TCMB’nin yeni denklemi: Dezenflasyonda yeni zorluk eşiği

EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Ülkemiz enflasyonla olan mücadelesinde önemli bir eşiği geride bıraktı. Yakın geçmişte (sebepleri tartışmaya açık olmakla birlikte) %70'i aşan yıllık enflasyon geçtiğimiz yılı %30'lu seviyelerde kapattı. Bu dezenflasyon süreci TCMB’nin uyguladığı sıkı para politikası kadar, hanehalkı ve reel sektörün katlandığı yüksek finansman maliyetlerinin ve satın alma gücündeki kaybın da bir sonucu. Öte yandan an itibarıyla enflasyon dinamiklerinde iç ve dış kaynaklı çok güçlü bir direnç söz konusu. Bugünün iklimi mücadelenin tamamlandığını değil, yalnızca karakter değiştirdiğini gösteriyor. Bundan sonraki süreç daha düşük enflasyondan çok, kalıcı fiyat istikrarını inşa etme süreci olacak. %70’lerden %30’lara olan yolculuk, hikayenin kolay bölümüydü. Bundan sonrası çok daha hassas kararlar, güçlü iletişim ve daha entegre bir politika alanı gerektiriyor.
%30'dan %20'ye inmek neden daha zor?
Yıllık manşet enflasyonun %70'lerden %30'lara çekilmesi ile %30'lardan kalıcı olarak %20'nin altına inmenin aynı mücadele olmadığı ortada. İlk aşamada güçlü bir politika seti değişimi ile baz etkisi de arkaya alınarak sonuç üretmek görece daha kolay olsa da enflasyonda köpüğün süpürülmesinin ardından geriye genellikle daha dirençli kalemler kalıyor. Hizmet fiyatları, kira artışları, ücret dinamikleri ve fiyatlama davranışları gibi kısa vadeli para politikası aksiyonlarına daha az duyarlı gruplar sürecin belirleyici unsurları haline geliyor. Başka bir ifadeyle, süreç ekonominin yıllar içinde oluşmuş enflasyon üretme alışkanlığının değiştirilmesine evriliyor.
Bu yapısal değişim süreci nedeniyle de para politikasının manevra ve etki alanı da daralıyor. Her ilave puanlık dezenflasyonun ekonomik maliyeti artarken, faiz artışlarının sağlayacağı marjinal katkı da benzer nispette azalıyor. TCMB de bugün aynı durumla karşı karşıya. Dezenflasyon hedefi bugün yalnızca parasal sıkı duruşunu korumakla yakalanabilecek noktadan uzaklaşmış durumda. Merkez Bankası, sıkılığı ne ölçüde ve hangi hızda sürdüreceğini doğru ayarlamak, iletişim kanalını buna göre kullanmak ve maliye politikası başta olmak üzere tüm ekonomik aktörlerle uyumlu bir konumlanmak durumunda.
Jeopolitik riskler geride mi kaldı?
Elbette bu konu sadece içsel dinamiklerle de ilintili değil. Ülkemizin dışa bağımlı olduğu alanlara doğrudan etki eden ekonomik ve siyasi gelişmeler de bu sürecin ayrılmaz bir parçası. Yılın başında piyasa beklentileri dezenflasyon patikası anlamında daha iyimserdi. Enflasyonun 2026 sonunda %20'li seviyelere yaklaşacağı öngörülüyordu ve piyasa (ayrışmalar baki olsa da) büyük oranda bunu satın almıştı. Ancak şubat sonunda Orta Doğu'da tırmanan jeopolitik gerilim bu senaryoyu önemli ölçüde değiştirdi. Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş enerji maliyetleri üzerinden enflasyon görünümünü bozarken, TCMB de Enflasyon Raporu'nda petrol fiyatı varsayımını yaklaşık 90 dolar seviyesine yükseltmek ve yıl sonu enflasyon tahminini revize etmek zorunda kaldı.
Bugün enerji fiyatları büyük ölçüde savaş öncesi seviyelere dönmüş durumda. Bu gelişme kısa vadede piyasaları rahatlatmış olsa da risk tamamen ortadan kalkmış değil. Enerji şoklarının ekonomiye etkisi anlık değil, gecikmeli gerçekleşiyor. Ulaşım maliyetlerinden gıdaya, üretimden hizmet sektörüne kadar uzanan geniş bir zincirde maliyet baskıları aylar boyunca hissedilmeye devam ediyor. Kısacası ilk şok geride kalmış olabilir; ancak maliyetlerin fiyatlama davranışına yansıması hala sürüyor. Bu nedenle enflasyonun beklenenden daha yapışkan seyretmesi ana senaryo.
Asıl mücadele beklentilerde
Merkez bankalarının başarısını belirleyen yalnızca açıklanan enflasyon oranları değildir. Aynı derecede önemli olan, ekonomik aktörlerin geleceğe ilişkin beklentileridir. Çünkü işletmeler fiyatların belirlenme sürecinde, ücretler genel seviyesinin oluşmasında, tasarruf kararlarının alınmasında ana unsur gelecekteki enflasyondur. Eğer ekonomik aktörlerin çoğunluğu yüksek enflasyonun devam edeceğine inanıyorsa, bu beklenti zamanla kendi kendini besleyen bir döngüye dönüşür.
Haziran 2026 verileri bu açıdan hala mesafe alınması gerektiğini gösteriyor. Piyasa katılımcılarının 12 ay sonrası enflasyon beklentisi %24 seviyesinde bulunurken, reel sektör yaklaşık %33'lük bir enflasyon öngörüyor. Hanehalkı ise %46 seviyesinde kalmaya devam ediyor. Üç farklı kesim arasındaki bu geniş makas, beklentilerin henüz ortak bir zeminde buluşmadığını, beklenti çıpalanmasının tam olarak gerçekleştirilemediğini gösteriyor.
Özellikle tüketiciler resmi verilerden çok market rafındaki fiyatlara, kira artışlarına ve günlük yaşam maliyetlerine bakarak karar veriyor. Bu nedenle TCMB'nin önündeki en önemli görevlerden biri yalnızca para politikası duruşunu sürdürmek değil, enflasyonun düşeceğine yönelik güveni de inşa etmek. Bu sebeple bugün iletişim politikası, para politikası kadar kritik diyebiliriz.
Faiz indirimi gelecek ama bu bir "pivot" olmayacak
Piyasaların en yakından takip ettiği başlıklardan biri de faiz indirimi süreci. Mevcut görünüm, yıl sonuna kadar kontrollü bir normalleşmenin başlayabileceğine işaret ediyor. Ancak bu süreç geçmişteki hızlı gevşeme döngülerinden oldukça farklı olacak.
İlk adımın, son aylarda uygulanan sıkı likidite yönetiminin kademeli olarak normalleştirilmesi şeklinde gelmesi beklenebilir. Ardından enflasyondaki iyileşmenin devam etmesi halinde ölçülü faiz indirimleri gündeme gelecek. Ancak bu adımların "dezenflasyon tamamlandı" mesajı olarak okunması ihtimali en önemli risk.
TCMB açısından temel öncelik reel faiz avantajını korumaya devam etmek olacak. Türk lirasının reel olarak değer kazandığı bir ortam hem döviz talebini sınırlıyor hem de fiyat istikrarını destekliyor. Bu nedenle olası faiz indirimleri sıkı para politikasından vazgeçmek anlamına değil, sıkılığın dozunu yeniden ayarlamak anlamına gelecek.
Para politikasının sınırları
Önümüzdeki dönemde TCMB'nin karşılaşacağı en önemli zorluklardan biri de para politikasının etkinliğinin doğal sınırlarına yaklaşması olacak. Faiz artışları ve makroihtiyati tedbirler iç talebi yavaşlatabilir, kredi büyümesini kontrol altına alabilir ve finansal koşulları sıkılaştırabilir. Ancak harici faktörlerle oluşan fiyatlamaları, küresel emtia piyasalarını ya da jeopolitik gelişmeleri değiştiremez.
Üstelik enflasyonun bileşimi değiştikçe ilave sıkılaştırmanın ekonomik maliyeti de yükseliyor. Büyüme üzerinde baskı artarken, kredi kanalı zayıflıyor ve finansman maliyetleri reel sektör üzerinde daha ağır hissediliyor. Buna karşılık enflasyon üzerindeki ilave kazanım giderek sınırlanıyor. Dolayısıyla, para politikası araçlarının etkin aralığının sonuna geldiğimiz bugünlerde fiyat istikrarı ile ekonomik aktivite arasındaki hassas dengeyi yönetmek de en önemli meselelerden biri. Bundan sonraki dönemde TCMB'nin başarısı sıkı parasal duruştan ziyade gerektiğinde ilave sıkılaşmaya gitmeden de güveni koruyabilmesiyle ölçülecek.
Ekonomiden siyasete kayan hikaye
Makroekonomik görünümü değerlendirirken siyasi takvimi göz ardı etmek de mümkün değil. Giderek yaklaşan seçim süreci, ücret politikaları, kamu harcamaları ve yönetilen fiyatlar üzerinde geçmişte olduğu gibi yeniden belirleyici olacak. Türkiye deneyimi, seçim dönemlerinde maliye politikasının daha genişleyici bir karakter kazanabildiğini gösteriyor.
Oysa dezenflasyon programının başarısı büyük ölçüde para ve maliye politikalarının aynı yönde hareket etmesine bağlı. Bu uyumun bozulması ya da bu yönde bir algının piyasaya hakim olması halinde hanehalkının ilk tepkisini artan döviz talebi olarak görebiliriz. Bu algının yayılması kendini risk primi üzerinden de gösterme potansiyeli taşıyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde ekonomik göstergeler kadar siyasi ekonomi dinamikleri de yakın yönetim alanında olacak.
İnce çizgide yürümek
TCMB açısından en kötüsü geride kalmış olabilir ancak en zor dönemin, en yüksek enflasyonun yaşandığı dönem değil; enflasyonun düşmeye başladığı fakat beklentilerin halen tam olarak çıpanlanmadığı dönem olduğunu unutmamak gerekiyor. Bu aşamada yapılacak küçük bir politika hatasının maliyeti, geçmişe kıyasla çok daha yüksek olabilir.
Enflasyonda kaydedilen ilerlemeyi kalıcı hale getirmek, beklentileri ortak bir zeminde buluşturmak ve faiz indirimi sürecini piyasa güvenini zedelemeden yönetmek önümüzdeki dönemin temel sınavı olacak.
Bugün Türkiye ekonomisi tünelin ucundaki ışığı görüyor olabilir. Ancak o ışığın gerçekten çıkış mı, yoksa yeni bir kavşak mı olduğunu belirleyecek olan; para politikasının sabrı, maliye politikasının desteği ve ekonomik aktörlerin bu programa duyacağı güven olacak. Bundan sonraki hikaye, enflasyonun kaç puan düştüğünden çok, o düşüşün ne kadar kalıcı olabileceğiyle yazılacak.










