İkinci Kahve Kuşatması

Kahve insanı mısınız yoksa çay insanı mı? Sabahları çayımdan vazgeçmem diyorsanız bile, bu sabah bir pazar kahvesine davetlisiniz ya da hiç değilse kahvenin İstanbul’dan Viyana’ya uzanan hikâyesine... İstanbul ve Viyana, aynı dönemlerde Avrupa’nın büyük imparatorluklarına başkentlik yapmış iki önemli şehir. Paylaştıkları bu ortak tarihin yanı sıra, bu iki şehir aynı zamanda birbirine sokaklarındaki kahve kokusuyla bağlı. Efsaneye göre bu bağlantının başlangıcı ise, 2. Viyana Kuşatması sonrasında unutulan bir çuval kahve.

Nasıl başladı? Osmanlı İmparatorluğu’nun, 1683’te Viyana’yı ikinci defa kuşatma girişimi başarısızlıkla sonuçlanır. Bu yenilginin ardından şehri terk eden Osmanlı ordusu, geride pek çok eşya ve yiyecek bırakır. Bu eşyaların arasında içi kahve çekirdekleriyle dolu çuvallar da olduğu rivayet edilir. 

İlk başta kahve çuvalını bulanlar, daha önce hiç görmedikleri bu çekirdekleri “deve yemi” zannederek yakmak isterler. Ardından çuvallar, Viyana halkı tarafından kuşatmanın kahramanlarından biri ilan edilen casus ve tüccar Georg Franz Kolschitzky’ye verilir. Kolschitzky, daha önce İstanbul’da çalışmış, hatta Türkçe bilen bir diplomat olduğundan bunların kahve çekirdeği olduğunu biliyordur. Söylentiye göre, İstanbul’dan tanıdığı çekirdekleri öğütür, kavurur, biraz da süt ve şeker ekleyerek Viyana’nın ünlü kahvesini, Fransızcada da karışım anlamına gelen “Melange”ı bulur. 

Kolschitzky’nin şehirdeki ilk kahve servisi lisansını alarak Viyana’nın ilk kafesini açtığı iddia edilir. Bazı kaynaklar ise 1685’te ilk kafeyi açan kişinin İstanbul doğumlu Ermeni tüccar Johannes Diodato olduğunu söyler. Böylece Viyana’nın en önemli miraslarından olan kahve ve kafe kültürünün temelleri atılmış olur. O günden beri sayıları git gide artan görkemli kafeler, Stefan Zweig’dan Gustav Klimt’e pek çok yazar, sanatçı, politikacı ve bilim insanının buluşma noktası hâline gelir. 

Günümüzde: Viyana’da “Kaffeehaus” kültürü hâlâ bizdeki kahvehane kültürüne yakın fakat daha ihtişamlı ve sofistike şekilde devam etmektedir. Pek çok kişi buluşmak için geldiği kafelerde sohbetlere klasik müzik eşlik eder, kahvenin yanındaysa buradaki gibi mutlaka bir bardak su ikram edilir. Ünlü ve geleneksel bir Viyana kafesi olan Café Central gibi bazı kafelerin menüsünde, Melange’ın yanı sıra “Türkischer” ismiyle Türk kahvesi de servis edilmektedir.

Kahve içen fesli çocuk: Eğer Viyana’ya veya İstanbul’da Viyana kahvesi yapan herhangi bir yere gittiyseniz, mutlaka Julius Meinl ismiyle karşılaşmışsınızdır. Bu meşhur şirket, 1862’de kavrulmuş kahveyi ilk kez endüstriyel olarak üretip satmaya başlamış ve bugün Avusturya’nın en büyük kahvecilerinden biri hâline gelmiştir. Bu markanın etrafta görebileceğiniz kırmızı logosunun ilk versiyonunda, kahvenin Arap Yarımadası/Türkiye kökenine ithafen fes giyen, kahve içen, koyu tenli ve genç bir adam bulunur.

İşte günümüzde Viyanalıların vazgeçilmezi olan kahve ve kafe kültürünün şehre girişinin, İstanbul’dan gelen bu kahve çuvallarıyla olduğu söyleniyor. Bir fincan kahvenin 40 yıl hatırı olduğunu düşünürsek, belki de bu iki şehri birbirine bağlayan bir çuval kahvenin hatırı yüzyıllardır sürüyordur.

*Tüm illüstrasyonlar: Ece Tugay