TCMB rezervlerine kısa bir bakış

Ekonomim.com’da yer alan habere göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Hafize Gaye Erkan, Türkiye Bankalar Birliği (TBB) yönetimi ile gerçekleştirdiği toplantı sırasında TCMB’nin döviz kurlarını baskılama amacıyla uyguladığı makroihtiyati tedbirlerin kademeli olarak kaldırılacağını ifade etti ve döviz kurlarını baskılamak için TCMB rezervlerinden yapılan satışların durdurulacağını teyit etti. 

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ise Twitter üzerinden yaptığı açıklamasında TCMB net uluslararası rezervlerinin geçtiğimiz hafta 8,5 milyar USD artışla tarihin en yüksek haftalık artışını kaydettiğini ifade etmişti.

Rezervlerin durumuna kısa bir bakış

Döviz kurlarında son dönemde yaşanan yukarı yönlü ivmelenmeleri anlamak için TCMB rezervlerinin son iki yıldaki vaziyetine bir göz atmanın kritik öneme haiz olduğunu düşünüyorum. O yüzden bu yazımızda Naci Ağbal dönemi sonrasını ele alacağız.

TCMB eski Başkanı Şahap Kavcıoğlu Mart 2021’de göreve geldiği sırada TCMB net uluslararası rezervleri yaklaşık 12,8 milyar USD seviyesindeydi. Politika faizinin üst üste %19’da sabit bırakılarak nispeten sıkılaştırıcı politikanın sürdürüldüğü Mart-Eylül 2021 dönemi arasında TCMB rezerv birikimine odaklandı ve net uluslararası rezervler, yapılan eklemeler ile birlikte uzun zamanın ardından 30 milyar USD seviyesinin üzerini gördü. Her şey yolunda gibi görünüyordu.

Fakat biriktirilen rezervler, Merkez Bankası’nın sürpriz bir şekilde faiz indirim patikasına girdiği Eylül-Aralık 2021 dönemi sırasında TL’nin değerini korumak adına yapılan doğrudan ve dolaylı döviz müdahaleleri nedeniyle 20 milyar USD’den fazla eriyerek 8,3 milyar USD seviyesine kadar geriledi. Özellikle Kur Korumalı Mevduat (KKM) enstrümanının duyurulduğu 17 Aralık haftasında yapılan 9 milyar USD’lik müdahale döviz kurlarında ani bir gerileme sağlasa da, bu gerileme kalıcı olmadı.

Merkez Bankası bu dönemin ardından TL’yi USD karşısında koruyarak enflasyonu kontrol altına almak adına döviz müdahalelerine devam etti ve net uluslararası rezervler bu müdahaleler nispetinde Ocak 2022’den Temmuz 2022’ye kadar 6,3 milyar USD ile tarihi düşük seviyelere geriledi. Bu süreçte USD/TRY paritesi ise yapılan tüm müdahalelere rağmen yükselişini sürdürerek 13,87’den 17,74’e kadar yükseldi. 

Merkez bu sırada döviz talebini kısmak için birtakım makroihtiyati tedbirler de uyguladı. Örneğin bankalara gerçek kişiler için getirilen %5’lik dövizden dönüşüm hedefi ve toplam mevduat içinde TL mevduat payı %50’yi aşmayan bankalar için 8 puan ilave zorunlu karşılık uygulanması kararları bu tedbirlerden bazılarıydı. Bu kararlar, bankaların teklif ettiği mevduat ve KKM faizlerinin artarak kredi faizlerini geride bırakmasına neden oldu.

Bu sırada döviz kurları kademeli olarak artmaya devam etti ve Mart 2023’e kadar USD/TRY paritesi 19,18’e kadar yükseldi. Bu noktada TCMB net uluslararası rezervleri de hem Hazine tarafından hem de yurt dışından gelen desteklerle birlikte Temmuz 2022’ye kıyasla daha yüksek bir nokta olan 18,5 milyar USD seviyesinde yer alıyordu. Fakat rezervler uzun süre bu seviyede kalmadı. 

Genel seçim döneminde döviz talebinin ayyuka çıkması ile birlikte rezerv müdahaleleriyle makroihtiyati düzenlemeler daha da sıkılaştırıldı ve 2 Haziran ile sonra eren haftada TCMB net uluslararası rezervleri  eksi 5,7 milyar USD’ye kadar gerileyerek tarihinin en düşük seviyesini kaydetti. Bu, iki ay içinde rezervlerde yaklaşık 20 milyar USD’lik erime anlamına gelirken, dövizin ateşi kesilmedi ve USD kuru 20,96’ya kadar yükseldi.  

Günümüz

Gelelim günümüze; 2 Haziran 2023’te yeni kabinenin açıklanması ile birlikte piyasa dostu bir isim olan Mehmet Şimşek Hazine ve Maliye Bakanı olarak atandı. TCMB Başkanlığına ise Goldman Sachs eski yöneticisi Hafize Gaye Erkan getirildi. Yeni yönetim rasyonel zemine dönüş ve parasal sıkılaştırma mesajları verse de bu dönemde USD/TRY paritesi oldukça hızlı bir şekilde yukarı yönlü ivmelendi ve yaklaşık bir ay içinde 20,96 seviyesinden 25,90’a kadar yükseldi. 

Pekçokları dövizdeki bu ivmelenmeyi TCMB’nin Haziran ayı PPK toplantısında aldığı 650 baz puanlık artış kararının bankaların 1150-1650 baz puanlık artış beklentilerinin altında kalması ile açıkladı. Fakat bence durumun sebebi başka. Zira tek sebep bu olsaydı, buna benzer sert hareketleri TCMB’nin sırasıyla 100’er ve 150’şer baz puan faiz düşürdüğü Ağustos-Kasım döneminde de görürdük.

Bana kalırsa dövizdeki ivmelenmenin ana sebebi, Merkez Bankası’nın “arka kapıdan” yaptığı döviz müdahalelerini durdurarak kurun yükselişine müsade etmiş olması. Bunu yayımlanan verilere baktığımızda çok daha net bir şekilde görüyoruz. Ne tesadüftür ki TCMB net uluslararası rezervlerinin düştüğü eksi seviyelerden toparlanması ve tarihinin en yüksek haftalık artışını yaşaması, kısa zamanda gördüğümüz en sert döviz ataklarından biriyle aynı döneme rastlıyor.

 💉 Hatırlatma dozu: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) net uluslararası rezervleri 2 Haziran ile sona eren haftada eksi 5,7 milyar USD’ye gerileyerek tarihinin en düşük seviyesini gördü. Fakat 2 Haziran haftasını takip eden üç hafta içinde rezervler toplam 14 milyar USD’den fazla toparlanarak 9,2 milyar USD’ye çıktı. Aynı dönemde USD/TL paritesi ise 20,96 seviyesinden 25,94’e kadar yükseldi. Birçok ekonomist bu süreci kurun suni müdahalelerden arındırılarak olması gereken yere geldiği şeklinde yorumladı. 

Sonuç olarak

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kamu bankaları yoluyla döviz müdahaleleri yapmayı bırakarak bir ödemeler dengesi krizine karşı rezerv birikimine geçmesi tartışmasız olarak olumlu bir gelişme. Bu durum ülkenin risk primine ve yatırım görünümüne de olumlu olarak yansıyacaktır. Fakat döviz kurlarındaki yükseliş, artan ithal girdi maliyetleri nedeniyle yükselen enflasyon ve TL cinsinden artan dış borç yükü bu kararın olumsuz yan etkileri olarak öne çıkacak.