Monokrom çağ: Kapitalizmin 'renkli' bir dünya vaadi gerçeği yansıtıyor mu?

Gri yapılar, hepsi birbirine benzeyen arabalar, soğuk bir hava, depresif bir atmosfer... Ana akım anlatıyı takip edecek olursak sosyalizm insanların kafasında aşağı yukarı bu imgelerin basit bir harmanına denk düşüyor. 

İşin ilginci bu denklem başaşağı çevrilince bambaşka bir görüntü önümüze seriliyor: Kapitalizmin vitrinlere, billboard'lara yansıyan "ışıltılı dünyası". Peki bu ışıltı, çok daha renksiz ve depresif bir yaşamı örtmeye sahiden yetiyor mu? 

Yoksa asıl "renksiz hayat" yaşadığımız çağın ta kendisi mi?

İyimser ve canlı renklere veda 

Her devrin bir renk modası var. Örneğin son dönemde inşa edilen yapıları ya da imal edilen mobilyaları gözümüzün önüne getirdiğimizde gri ve benzeri tonların öne çıktığını görüyoruz. Bugün hepimizin gayet iyi bildiği antrasit, yaklaşık 20-30 yıl önceye gittiğimizde hiç işitmediğimiz bir renk ismiydi. 

Çeşitli kaynakları incelediğimizde genel olarak renklerin modasındaki geçişlere dair genel bir fikir sahibi olabiliyoruz. Ortak noktaysa 1990’lardan sonra net bir şekilde canlı renklerin yerini düz, iddiasız, basit ve tabiri caizse "sıkıcı" renklere bırakması.

^{2020'lerde en çok tercih edilen boya renkleri.}

Yapıların iç ve dış cephesindeki dalgalanma, genel kullanımdan da net bir grafik sunuyor. 1980’lerden itibaren renk tercihlerinde aynı sadeleşme göze çarpıyor. Bugünden bakıldığında ne 1920’lerin art-deco akımının iyimser renkleri ne de 1960’ların saykodelik canlı tonları hayatımızın bir parçası değil. 

Türkiye’de bir boya firmasının 2016 yılında satışları üzerinden yaptığı araştırma da dünyadaki trende paralel olarak iç ve dış cephede gri-krem tonlarında ciddi bir yoğunlaşma olduğuna dikkat çekiyor.

Arabalarda tek tip modası

Renk grafiğinin izini sürebileceğimiz bir diğer alansa otomobil sektörü. Bugün satılan arabaların %70-80’i beyaz, siyah, gri, gümüş renkte. Çocukken oynanılan "araba sayma" oyununu renkler üzerinden tekrar oynayacak olursak bu orana kendimiz de ulaşabiliriz. 

^{Belçika'da satılan otomobillerin yıllara göre değişen dağılımı.}

Bazı verilerle bunu daha net bir şekilde ifade edelim. Belçika’da 1971 yılında satılan arabaların %36’sı gri-beyaz-siyah tonlarındayken 1980’e geldiğimizde aynı üçlünün oranı %28’e kadar geriliyor. Diğer renklerde ise sarı, yeşil, mavi kırmızı, kahverengi gibi çeşitli bir renk paleti dikkat çekiyor. Bugün ise satılan arabaların sadece %15’i saydığımız üç rengin dışında kalıyor. Onlar da sadece mavi ve kırmızı. 

Aynı değişimi küresel ölçekte 1990’lardan itibaren yapılan araştırmalarda da görmek mümkün. Hatta Türkiye’den çok daha yakın tarihli bir araştırmada bile eğrinin beyaz-gri-siyah lehine işlediğini söyleyebiliyoruz. Geçen yılın TÜİK verilerine göre trafiğe kaydı yapılan 1 milyon 14 bin 830 adet otomobilin %38,5'i gri, %26,2'si beyaz, %13,1'i siyah, %11,2'si mavi, %5,6'sı kırmızı, %3,1'i yeşil, %0,8'i sarı, %0,7'si turuncu ve %0,5'i kahverengi renkli.

‘Daha az maliyet, daha fazla kâr’ 

Çeşitli biçimlere ve farklı ülkelere rağmen aynı tercihleri görüyor oluşumuz bir tesadüf değil. Her şeyden önce tek renk tercihi otomobil maliyetlerini ciddi anlamda düşürüyor. Gri-beyaz-siyah da iddiasız ve nötr oluşları nedeniyle firmalara kolaylık sağlıyor. Yani bireysel tercihlerin değil, kapitalizmin vazgeçilmez düsturu "daha az maliyet, daha fazla kârın" şekillendirdiği bir trend görüyoruz. 

Savaşların agresifleşerek yayıldığı, sosyal hakların istikrarlı bir şekilde kaybedildiği bir yerkürede puslu bir gelecek ihtimalinin yarattığı karaltı, hayatın her alanında kendisini gösteriyor. Kaybolan renkler bunun basit ve sembolik bir örneğinden ibaret. 

Işıltılı ekranlara rağmen renk tercihlerinin tek tipleşmesi bize bilinmezlikler çağı hakkında dolaylı ipuçları da veriyor. Geçmişin deneyimleri hakkında büyük sözler söylemeden önce yaşadığımız şehirleri, kullandığımız renkleri gözden geçirmek iyi olabilir.