Türkiye, zombileşmede başı çekiyor

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) internet sitesinde yer alan 16 Haziran 2023 tarihli, Yürüyen ölülerin yükselişi: Dünyadaki zombi firmalar başlıklı makalede zombi firmalar hakkında yeni bir veri seti yayınlandı.

Nedir? Zombi şirket kavramı, borcunu ödemek için yeterli para kazanamayan ancak bir şekilde desteklerle hayatta kalmaya devam eden şirketler için kullanılıyor. 

• IMF raporuna göre düşük kâr etmelerine rağmen yüksek kredi veya destek alabildiği için ayakta duran şirketler, aynı zamanda sağlıklı işleyen şirketler için de ciddi bir tehdit oluşturuyor.
• Salgın döneminde mali yapıları iyice bozulan ve kağıt üzerinde yaşayan şirketlere verilen krediler zombi şirketlerin payını son yıllarda artırdı. Şirketler dünya genelinde ‘zombi’ haline geldikten sonra en fazla dört yıl yaşayabiliyorlar. Bu sürenin sonunda da o güne kadar aldıkları desteklerle ya bu kategoriden kurtuluyorlar ya da batıyorlar. Raporda, bankaların daha güçlü olduğu ve daha sıkı makro ihtiyati politikaların uygulandığı ülkelerde zombi şirketlerin ekonomiyi tıkayıcı etkisinin azaldığı vurgulandı.

Türkiye: Rapora göre Türkiye, şirketler arasında zombi şirket oranının %13'ü geçmesiyle dünyada en yüksek zombi şirket oranına sahip ülke oldu. Türkiye, halka açık olan şirketler arasında zombi şirket oranında ise dünyada 21'inci sırada yer aldı. Halka açık Türk şirketler arasında ‘zombi’ oran %8’in üzerine çıkmış durumda.

• Türkiye’nin ardından Endonezya, Romanya ve Rusya geldi. Halka açık şirketler ele alındığında ise Türkiye’nin 21’inci en çok zombi şirket payına sahip ülke olduğu görüldü. Halka açık şirketlerle yapılan hesaplamada en çok zombi şirket oranına sahip ülke Ürdün olurken onu Güney Kıbrıs ve Yunanistan izledi.

Çıktılar: 2016-2019 yılları arasında zombileşmede yaşanan geçici düşüşün ardından, Covid-19 salgını sırasında yükseliş eğiliminin yeniden başladığı görülüyor. 

• Zombileşme oranları ülkeler ve sektörler arasında büyük farklılıklar gösterirken, ülkelerin gelişmişlik seviyeleri konu bazında bir kriter değil. Sektörel farklılıklar tarafında, dayanıklı mallar üreten ve varlık fiyatlarındaki patlama ve talepteki büyük dalgalanmalara daha fazla maruz kalan gayrimenkul, enerji ve ihtiyari tüketici gibi sektörler arasında daha fazla zombileşme olduğu görülüyor. Bu, ticarete konu olmayan sektörlerin mali açıdan daha kırılgan ve daha az üretken olduğuna ve daha zayıf büyüme fırsatlarına işaret ediyor.
• Daha fazla sayıda zombi firmanın bulunduğu endüstrilerdeki zombi olmayanlar piyasadan daha hızlı çıkma eğiliminde ve giriş oranları daha düşük. Bu tıkanıklık etkileri oldukça kalıcı, bu da zombi firmaların ekonomi üzerinde uzun bir gölge oluşturabileceğini gösteriyor. 
• Daha yüksek düzenleyici sermaye tamponlarına veya daha düşük batık kredilere, daha sıkı makro ihtiyati politikalara veya bankaların bilançolarını vitrine koymalarını en aza indiren politikalara sahip ülkelerin tipik olarak daha düşük zombi şirket oranları bulunduğu görülüyor.