandığı sözlerin “Kutsal Kitap’a uygun olduğunu” savundu.<ul><li>Hegseth’in okuduğu metnin, filmde Samuel L. Jackson’ın canlandırdığı karakterin sıkça tekrarladığı ve Eski Ahit’teki Hezekiel 25:17’ye atfedilen, ancak birebir İncil’de yer almayan versiyon olduğu aktarıldı.</li><li>Vaazın, Pentagon’da düzenlenen Ulusal Dua Günü etkinliği kapsamında yapıldığı ve konuşmanın video kaydının sosyal medyada yayılmasıyla metnin kaynağına ilişkin tartışmaların büyüdüğü bildirildi.</li><li>Hegseth, eleştiriler üzerine yaptığı açıklamada, metnin kelimesi kelimesine İncil’den olmamasının önemli olmadığını, sözlerin “Tanrı’nın adaletini ve merhametini anlattığını” ileri sürdü.</li><li>Din uzmanları ve bazı Hristiyan yorumcular, bir devlet kurumundaki resmî nitelikli dini konuşmada film kaynaklı uydurma bir metnin İncil ayeti gibi sunulmasının, kutsal metinlerin yanlış aktarımı tartışmasını gündeme getirdiğini ifade etti.</li></ul>

Canlı Gündem

ABD Başkanı Donald Trump ve Mısır lideri Abdülfettah Sisi'nin öncülüğünde 20'den fazla lider Mısır'ın Şarm el-Şeyh kentinde düzenlenen "Ortadoğu'da Barış" zirvesinde buluştu. Gazze'deki ateşkesin arabulucuları ABD, Türkiye, Katar ve Mısır, kalıcı barış için niyet beyanı imzaladı. Dört ülkenin ateşkeste garantör ülke rolünü üstlenmesi bekleniyor.İmzalanan Şarm el-Şeyh Anlaşması'nın detayları henüz açıklanmazken Trump, belgede barış sürecinde geçerli olacak kural ve düzenlemelerle birlikte "pek çok başka şeyin" yeraldığını belirtti. Gazze'de "kalıcı bir barışa doğru ilerlediklerini" söyleyen Trump, "Birlikte geliştirdiğimiz 20 maddelik planı yerine getirme konusundaki kararlılığımız, o parlak geleceğe ulaşmanın önemli bir temeli olacak ve şu anda konuştuğumuz gibi bu konu üzerinde çalışılıyor ve aslında üçüncü ve dördüncü aşamadayız" dedi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler katıldı: ABD Başkanı Donald Trump, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed el-Sani, Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah Sisi ve Recep Tayyip Erdoğan'ın bulunduğu imza masasının arkasında, aralarında Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin de olduğu çok sayıda lider yer aldı.</li></ul>Trump, ateşkese dair niyet beyanını imzalarken "Bu noktaya gelmesi 3.000 yıl sürdü, inanabiliyor musunuz?" dedi ve Eski Ahit'e gönderme yapan "Ortadoğu'da 3.000 yıllık savaş" retoriğini sürdürdü.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Erdoğan'a övgüler</h2>ABD Başkanı, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a ayrıca teşekkür ederek "Hiçbir zaman bizi yüzüstü bırakmadı. Ne zaman ihtiyaç duysak hep yanımızda oldu" ifadesini kullandı. Erdoğan hakkında "Her zaman benimle birlikte oldu. Çok çetin bir insan" diyen Trump, "Kendisiyle bir sorun yaşandığında hep beni arıyorlar, ben de genelde bir çözüm buluyorum"&nbsp;şeklinde konuştu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan: İsrail basını ve Mısır Cumhurbaşkanlığı'nın iddialarının aksine İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu zirveye katılmadı. Hürriyet gazetesindeki bir haberde, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın havadayken Netanyahu'nun katılımıyla ilgili bilgiyi aldığını ve bunun olması hâlinde zirveye katılmayacağını söylediği öne sürüldü.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gazze'nin yeniden inşası</h2>Toplantının ev sahiplerinden Mısır lideri Sisi, Trump'a "Bölgede barışı sağlayabilecek tek kişi sizsiniz"&nbsp;sözleriyle seslendi. Sisi, Gazze Şeridi'nin yeniden inşası için Mısır ve Almanya'nın ortaklaşa planladığı konferans için ABD Başkanı'ndan destek istedi. Konferansın tarihi netleşmese de Kasım ayında yapılması hedefleniyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu arada: Trump, Gazze'nin yeniden imarı hakkında "daha kolay bir süreç olacak" dedi.</li></ul>Avrupa Birliği (AB) Konseyi Başkanı Antonio Costa da AB'nin sınır güvenliği, kapasite geliştirme ve polis eğitimi alanlarındaki misyonlarını yeniden aktive edeceğini, Gazze'nin yeniden inşası sürecinde de aktif rol üstleneceğini söyledi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gazze'de rehine takası</h2>Günün ilk gelişmesi ateşkes anlaşmasının ilk safhasının en önemli maddesi olan rehine-tutuklu takasıydı. Hamas, anlaşma kapsamında 20 İsrailliyi Uluslararası Kızılhaç Komitesi heyetine teslim etti. Buna karşılık İsrail de 1968 Filistinliyi serbest bıraktı.Hamas, sayıları 28 olduğu belirtilen rehine naaşlarından 4'ünü de teslim etti. Cenazelerin tümünün teslim edilmemesine tepki gösteren Rehineler ve Kayıp Yakını Aileler, Gazze'deki tüm rehineler geri dönene kadar "anlaşmanın uygulanmasının derhal askıya alınması" çağrısında bulundu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İsrail Parlamentosu'nda "Filistin'i tanıyın" protestosu</h2>Trump, Mısır'daki Gazze zirvesi öncesi İsrail Parlamentosu'nu (Knesset) ziyaret etti. Parlamentodaki hitabı sırasında "Filistin'i tanıyın" dövizi açan sol parti Hadaş üyesi milletvekilleri Eymen Avde ve Ofer Cassif zorla dışarı çıkarıldı.<img src="https://images.aposto.com/2025/9/1/1760390988447.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Trump, Avde ve Cassif'in zorla dışarı çıkarılmasının ardından "Bu çok etkili oldu" derken Avde "Beni, tüm uluslararası toplumun hemfikir olduğu bir talepte bulunduğum için salondan çıkardılar. Bu talep, Filistin devletinin tanınmasıydı. Bu basit gerçek kabul edilmeli; burada iki halk var ve ikisi de hiçbir yere gitmiyor" ifadesini kullandı.

Aposto Gündem

Mısır'ın Şarm el-Şeyh kentinde Gazze'deki ateşkesin arabulucuları ABD, Katar, Mısır ve Türkiye'nin liderleri "kalıcı barış için niyet beyanı" imzaladı. Aynı gün Hamas ile İsrail arasında rehine-tutuklu takası yapıldı.

Gazze'de 'barış dönemi' umudu: Şarm el-Şeyh anlaşması imzalandı

Papa Francis’in ölümünün ardından, yılın 12 ayı ziyaretçi akınına uğrayan Sistina Şapeli (Cappella Sistina) 26 Nisan’da kapılarını kapattı ve 7 Mayıs’ta başlayan konklavın hazırlıklarına başlandı. Şapel, her ayrıntısı sır gibi saklanan seçim sona erip yeni papa açıklanana kadar sessizliğini koruyacak.Adını şapeli inşa ettiren Papa IV. Sixtus'tan alan Sistina Şapeli, 1475-1480 yılları arasında Giovanni de Dolci’nin gözetiminde mimar Baccio Pontelli tarafından tasarlanmıştı. Şapel, en çok Michelangelo’nun tavan freskleri ile bilinse de farklı sanatçıların eserlerine de ev sahipliği yapıyor. Papa IV. Sixtus, duvarların alt bölümlerini boyamak ve dekore etmek için Floransa’nın en ünlü beş ressamı Sandro Botticelli, Raphael’in ustası Pietro Perugino, Pinturicchio, Michelangelo’nun ustası Domenico Ghirlandaio ve de Cosimo Rosselli’yi görevlendirmişti.Michelangelo’nun başyapıtlarının projeye dahil olmasına gelince: Michelangelo freskleri boyamaya başlamadan önce şapelin tavanı gökyüzünü ve yıldızları temsil eden renkli yıldızlarla kaplanmış koyu mavi renkteydi. Papa II. Julius, 1508 yılında tavanı süsleme kararı aldı ve ilk olarak Raphael ve Bramante ile görüştü ancak ikisi de bu zorlu görevi reddetti. Michelangelo o sırada II. Julius’un mezarını tasarlamak üzere Roma’daydı. Papa’nın, Michelangelo’nun mezar tasarımındaki ustalığından etkilenerek Sistina Şapeli’nin tavanını da ona emanet ettiği bilinir. Ancak bir söylentiye göre, Michelangelo’yu rakip olarak gören Raphael ve Bramante, başarısız olacağını umarak bu görev için onu özellikle önermiştir.<img src="https://images.aposto.com/2025/4/5/1746195279370.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fresk boyama konusunda deneyimsiz&nbsp;olan Michelangelo başta görevi reddetse de Papa’nın ısrarları sonucu kabul etmek zorunda kalmış, o da tavana 12 Havari’nin resmedilmesini isteyen II. Julius’u Eski Ahit’ten bölümler eklemeye ikna etmişti. Bu sayede tavana Işığın Karanlıktan Ayrılması, Ayın ve Güneşin Yaratılışı, Toprağın Sudan Ayrılması, Adem’in Yaratılışı, Havva’nın Yaratılışı, Adem ve Havva’nın Cennetten Kovulması, Nuh’un Kurbanı, Büyük Tufan ve Nuh’un Sarhoşluğu ile bunları çevreleyen 12 figür resmedildi.Dört yıl süren bu olağanüstü çalışma sırasında Michelangelo, iskeleyi tasarlaması planlanan Mimar Bramante’nin tavanda delikler açacağını öğrenince kendi iskelesini tasarlamak zorunda kaldı. Geçimsizliğiyle bilinen deha, insanlara pek de tahammülü olmadığından işin büyük kısmını kimsenin yardımını almadan, tek başına tamamladı. Uzun saatler eğilerek boyadığı freskler hayatı boyunca çekeceği bel ve sırt ağrılarına neden oldu, gözüne damlayan boyalar nedeniyle görüş kabiliyeti bozuldu.36 yaşında şapelin tavanını boyamayı bitiren Michelangelo 61 yaşında pek hevesli olmasa da büyük mihrap duvarına Son Yargı’yı (Kıyamet Günü) resmetmek üzere şapele döndü ve bu eseri beş yılda bitirdi. İçerdiği çıplak figürler nedeniyle eseri “Sistina Şapeli’ne değil de bir meyhane ya da genelev duvarına” yakıştıran Papa’nın tören ustası Biagio da Cessna, yorumları nedeniyle bu eserde cinsel organını ısıran bir yılanın etrafında dolandığı Minos olarak yer aldı. Geçen yüzyılların ardından duvarları toz ve kirle kaplanan Sistina Şapeli 1980 yılında 10 yıllık bir restorasyon sürecine girdi ve bugünkü hâline getirildi.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şapeldeki gizemli konklav hazırlıkları</h2>1878’den bu yana düzenlenen her konklava ev sahipliği yapan Sistina Şapeli’nde seçim öncesi yapılan tüm düzenlemelere hâkim olmasak da belli başlı hazırlıkları biliyoruz. Bunların ilki 80 yaş altında, oy verme hakkına sahip olan kardinallerin oylarının yakıldığı soba ve sonucun dumanla ilan edildiği bacanın&nbsp;şapele getirilmesi.&nbsp;Konklav boyunca adaylardan biri oyların üçte ikisini elde edene dek kardinaller kağıtlara elle yazarak oylama yapıyor. Oy sayımının ardından kağıtlar sobada yakılıyor ve şapele eklenen bacadan çıkan dumana özel kimyasallar eklenerek rengi belirleniyor. Siyah duman oylamanın devam ettiğine, beyaz duman ise yeni papanın seçildiğine işaret ediyor.&nbsp;Papanın belirlenmesinin ardından bir kardinal, Aziz Petrus Bazilikası’nın balkonundan “Size çok güzel bir haberimiz var, artık bir papamız var!” diye bağırarak sürecin sonlandığını duyuruyor.<img src="https://images.aposto.com/2025/4/5/1746195496504.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.77" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Papa XVI. Benedictus’un 2013’teki istifasından sonra, Sistina Şapeli’nde konklav için bazı modern düzenlemeler de yapıldı. Oylama sırasında kardinal seçmenler, kolayca dışarı çıkıp Vatikan Müzesi’nin tuvaletlerini kullanamadığından şapele portatif, kimyasal tuvaletler&nbsp;yerleştirildi. Ayrıca bir süredir kardinallerin oylama bitene kadar şapeli terk etmesini önleyen kural gevşetiliyor ve seçmenler geceyi Aziz Petrus Bazilikası yakınlarına inşa edilen Aziz Martha Konukevi’nde geçiriyor.Geçen yılın çok konuşulan filmi Conclave’in ardından filmde görülen işçilerin pencerelere tahta çakması gibi sahnelerin gerçek olup olmadığı ve bu süreçte yaşananlar konusundaki merak arttı. Teolog Anna Rowlands, The Independent’a verdiği demeçte bu konuya şöyle açıklık getiriyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Büyük bölümü gerçeklere, litürjilere, ritüellere ve yaşanan olaylara dayanıyor. Papanın odasının mühürlenmesi ve ölüm ilanı gibi sahnelerin gerçeği yansıttığına şahit olduk. Filmde kesinlikle gerçeği yansıtan unsurlar var.”</blockquote><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kan, ter, gözyaşı: Konklavın kısa tarihi</h2>Günümüzde konklav boyunca dışarıya bilgi sızmaması için şapel, elektronik dinleme cihazlarına karşı taranıyor; sinyal bozucular yerleştiriliyor ve pencereler, içerideki seslere ulaşması muhtemel lazer tarayıcıları engellemek için özel materyallerle kaplanıyor. Ayrıca kardinallerin yanı sıra onlara hizmet eden aşçılar, şoförler ve sağlık görevlileri de gizlilik yemini ediyor.&nbsp;Öte yandan tarihe bakıldığında geçmişte bu denli yoğun güvenlik önlemlerinin alındığına şahit olmuyoruz. Tarih boyunca kardinal ve yardımcılarının yazdığı mektuplar, günlükler ve diğer bazı belgeler, papa seçimi için düzenlenen bu toplantılarda neler yaşandığına dair önemli bilgiler içeriyor:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">236 yılında kardinal heyeti, Fabian adında bir rahibin başına konan güvercini Kutsal Ruh’un yansıması olarak yorumlamış ve rahip oybirliğiyle papa seçilmişti.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">1241’de boğucu sıcaklar ve sağlıksız koşullara rağmen Roma’daki Septizodium Sarayı’na kilitlenen kardinal heyetinden bir kişi hayatını kaybetmiş, birkaç tanesi ciddi sağlık sorunları yaşamıştı. Halk, uzun süre bir anlaşmaya varamayan heyeti kısa süre önce ölen Papa IX. Gregorius’un cesedini mezarından çıkarmakla tehdit etmiş sonuçta karar kılınan yaşlı ve zayıf düşmüş IV. Celestinus, tahta çıktıktan 17 gün sonra hayatını kaybetmişti.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">1268’de Roma’nın kentteki suç vakalarının yoğunluğu nedeniyle çöküşe geçmesinin ardından papalığın geçici merkezi hâline gelen Viterbo’da başlayan konklav, kardinaller arasındaki sert fikir ayrılıkları nedeniyle&nbsp;iki yıl dokuz ay sürmüş, süreçte 20 kardinal seçmenden üçü hayatını kaybetmişti. Seçimin uzamasından bunalan halk, kardinalleri Palazzo dei Papi’ye kilitlemiş, kapı ve pencerelere duvar örerek içeriye yalnızca ekmek ve su girişine izin vermeye başlamıştı. Tüm bu çabalar sonuçsuz kalınca çatıyı sökerek&nbsp;kardinalleri doğa koşullarıyla baş başa bırakmışlardı. Bu olay, sonunda papa seçilen X. Gregorius’un süreci hızlandırmak için her gün oylama yapılmasını öngören konklav sistemini kurmasına neden olmuştu.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2025/4/5/1746195879450.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.29" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">1378 konklavı<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Papalığın 70 yıl süren Avignon döneminin ardından&nbsp;1378'de yeniden Roma’ya dönmesinden kısa bir süre sonra, Fransız Papa XI. Gregor’un ölümü üzerine halk, papalığın Roma’daki varlığının kalıcı olmayacağından endişe etti. Konklavın etrafını saran kalabalık, Romen bir papanın seçilmesini talep ederek "Aksi hâlde hepinizi öldürürüz" sloganları attı. Napoli’den hızla seçilen VI. Urban’ın papalığı felaketle sonuçlanmış; birkaç ay sonra yapılan rakip konklavda seçilen VII. Clemens, papalığı yeniden Avignon’a taşıyarak 40 yıllık bölünmeyi başlatmıştı. Karşılıklı aforoz, 1417’de V. Martinus’un seçilmesiyle sona erse de bu çatışma Reform hareketlerine zemin hazırlanmasıyla hatırlanıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">1492’de Sistina Şapeli’nde düzenlenen ilk konklavda zengin bir üye olan Rodrigo Borgia, kardinallere yüksek makamlar vadetmesinin ardından seçimi VI. Alexander olarak tamamlamıştı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">1503’teki seçim III. Pius’un ölümünden sonra birkaç saat içinde papa seçilen Giuliano della Rovere’nin zaferiyle tarihin en kısa konklavı olarak, 1605’te V. Paulus’un seçildiği konklav ise kardinallerin yumruklaştığı seçim olarak tarihe geçmişti.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">1655’te seçimlerin haftalarca sürmesinden sıkılan genç kardinaller, yaşlı üyelere şaka yapmaya karar verdi. İçlerinden biri Kutsal Ruh kılığına girerek gece vakti yaşlı üyelerin karşısına çıktı. Söylentiye göre yaşadığı şok nedeniyle yere yığılıp uzun süre soğuk zeminde kalan bir üye, seçimlerin ardından zatürreden yaşamını yitirdi.</li></ul>1978’de Ağustos ayında seçilen I. John Paul'un 33 günlük papalık döneminin ardından Ekim’de yapılan konklav ile bir yılda iki kez seçim yapılmış oldu. İkinci konklavda 455 yıl sonra ilk defa İtalyan olmayan bir papa, Polonyalı kardinal Karol Wojtyła seçildi. II. John Paul daha sonra Papa Francis tarafından aziz ilan edildi, 27 yıl Kilise’nin başında kaldı ve tarihteki en popüler papalardan biri hâline geldi.

Vatikan Müzeleri’nin en popüleri Sistina Şapeli, 7 Mayıs’ta yeni papayı seçmek üzere toplanan kardinaller heyeti toplantısı, yani konklav için ziyarete kapatıldı. Bugüne kadar gün yüzüne çıkan ayrıntılara dayanarak Sistina Şapeli’nin kapılarını aralıyor, ayrıntıları gizli tutulan bu toplantı öncesinde ve sırasında yaşananlara, şapelin ve konklavın tarihine göz atıyoruz.

Sistina Şapeli’ndeki seçim hazırlıkları ve konklavın kısa tarihi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(51, 126, 72); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(51, 126, 72); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Ne olduysa gene olacak, ne yapıldıysa gene yapılacak.Güneşin altında yeni bir şey yok.”</blockquote>-Eski Ahit - Ecclesiastes 1:92019 yılının son günlerinde dünya yeni bir salgın hastalıkla tanıştı ve bu yüzyılın en büyük karmaşalarından birinin kapısı aralanmış oldu. Korona adlı virüsün sebep olduğu salgın, yayıldığı yılın adıyla müsemma, Covid-19 olarak anıldıysa da gerçek manada yayılım 2020 yılına tekabül etti.Pek çok ülkede salgın hızla yayılır, virüsün bulaştığı insanlar karantina altına alınır ve gerek sosyal gerekse ticari hayatlar sekteye uğrarken Türkiye olayları uzaktan izliyor ve bu durum çeşitli tevatürlere neden oluyordu. Öyle ki, bazı bilim insanları (!) Türk geninin bu virüse karşı bağışıklığı olduğunu savunuyor ve klasik “Türk’e bir şey olmaz!” mottosu yeniden vücut buluyordu.Ta ki takvimler 11 Mart 2020 tarihini gösterene kadar.11 Mart günü öğle saatlerine doğru dönemin Sağlık Bakanı Fahrettin Koca ilk vakanın tespit edildiğini açıkladığında, herkes gibi finansal piyasa aktörleri de bir masalın sona erdiğini anlamış ve panik içinde sağa sola koşuşturmaya başlamıştı. Bu koşuşturmanın tezahürü olarak BIST 100 endeksi günü %7 civarı bir düşüşle kapattı. Takip eden günlerde bilhassa bankacılık, turizm, ulaştırma ve enerji gibi sektörlerin hisseleri yoğun satış baskısına maruz kalırken, döviz kurlarında oynaklık arttı. Teknoloji ve sağlık sektörü hisseleri ise gerçekle bağdaşmayan, algısal bir yükselişe sahne oluyordu.Pandemi döneminde bozulan ekonomik ve finansal dengelerin ardından bunları yeniden sağlayacak adımlar atma gereği hasıl olmuş, dönemin TCMB Başkanı Naci Ağbal ise buna uygun adımlar atmaya başlamıştı ki, yine bir Mart ayında, bu kez takvimler 20 Mart 2021’i gösterirken Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile görevden alındı ve finansal piyasalar yalnızca bir yıl sonra kendini yine bir şok ve panik dalgasının ortasında buluverdi.Ağbal'ın görevden alındığı haberi piyasalar kapalıyken duyuruldu ve Borsa İstanbul haftanın ilk işlem gününde ciddi bir satış baskısı altında kaldı. BIST 100 Endeksi, açılışta %9 civarında düşüş yaşadı. Döviz kurlarında ve ülke risk priminde sert yükselişler görülürken, süreç bugün dahi onarılamamış ekonomik hasara ve yatırımcı nezdinde travmalara yol açtı.Travmatoloji, Türk Dil Kurumu'nun açıklamasına göre; Fransızca kökenli (fr:traumatologie) bir sözcük olup, "sarsıntı bilimi" anlamına gelmektedir.İçinde bulunduğumuz ve bitmesi için gün saydığımız Ağustos ayında, üç-dört yıl önce ortaya çıkan bu iki travmanın yeniden hortladığına tanıklık ettik.Bu kez Afrika kıtası kaynaklı bir hastalığın, maymun çiçeği, dünyada hızla yayılmaya başladığına dair haberler manşetlere düşmüştü ki, kıymeti kendinden menkul Dünya Sağlık Örgütü’nün tartışmalı genel direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus’un kırmızı alarmı ile yatırımcılar panik hâline geçti. Bu duruma içeride pandemi ünlüsü bazı bilim insanlarının hazırda bekleyen uyarıları da eklenince eski refleksler devreye girdi ve yine ulaştırma ile turizm sektörü hisseleri başta olmak üzere hisse senetlerinde satışlar görürken, sağlık sektörü hisselerinde sert alımlara şahit olduk.Bir diğer travmatik refleksi ise geçtiğimiz cuma günü ortaya atılan Mehmet Şimşek’in istifa ettiği haberiyle yaşadık ki, birkaç gün öncesinde aynı dedikodu istifaya yeltendiği ancak ikna edildiği şeklinde ortaya atılmış, yine benzer bir harekete sebep olmuştu.&nbsp;Ateş olmayan yerden duman çıkar mı bilinmez ya, şüyuunun vukuundan beter olduğu su götürmez bir gerçek.Yatırımcı travması, finansal piyasalardaki kayıplar ya da beklenmedik dalgalanmalar sonucunda ortaya çıkan, yatırımcıların duygusal ve psikolojik sağlığını olumsuz etkileyen bir durumdur. Yatırımlarla ilgili kararlar alırken yaşanan stres, kayıplar karşısında hissedilen hayal kırıklığı ve finansal belirsizlikler, yatırımcıların ciddi psikolojik sorunlarla karşı karşıya kalmasına neden olabilir.&nbsp;Yatırımcı travmasının nedenlerini dört ana başlıkla açıklamak mümkün sanırım.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Piyasa Dalgalanmaları (Oynaklık): Finansal piyasalar doğası gereği dalgalıdır. Bu dalgalanmalar sırasında yapılan yatırımların değeri hızla düşebilir ve yatırımcılar büyük kayıplar yaşayabilir. Bu tür ani değişimler, yatırımcılar için büyük bir stres kaynağı olabilir.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kayıp Korkusu:&nbsp;Yatırımcılar, potansiyel kazançlardan daha çok kayıplara odaklanma eğilimindedirler. Bu psikolojik eğilim, kayıplar yaşandığında yatırımcıların durumunu daha da zorlaştırabilir. Kayıp korkusu, yatırımcıların daha fazla risk almalarına veya tamamen piyasadan çekilmelerine yol açabilir.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aşırı Beklentiler: Yatırımlardan hızlı ve büyük kazançlar elde etme beklentisi, yatırımcıların hayal kırıklığına uğramasına neden olabilir. Gerçekçi olmayan beklentiler, finansal sonuçlar beklenildiği gibi olmadığında yatırımcıda travmatik etkiler yaratabilir.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yetersiz Bilgi ve Deneyim: Piyasalar hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan yatırımcılar, yanlış kararlar verebilir ve büyük kayıplar yaşayabilirler. Bu durum, yatırımcıların kendilerine olan güvenlerini sarsabilir ve uzun vadede yatırım yapmaktan kaçınmalarına neden olabilir.</li></ul>Peki bu travmanın belirtileri nelerdir? Benzeri durumları yaşadığımızda hangi hisler bize geçmiş refleksleri tekrar ettirir?<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Anksiyete: Piyasa hareketlerine aşırı tepki vermek, sürekli olarak yatırımlar hakkında endişelenmek ve kayıplardan korkmak gibi belirtiler anksiyete göstergesi olabilir.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Depresyon:&nbsp;Yatırımlarda yaşanan kayıplar, umutsuzluk, üzüntü ve motivasyon kaybı gibi depresif belirtilere yol açabilir. Yatırımcılar, bu süreçte kendilerini çaresiz hissedebilirler.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Uyku Bozuklukları: Yatırımcılar, finansal kayıplar nedeniyle uyku sorunları yaşayabilirler. Uykusuzluk, kabuslar ve gece boyunca sık sık uyanma gibi belirtiler görülebilir.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kaçınma Davranışları: Travmatik deneyimlerden sonra, yatırımcılar finansal konulardan tamamen uzaklaşmayı tercih edebilirler. Bu tür bir kaçınma, gelecekteki potansiyel kazanç fırsatlarını kaçırmalarına yol açabilir.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Duygusal Dalgalanmalar: Yatırımcılar, piyasa hareketlerine göre aşırı duygusal tepkiler verebilirler. Öfke, korku, üzüntü gibi duygusal dalgalanmalar günlük yaşamı da etkileyebilir.</li></ul>Bunlar başa çıkılabilir durumlar mıdır? Benzer koşulları en az maddi ve manevi zararla atlatmanın yolları neler olabilir?<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Finansal Okuryazarlık: Yatırımcılar, piyasalar ve yatırım stratejileri hakkında daha fazla bilgi edinerek daha bilinçli kararlar alabilirler. Finansal okuryazarlık, belirsizlik ve korkularla başa çıkmada yardımcı olabilir.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Duygusal Farkındalık: Yatırımcılar, duygusal tepkilerini tanıyıp bu tepkilerin yatırımları üzerindeki etkisini kontrol edebilmelidirler. Bu, duygusal kararlar vermekten kaçınmalarına yardımcı olabilir.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çeşitlendirme Stratejisi: Yatırımları çeşitlendirmek, riskleri minimize etmenin etkili bir yoludur. Portföy çeşitlendirmesi, kayıpların etkisini azaltabilir ve yatırımcıların duygusal yükünü hafifletebilir.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Uzun Vadeli Perspektif: Çeşitlendirilmiş bir portföyde riskli varlıklara ayrılan kısma dair yatırım vadesinin uzun tutulması, kısa vadeli dalgalanmalara karşı daha dirençli olunmasını sağlarken, geçmiş travmaların etkisinin de yıllar içerisinde ortadan kalkmasını sağlayabilir.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gerçekçi Hedefler Belirlemek: Yatırımcılar, piyasa koşullarına göre gerçekçi finansal hedefler belirlemeli ve riskleri bu doğrultuda yönetmelidir. Bu, hayal kırıklıklarını ve stres seviyesini azaltabilir.</li></ul>Hisse senedi yatırımı zaten görece zor bir yatırım iken, bunu Türkiye gibi denetimin, düzenlemenin, likiditenin ve liyakatin düşük olduğu ülkelerde yapmak daha da meşakkatli hatta netameli olabilir. Bunun doğal bir sonucu olarak bünyemiz yaralanmaya daha açık ve bilinçsiz tercihlerin açtığı yaraların kapanması çok daha fazla zaman alabiliyor.Bu sebeple travmalara sebep olan sarsıntılara bilimsel bir çerçeveden bakmak ve buna uygun önlemler almak faydalı.&nbsp;Ve şunu akıldan çıkarmamak mühim.&nbsp;“Ne olduysa gene olacak, ne yapıldıysa gene yapılacak. Güneşin altında yeni bir şey yok.”Ve hayatın kendisi dışında hiçbir şey hayat memat meselesi değil.

EXANTE

Yatırımcı travması, finansal piyasalardaki kayıplar ya da beklenmedik dalgalanmalar sonucunda ortaya çıkan, yatırımcıların duygusal ve psikolojik sağlığını olumsuz etkileyen bir durumdur

Yatırımın travmatolojisi: Şokların yatırımcı üstündeki etkisi

Film:&nbsp;NopeYönetmen: Jordan PeeleSüre:&nbsp;130 dakikaYapım yılı:&nbsp;2022Jenerik:&nbsp;Komedi kökenli yönetmen, senarist ve yapımcı Jordan Peele'in ilk filmi Get Out En İyi Özgün Senaryo Oscar ödülü dâhil birçok başarı elde etmiş, korku sinemasının geleceğine dair umut vermişti. Peele; Get Out’ta kaçırılma, Us’ta ev istilası gibi alt türleri kendi yönetmenlik süzgeci ve mizah filtresinden geçirerek servis etmiş, bunu yaparken başta ırkçılık olmak üzere günümüz ABD’sinin politik gündemini oluşturan konulara dair söylemleri alt metne yerleştirmişti. Aynı formülü uzaylı istilası alt türüne uygulayan yeni filmi Nope, vizyona girdiği hafta sonunda ABD gişesinin zirvesine yerleşti. Film, Kaliforniya'daki bir at çiftliğinin sahibi iki kardeşin, bölgeyi etkisi altına alan ve gizemli olaylara neden olan UFO'nun video kaydını alma çabasını anlatıyor.Neden izleyelim?&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(224, 101, 53); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(224, 101, 53); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Seni pislikle sıvayıp rezil edeceğim. Dehşetle seyredecek herkes seni.”&nbsp;</blockquote>Öncülü Us gibi Eski Ahit’ten bir alıntıyla (Nahum 3:6) açılan Nope; rezil etmenin, afişe etmenin, başkalarına seyrettirmenin gereği olan kayıt altına alma, belgeleme ve kanıt arama dürtüsüne, hatta saplantısına odaklanıyor. Geçmişte Spielberg’den Shyamalan’a, Wright’tan Villeneuve’e birçok yönetmenin kendi sinema dilini giydirerek işlediği uzaylı istilası filmlerinin son örneği Nope. Dehşetle seyredilen sahnelerin anı doğru yakalayan mizahla birleştiği, öte yandan ana karakterlerin hiçbirinin beyaz olmadığı film; sinema tarihi, ABD tarihi ve günümüz politik atmosferine referansların sıralandığı bir gösteriye dönüşerek Peele’in sinema diline dair her şeyi yansıtıyor. Daha önce Us’la ilgili kullandığım filmin bazı kritik noktalarında çıkagelen "tam korkacağım, bir gülme geliyor" anları da yönetmenin sinema dilinin önemli bir parçası. Karakterlerin inandırıcı olmayan aptalca cesaretine karşın temkinli ama kazara cesur karakterlerine “I-ıh, hayır!” dedirtmeyi biliyor. Körü körüne değil kayıt alma saplantısından motive olan gerçekçi bir cesaret biçiyor ve adını da buradan alıyor. Mizahı ve görsel şöleniyle, başta Keke Palmer olmak üzere güçlü performanslarıyla ve iç içe geçmiş referanslarıyla orijinal, komik ve etkileyici bir yeni-nesil korku filmi Nope.Nerede izleyebilirsin?&nbsp;Jordan Peele’in yeni filmi Nope,&nbsp;bugün Türkiye’deki tüm sinema salonlarında gösterime giriyor.Benzer işler:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Signs (2002, M. Night Shyamalan)</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Arrival&nbsp;(2016, Denis Villeneuve)</li></ul>

Duende

Kayıt altına alma saplantısı üzerine.

"I-ıh, hayır."

Artemisia’nın en etkileyici tablolarından biri Judith’in Holofernes’i Katledişi adlı tablosudur (bence). Peki Judith kimdi? Holofernes kimdi? Artemisia bu resmi neden çizdi?Judith ve Holofernes’in hikayesi Eski Ahit’te geçer. Bu hikayeyi ilk yorumlayan Caravaggio olsa da ardından Artemisia, Rubens ve Gustav Klimt de kendi yorumlarını katmışlardır.Hikaye şöyle: Asurlular, Medlere karşı savaşmaktadır ve kendilerini desteklemeyen Betulya’yı (bir Yahudi kenti) kuşatıyorlar. Judith ise güzel bir duldur ve şehri için ne gerekiyorsa yapmaya hazırdır.Bu yüzden kendince bir plan yapar. Şehri kuşatan Asur generali Holofernes’e yaklaşıp güzelliği ile onu etkileyecektir. Yanına yardımcısı Abra’yı da alıp Holofernes’in çadırına giderek General Holofernes’e bilgi vermeye geldiğini söyler ve içeri girer. General, güzel Judith’i görünce çok etkilenir ama belli etmez. Judith, “Size sığınmak için yalan söyledik. Herhangi bir bilgi getirmedik.” deyince, General Holofernes Judith ve yardımcısını mutfaktaki işlere yardım etmelerini salık verir.General’in aklında ne kuşatma, ne de savaş kalır. Aklı fikri Judith'in güzelliğindedir. Akşam eğlencesinin düzenlendiği bir gün, Judith yardımcısına gece için hazırlanmasını söyler. Gece çöktüğünde Judith, Holofernes’in yanına gider ve General çok sarhoş olduğu için yarı baygı bir şekilde uyuyakalır. Fırsat bu fırsat diyerek Judith, Abra’yı odaya alır, Abra yanında getirdiği kılıcı Judith’e verir ve generalin başını keserler.Hikayenin tam bu kısmını Caravaggio resmetmiş, Artemisia da öyle. Birkaç yorum farkıyla. Gelin birlikte bakalım.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/0/1652615939275.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.36" width="550" alt="Judith'in Holofernes'i Katledişi (Caravaggio)" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Caravaggio’nun resminde Judith biraz daha genç ve Abra oldukça yaşlı. General, korku ve şaşkınlık içinde ona bu acıyı kimin çektirdiği için gözlerini yukarı kaldırmış ama nafile. Judith, sıçrayan kanın kendine gelmemesi adına geri çekilmiş ve Abra da kesilen kafayı taşımak için bir torba var. Judith çelik gibi sinirleri olan sert bir kadın. Tabiri caizse gözünü kırpmamış. Hemen bir not düşelim. Buradaki model dönemin hayat kadınlarından Fillide Melondroni’dir. Caravaggio’nun sonunun başlangıcında çok etkilidir. Onu da bir başka zaman konuşuruz.Artemisia’nın yorumuna geçmeden önce, bir detay vermekte fayda var. Artemisia 19-20’li yaşlarındayken Tassi ve Cosimo adında iki kişinin tecavüzüne uğruyor. Artemisia, geleceğini güvence altına almak ve itibarını geri kazanmak (o dönemde de toplumda böyle bir kötü bakış açısı varmış!) için Tassi ile evlenme planları yaparken, Tassi bu sözünden caymıştır. Artemisia’nın babası Orazio, bu durumu öğrenince Tassi’ye dava açtı. 7 aylık çalkantılı bir dava sürecinin ardından Tassi, Roma’dan sürgün edildi.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/0/1652616187849.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.83" width="550" alt="Judith'in Holofernes'i Katledişi (Artemisia)" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Artemisia, Caravaggio’nun bu tablosunu görünce çok etkilendi ve aynı konuyu kendisi de resmetti. Kimi yorumlara göre Artemisia, General’i Tassi olarak düşünüp o hissiyatı vermeye çalışmıştır. Bu eserdeki hikaye, ışık ve seçilen renkler, barok sanatının tipik özelliklerinden sadece birkaçıdır. Kırmızı kadife yatak örtüsüyle, zıtlık yaratan beyaz çarşaflar resmin vahşetini gözler önüne seriyor.17. yüzyılda bir kadın tarafından yapılan müthiş bir eser. Judith’in çatık kaşları ne kadar kararlı olduğunu gösteriyor. Abra bu yorumda daha genç resmedilmiş. Artemisia, tarihteki en iyi kadın ressamlardan biriydi.

Yıldızlı Bir Hikâye

Barok Dönemi, çağın da getirdikleriyle, en şiddet dolu dönemlerden biridir. Sanatçılar tüm eserlerini kendi kafalarına göre çizmemişlerdir elbette. Bu resimleri sipariş eden zenginler ve kiliseler vardı. İncil’de geçen ne kadar şiddet dolu hikaye varsa bu dönemde işlenmiştir. 

Barok Dönemi ve Artemisia

Akdenizli zeytinin kendisine mi aşıktır yoksa yağına mı? Bilinmez. Bildiğim tek şey, meyvenin suyunu çıkarıp onu lezzetlendirmek için tekrar üstüne dökecek kadar şaşkın bir âşık olduğu. Fransız şair George Duhamel’in “Akdeniz, zeytin ağaçlarının bittiği yerde sona erer,” sözü de bu sevdanın bir dizesi olsa gerek.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ölmez ağacın hikâyesi</h2>Athena’nın mızrağını yeryüzünün ilk zeytin ağacı kabul eden mitler bir yana, Santorini Adası’ndaki kalıntılara göre zeytin 39 bin yıldır nefes alıyor. İnsanlarla dostluğu, MÖ 5000’lerde Filistin ve Suriye topraklarında başlıyor. MÖ 3500’de önce Anadolu'ya, ardından da Yunanistan’a uğrayıp buradaki kolonicilerin sayesinde Sicilya’ya, Güney Fransa’ya ve İspanya’ya yelken açıyor.&nbsp;Ağacından mobilya, yaprağından ilaç, çiçeğinden kolonya, meyvesinden yemek, atığından sabun, posasından yem, yağından bin türlü şifa dağıtan doğa hayratı, kutsal kitapların hepsinde yer alıyor. Eski Ahit’teki Tufan hikâyesinde Nuh’un yolladığı güvercinin zeytin dalıyla gemiye dönüp suların çekildiğini, dünyaya barışın hâkim olduğunu müjdelemesi de bu kutsal profili güçlendiriyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kara suların aktığı aylar</h2>Halk takviminde zeytinin altın sıvıya dönüşürken rengini saldığı kasım, aralık ve ocak aylarına, yani “kara suların aktığı” dönemlere girdik. Kışın meyve veren nadir ağaçlardan biri zeytin, hasadı takiben tüketilmesini engelleyen acılığı hurma, sele, kuru sele, kırma, salamura gibi yöntemlerle atarken ekim sonu toplanan “erkence” yağlık ailesine katılmaya, lentisel benekleriyle kaplı “çilli”yle ucu şişkin “memeli” diğer tüm kardeşleriyle sofraya kurulmaya başlıyor.Bu noktada Türkiye’nin Zeytin Gen Bankası, 92 çeşit zeytinle sürdürülebilirlik adımları<a fr-original-style="" href="https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/zeytin-cesitlerine-gen-bankasi-guvencesi/1125871" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;atsa da</a> Coğrafi İşaret tescilimiz maalesef 9 adetle sınırlı: Gönlünü bibere açan etli Akhisar domatı; çekirdeği kolay ayrılan, adı gibi zahmetsiz Akhisar uslusu; ters yapraklı eti bol sofralık Antalya tavşan yüreği; ülkemizdeki ağaçların neredeyse yarısını oluşturan memeciğin yağlı Ege temsilcisi Aydın memecik; yörenin en erken olgunlaşan yeşil sofralığı Aydın yamalak sarısı; yağ bakımından bonkör olsa da pembesiyle sofraya yakıştırılan Edremit körfezi yeşil çizik; Memecik ve Ayvalık cinsinden sonra en yoğun üçüncü ağacın meyvesi Gemlik zeytini; zeytinyağına da tescil kazandıran Milas yağlı zeytini ve koca çekirdekli silindir sofralık Tarsus sarıulak.Tabii batıda yoğunlaşan bu tescillerin yanı sıra 90’larda MEB müfredatına gururlu bir giriş yapan GAP’ın Nizip ve Kilis’teki meyvelerinden&nbsp;kan çelebi&nbsp;ve&nbsp;eğriburun&nbsp;gibi isimleri de unutmamak gerek.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Avrupa’nın zeytin gözlüsü</h2>Zeytin üretiminde önümüzde bayrak taşıyan Avrupa ülkeleri İspanya, İtalya ve Yunanistan. Yalnız ülke içi tüketimi Türkiye’nin üretimine denk düşen İspanya, erken olgunlaşan yeşil sofralığı manzanilla liderliğinde tek başına gezegenin yarısına zeytin yetiştiren bir yıldız. Ürettiğinin yarısını natürel sızma zeytinyağı olarak değerlendirip mutfağına değer katan İtalya, Sicilya’nın meyvemsi ve yakıcı zeytinyağlarına da konu olan, parlak yeşiliyle iştah kabartan misket zeytini nocellara’sıyla adından söz ettiriyor.&nbsp;MÖ 600’de zeytin dışındaki ürünlerin ihracatını yasaklayan ve 150 yıl içinde yarımadadaki tüm ağaçları zeytine çevirerek talihini baştan yazan Yunanistan, koca çekirdeğin sivri ve kavisli şekil bahşettiği kalamata'yla Aralık sofralarına solgun kırmızı bir lezzet katıyor. &nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Her yiğidin zeytin yiyişi farklı</h2>Evliya Çelebi, Seyahatnâme’sinde zeytine ve zeytinyağına pek az mürekkep harcasa da Osmanlı, ölmez ağacın hakkını ancak gayrimüslim nüfusun perhiz dönemlerinde geliştirdiği zeytinyağlıları bağrına bastığı 17. ve 18. yüzyıllarda verse de biz bugün her güneşi zeytinle doğuruyoruz.Zeytin dendi mi zihnimiz hemen birkaç dilim beyaz peyniri, sıcacık ekmeği, mevsiminde domatesi ve ince belli çayı bir araya getirip kahvaltıyı hazırlıyor. Anadolu’da bilhassa yeşil zeytinin soğanla, baharatla zenginleştirilip piyaz ya da salata adıyla sunulduğu senaryolar mevcut. Yine de bu tabakların repliği hep kahvaltıda. Buna zeytin reçeli de dâhil.&nbsp;Zeytinin hava kararınca buzdolabından çıkabildiği ender zamanlardan biri, oruç açılırken hurmanın yanında saf tuttuğu Ramazan Ayı. Tabii börek, poğaça, kurabiye gibi işlerimizin hamuruna katılıp akşam çayını görmüşlüğü de yok değil.Sabah “Ziyade olsun,” deyip Anadolu sofrasından kalkan zeytin, akşama varacağı ülkelerde güveçte, fırında, tencerede ağırlanıyor. Çoğu kez salatalarda, ekmek üstü lezzetlerde ve içki atıştırmalıklarında başrolü kapıyor. Ancak tavuklu ve balıklı tariflerdeki varlığıyla beyaz ete düşkünlüğünü de kanıtlıyor.&nbsp;İtalya'dakiler bol zeytinli puttanesca sosuyla spagettisine davetkâr kokular yüklüyor. Fransız mutfağı severler, zeytin ezmesini biraz kapari ve ançüezle zenginleştirip baget ekmeğine tapenade konduruyor. Fas'ta limonlu tavuk, zeytin yeşiliyle süsleniyor. Meksika'da konuşlananlar da karides, yengeç, avokado, domates ve yeşil zeytini kadehe doldurup ikonik kokteyli campechana'yla okyanusu kucaklıyorlar. Jilet gibi smokini ve kendi tabiriyle “Shaken, not stirred,” ("Karıştırılmamış, çalkalanmış,") martinisini içen James Bond hayranı da son yudumda kadehin dibindeki yeşil Akdeniz öpücüğünü almak için sabırsızlanıyor.İnsanı en uzun tanıyan meyvelerden biri bu. Lezzetiyle, şifasıyla dalını uzatıyor, dünyanın neresinde olursa olsun damağı fethetmenin bir yolunu buluyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kaynaklar</h2><ol fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ahmet Nedim Atilla. (2003). Batı Anadolu Zeytinyağı Kültürü. İzmir: Tariş Zeytin Kitaplığı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Artun Ünsal.&nbsp;(2007).&nbsp;Ölmez Ağacın Peşinde Türkiye’de Zeytin ve Zeytinyağı, 6. Baskı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Deniz Gezgin.&nbsp;(2017). Kara Suların Aktığı Aylar,&nbsp;Metro Gastro, 84, 60-63.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Deniz Gürsoy.&nbsp;(2014).&nbsp;Deniz Gürsoy’un Gastronomi Tarihi, 1. Baskı. İstanbul: Oğlak Yayınları.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mariana Yerasimos.&nbsp;(2019).&nbsp;Evliyâ Çelebi Seyahatnamesi’nde Yemek Kültürü - Yorumlar ve Sistematik Dizin, 1. Baskı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Linda Civitello.&nbsp;(2019).&nbsp;Mutfak ve Kültür: İnsanın Beslenme Tarihi, 1. Baskı, (çev. Z. Nilüfer Nahya ve Saim Örnek). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Priscilla Mary Işın.&nbsp;(2020).&nbsp;Avcılıktan Gurmeliğe Yemeğin Kültürel Tarihi, 3. Baskı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tuğrul Şavkay.&nbsp;(2008).&nbsp;Osmanlı Mutfağı. İstanbul: Şekerbank Yayınları.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yavuz Tekelioğlu. (2015). 3. Uluslararası Antalya Coğrafi İşaretler Semineri’nin Ardından – 2, Metro Gastro, 79, 60-71.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Zeki Tez.&nbsp;(2015).&nbsp;Lezzetin Tarihi: Geçmişten bugüne yiyecek, içecek ve keyif vericiler, 3. Baskı. İstanbul: Hayykitap.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://ci.turkpatent.gov.tr/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ci.turkpatent.gov.tr/</a></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="http://www.tarimorman.gov.tr/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">www.tarimorman.gov.tr</a></li></ol>

Eski Ahit ile ilgili hikayeler