TCMB – 2022 Faaliyet Raporu

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) 91. hesap dönemi olağan genel kurul toplantısı gerçekleştirildi. Toplantının ardından kurumun 2022 yılı faaliyet raporu yayımlandı.

Başkan’ın açıklamaları

TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu, toplantının açılışında yaptığı konuşmada mevcut politika seti ve beklentilere ilişkin mesajlar verdi.

Konuşmasına küresel görünüm ile başlayan başkan, salgının etkilerinin tam olarak atlatılmadığı bir dönemde patlak veren savaşın enflasyon üzerinde yarattığı olumsuz etkileri vurguladı. Söz konusu sürece, parasal sıkılaşmanın da eklendiğini ifade eden Kavcıoğlu, 2022’yi “finansal belirsizliklerin olağanüstü düzeyde yüksek seyrettiği bir yıl” olarak tanımladı.

Yerel görünümde dair değerlendirmelerine ülkemizin büyüme performansı ile başlayan başkan, Türkiye’nin büyüme performansı açısından pek çok G20 ve OECD üye ülkesini geride bıraktığını anımsattı.

Manşet enflasyonda 2022’nin ilk yarısındaki artışı enerji, emtia ve gıda fiyatlarındaki hızlı artışlarla “2021 yılının son çeyreğinde döviz piyasalarında yaşanan ekonomik temellerden uzak fiyat oluşumları”na bağlayan başkan, enflasyonun ana eğiliminde normalleşme sürecinin yılın ikinci yarısından itibaren başladığını söyledi.

“Liralaşma stratejisi kapsamında uyguladığımız politika bileşimi sağlıklı kredi büyümesi kanalıyla finansal istikrarı ve finansman maliyeti kanalıyla potansiyel üretimi desteklemeye devam edecek ve arz-talep dengesine olumlu katkı verecektir. Bu doğrultuda fiyatlama davranışlarında ve enflasyon beklentilerinde iyileşme ile enflasyonda kalıcı olarak düşüş sağlanacaktır”

Kavcıoğlu, konuşmasının para politikasına odaklandığı bölümünde Liralaşma Stratejisi’ni öne çıkarttı. Bu strateji ile fiyatlama davranışlarında döviz kuruna olan hassasiyeti gidermeyi hedeflediklerini ifade eden başkan, yeni regülasyonlar ve kur korumalı mevduat gibi araçlarla Liralaşma Stratejisi’nin bankacılık sektöründe de yerleşmeye başladığını söyledi.

Strateji çerçevesinde faiz indirimleri ile birlikte uygulanan selektif kredi politikasına da değinen Kavcıoğlu, bu politika seti ile yatırım, üretim ve istihdamı desteklediklerini söyledi.

“Hedefli kredi anlayışımızın bir diğer ayağında ise ihracatın ve ithal ikamesi malların üretimine yönelik yatırımların artmasını teşvik etmek amacıyla 2 yılı anapara geri ödemesiz ve 10 yıla kadar vadeli yatırım taahhütlü avans kredilerini etkin olarak kullandık. Bugüne kadar, toplamda 67 İldeki 740 adet sanayi ve turizm yatırımlarına 111,47 milyar TL tutarında yatırım taahhütlü avans kredisi (YTAK) tahsis edilmiştir.”

Politika faizinde %14’ten %8,5’e uzanan yolculuğu küresel resesyona yönelik risklere karşı ön alıcı bir eylem olarak tanımlayan başkan, söz konusu olumsuz küresel görünümün yatırım ve cari fazla kapasitesi üzerindeki etkilerini sınırlamayı hedeflediklerini söyledi. Başkan, bu politika sayesinde yatırımların uygun maliyetli finansman olanakları ile devam ettiğini belirtti.

Kurumun döviz rezervinin 2022 yılında %17 oranında arttığını söyleyen Kavcıoğlu, aynı dönemde merkez bankalarının rezervlerinin küresel ölçekte %6 oranında rezerv kaybettiğini vurguladı. Uluslararası rezervlerdeki artışı da etkin yönetim ve hedefe yönelik araçların başarısına bağlayan başkan, rezerv biriktirme araçlarının bilanço üzerinde ilave bir maliyet yaratmadığını söyledi.

Başkan Kavcıoğlu, konuşmasını TCMB’nin imza attığı teknolojik çözümler ile yenilikleri sıralayarak ve sürdürülebilirlik vizyonuna atıfta bulunarak sonlandırdı.

Faaliyet raporundan kesitler

Raporun fiyat istikrarı ve para politikası bölümü, Başkan Kavcıoğlu’nun konuşmasında verdiği mesajlarla büyük oranda paralellik taşıyor. Gösterge ve eğilimlerin daha detaylı bir şekilde anlatıldığı bu bölümde 2022 yılında 48,8 milyar USD açık veren cari işlemler dengesinin “yıl genelinde uluslararası fiyatlardaki döngüsel etkiler dışlanarak” yapılan hesaplamada fazlada olduğu ifade ediliyor. Bu bölümde istihdam piyasasındaki olumlu seyir, güçlü büyüme, enflasyon, enflasyon trendindeki normalleşme, para politikası adımları ve liralaşma stratejisi yinelenen vurgular arasında yer alıyor.

Enflasyon hedeflerinin ve tahminlerinin de paylaşıldığı metinde, yıllık enflasyondaki artışın ana sürükleyicileri gıda ve enerji grubu olarak ifade ediliyor.

Raporun para politikasının operasyonel çerçevesi bölümünde, likidite yönetimine dair atılan adımlar sıralanıyor. Bunun devamında ise Liralaşma Stratejisi kapsamında yapılan zorunlu karşılık düzenlemeleri listelenmiş durumda. Yıl içinde bankacılık sektörünü en çok zorlayan adımlar arasında yer alan menkul kıymet tesisi düzenlemeleri de bu bölümde kendine yer bulurken, Liralaşma Stratejisi’nin temel amaçları arasında yer alan TL’nin ağırlığının kalıcı olarak artırılması adına yapılan güncellemeler ve banka dışı finansal kurumlara kadar uzanmaya başlayan etki alanı vurgulanıyor.

Raporun finansal tablolar bölümüne kadar olan kısmında, fonlama mekanizmaları, finansal istikrara yönelik faaliyetler, finansal altyapı çalışmaları, emisyon verileri ve rezerv gelişmelerinin yanında daha az teknik diğer konular detaylı bir şekilde ele alınmış durumda.

Finansal tablolar

TCMB’nin 2022 yılındaki net karı 72,0 milyar TL olarak açıklandı. Net faiz gelirlerinin 139,7 milyar TL olarak görüldüğü tabloda 166,6 milyar TL tutarındaki faiz gelirlerinin 81,0 milyar TL’lik kısmının banklar kanalı ile sağlandığı görülüyor. Söz konusu karın deprem felaketinin ardından yapılan bağış kampanyasına konu edilen 30 milyar TL’lik kısmı ihtiyat akçesi olarak kayıt altına alınmış durumda. Ayrılan 9,3 milyar TL’lik diğer ihtiyat akçesinin ardından Hazine’ye aktarılacak tutar ise 32,6 milyar TL olarak görülüyor.

Net komisyon ve hizmet gelirlerindeki sıçrama ise tablonun en dikkat çekici alanlarından biri. 2021 yılında 1,7 milyar TL olarak gerçekleşen net gelirler 2022 yılında 18,4 milyar TL’ye ulaşmış durumda. Bu sıçramanın ana sebebi 299,4 milyon TL’den 15,9 milyar TL’ye çıkan bankalardan alınan komisyon ve muhafaza ücretleri olarak görülüyor. Söz konusu artış, liralaşma stratejisi kapsamında devreye alınan düzenlemelerden kaynaklanıyor.

Kurumun faiz dışı gelirleri, 35,2 milyar TL’den 61,8 milyar TL’ye çıkarken faiz dışı giderlerin 68,3 milyar TL’den 126,7 milyar TL’ye yükseldiği görülüyor. Faiz dışı giderlerin alt kalemleri arasında yer alan diğer kalemi ise 8,6 milyar TL’den 89,0 milyar TL’ye yükselmiş görülüyor. Bu, Kamuoyunda tartışmalara zaman zaman tartışmalara yol açan kur korumalı mevduat işlemlerinin TCMB bacağındaki maliyetine işaret ediyor.

💉 Hatırlatma dozu: Kur korumalı mevduat sisteminin hazine üzerindeki maliyeti 2022 sonunda 92,5 milyar TL olarak gerçekleşmişti. TCMB bilançosunda yer alan 89,0 milyar TL’lik maliyet ile birlikte sistemin toplam yükünün 181,5 milyar TL’ye ulaştığı görülüyor.

Kurumun 2022 sonundaki 73,3 milyar USD tutarındaki brüt döviz rezervinin 50,7 milyar USD tutarındaki kısmının vadesiz mevduat olarak tutulduğu (swaplar ve zorunlu karşılıklar), TCMB’nin altın rezervinin 786,8 ton olduğu, bu hacmin 538,2 tonluk kısmının Borsa İstanbul nezdinde tutulduğu da tablolarda göze çarpan diğer önemli detaylar.