Savaşın gölgesinde ekonomi: Türkiye ekonomisi için üç senaryo

Küresel ekonomi zaman zaman krizlerle sınanır. Ancak bazı dönemler vardır ki yaşananlar yalnızca bir dalgalanma değil, oyunun kurallarını kökten değiştirir. Bugün Ortadoğu’da yükselen jeopolitik tansiyon tam da böyle bir döneme işaret ediyor. Türkiye ekonomisi ise bu sürecin tam merkezinde hem ciddi risklerle hem de sınırlı fırsatlarla karşı karşıya.

Savaşın Türkiye’ye etkisini tek bir başlık altında toplamak mümkün değil. Çünkü bu tür jeopolitik şoklar, enerji fiyatlarından enflasyona, büyümeden cari dengeye kadar ekonominin tüm damarlarına aynı anda nüfuz eder. Nitekim daha ilk haftalarda ortaya çıkan veriler, 25-30 milyar doları bulan sermaye çıkışı ve hızlı rezerv erimesi ile bu sürecin yalnızca siyasi değil, aynı zamanda ciddi bir finansal kırılganlık yarattığını açık biçimde gösteriyor.

İlk senaryoda, yani savaşın kısa sürede kontrol altına alındığı ve enerji fiyatlarının yeniden dengelendiği bir tabloda, Türkiye ekonomisi bu süreci hasarlı ama yönetilebilir bir şekilde atlatabilir. Bu durumda büyümenin %3-3,5 bandına gerilemesi, enflasyonun ise sınırlı bir yukarı revizyonla %22-26 aralığında şekillenmesi beklenir. Ancak burada kritik olan nokta şu: Bu tablo bile görece iyimser. Çünkü Türkiye ekonomisi zaten yüksek faiz, zayıflayan iç talep ve sıkı finansal koşullar altında bu sürece yakalandı. Dolayısıyla savaş, güçlü bir ekonomiyi yavaşlatmaktan ziyade, zaten yavaşlayan bir ekonomiyi daha da baskılamaktadır.

İkinci senaryoda ise savaşın 3 ila 6 aya yayılmasıyla birlikte dengeler daha belirgin şekilde bozulur. Petrol fiyatlarının yüksek kalması, cari açığın 55-60 milyar dolar bandına genişlemesi ve enflasyonun %28-32 seviyelerine tırmanması bu senaryonun temel riskleri. Bu noktada ekonomi yönetimi klasik bir politika ikilemiyle karşı karşıya kalır: Faiz artırılırsa büyüme daha da yavaşlayacak, artırılmazsa kur ve enflasyon üzerindeki baskı kontrolden çıkabilecektir. Merkez Bankası’nın sıkı duruşunu korumak zorunda kalacağı bu ortamda finansmana erişim zorlaşırken, reel sektör üzerindeki maliyet baskısı belirgin şekilde artar. Bu süreç ekonomiyi giderek daha riskli bir dengeye, yani stagflasyon riskine yaklaştırır.

Üçüncü ve en olumsuz senaryoda ise savaşın uzaması ve hatta bölgesel ölçekte yayılması söz konusu olur. Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması, petrol fiyatlarının 120 doların üzerine çıkması ve küresel ticaretin aksaması gibi gelişmeler zincirleme etkiler yaratır. Böyle bir tabloda Türkiye ekonomisi için riskler çok daha derinleşir: Büyüme %2’nin altına gerileyebilir, enflasyon %35’in üzerine çıkabilir, turizm gelirleri ve ihracat zayıflayabilir, sermaye çıkışları hızlanabilir. Bu aşamada mesele artık yalnızca ekonomik yavaşlama değil, doğrudan ekonomik kırılganlığın yönetilmesi hâline gelir.

Tüm bu senaryolar içinde değişmeyen temel gerçek ise Türkiye ekonomisinin savaşı üç ana kanal üzerinden hissettiğidir: enerji fiyatları, küresel risk iştahı ve üretim maliyetleri. Enerji fiyatlarındaki artış doğrudan enflasyonu ve cari açığı yukarı iterken, küresel risk iştahındaki düşüş sermaye çıkışlarını hızlandırarak finansman koşullarını zorlaştırır. Aynı zamanda artan maliyetler, reel sektörün kârlılığını baskılayarak üretim ve yatırım iştahını zayıflatır. Bu üçlü baskı ekonomiyi hem içeriden hem dışarıdan eş zamanlı olarak sıkıştırır.

Buna rağmen dikkat çeken önemli bir unsur, kur tarafında henüz ani ve sert bir şok beklentisinin sınırlı kalmasıdır. Bunun arkasında rezerv yönetimi, sıkı para politikası ve kontrollü kur yaklaşımı yer almaktadır. Ancak bu denge, sürdürülebilirlik açısından maliyetsiz değildir. Rezerv kullanımı arttıkça bu politikanın ne kadar süre devam ettirilebileceği sorusu daha güçlü şekilde gündeme gelir.

Önümüzdeki dönemde asıl belirleyici soru da burada düğümlenmektedir: Türkiye, kur istikrarını korumak adına büyümeden ne kadar feragat edecek ve ne kadar maliyete katlanacak?

Sonuç olarak içinde bulunduğumuz süreç, klasik bir ekonomik döngüden çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu, bir büyüme hikâyesi değil; ekonomilerin dayanıklılığını test eden bir stres süreci. Türkiye açısından da mesele artık hızlı büyümek değil, dengeleri koruyabilmek, finansal istikrarı sürdürebilmek ve mevcut kırılganlıkları yönetebilmektir. Çünkü bu tür dönemlerde kazananlar en hızlı büyüyenler değil, en sağlam kalanlar olur.