Türkiye’de yatırım haritası değişiyor: Yabancı sermayenin gözdesi hangi alanlar?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Eylül ayına ilişkin ödemeler dengesi istatistiklerini yayımladı. Yayımlanan verilere göre cari denge dördüncü ayında da fazla verdi ve yıllıklandırılmış cari açık 9,7 milyar USD’ye kadar geriledi. Yayımlanan verilerin alt kırılımlarına bakıldığında Türkiye’ye giriş yapan doğrudan yatırımların da artmakta olduğu ve yatırım kompozisyonunun belirgin değişiklikler sergilediği gözlemlendi. Peki bu dönemde Türkiye’ye gelen doğrudan yatırımların yapısı ne yönde değişti?

Sermaye girişi artarken gayrimenkul payı azalıyor

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre Ocak-Eylül döneminde Türkiye’ye yıllık bazda %7,6 artışla toplam 7 milyar 670 milyon USD’lik doğrudan yatırım girişi oldu. Bu yatırımların 4 milyar 331 milyon USD’lik kısmı yatırım sermayesi olarak girerken, 2 milyar 188 milyon USD’lik kısmı ise gayrimenkul alımı olarak girdi. Kalan kısım ise diğer sermaye kaleminden giriş yaptı.

7,6 milyar USD’lik toplam doğrudan yatırımın 1 milyar 83 milyon USD’lik kısmı ise Eylül ayında ülkemize giriş yaptı. Eylül ayında doğrudan yatırımlar kaleminden 441 milyon USD’lik yatırım sermayesi girişi olurken, gayrimenkul alımları ise 164 milyon USD olarak hesaplandı. Böylece yabancıların gayrimenkul alımları Haziran 2024’ten bu yana en düşük seviyesini de kaydetmiş oldu.

Hizmet sektörü yatırımların yarısından fazlasını aldı

2024 Ocak-Eylül döneminde yabancı yatırımcıların en çok doğrudan yatırım yaptığı ana sektör 2 milyar 457 milyon USD’lik yatırımla hizmetler sektörü oldu. Bu dönemde hizmet sektörüne yapılan yatırımlar yıllık bazda %22,9 artarken, hizmet yatırımlarının toplam yatırımlar içindeki payı ise 2,4 puan artışla %56,7’ye yükseldi.

Bu dönemde sanayiye yapılan doğrudan yatırımlar da %2,0 artışla 1 milyar 702 milyon USD’ye yükselirken, sanayi yatırımlarının toplam içindeki payı 6 puan gerileyerek %39,3’te indi. Aynı dönemde tarım yatırımları ise %1.333 artışla 172 milyon USD’ye çıksa da tarımın toplam yatırımlar içindeki payı %4,0 oldu. 

Eylül ayında yatırım sermayesi olarak giriş yapan 441 milyon USD’lik yatırımın 230 milyon USD’lik kısmı da yine hizmet sektörü yatırımlarından oluştu. Eylül ayında sanayi sektörü 210 milyon USD’lik doğrudan yatırım alırken, tarım sektörü ise yalnızca 1 milyon USD’lik yatırım aldı.

Ticaret birinci, elektronik ikinci

TCMB verilerine göre 2024 yılının Ocak-Eylül döneminde Türkiye’ye 2,4 milyar USD’lik hizmet, 1,7 milyar USD’lik sanayi ve 172 milyon USD’lik tarım yatırımı yapıldı. Alt sektörlere bakıldığında ise en çok yatırımı 932 milyon USD ile toptan ve perakende ticaret sektörünün aldığı görüldü.

Toptan ve perakende ticaret sektörünü, 471 milyon USD’lik doğrudan yatırımla bilgisayarların, elektrik-elektronik ve optik ürünlerin imalatı sektörü takip ederken, onu da 409 milyon USD’lik yatırımla kimyasal ürünlerin imalatı, 365 milyon USD’lik yatırımla finans ve sigorta hizmetleri, 330 milyon USD’lik yatırımla mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler ve 265 milyon USD’lik yatırımla ulaştırma/depolama sektörleri takip etti.

Eylül ayı özelinde bakıldığında ise en çok doğrudan yatırım 118 milyon USD ile yine toptan ve perakende ticaret sektörüne yapıldı. Eylül’de en çok yatırım yapılan diğer sektörler ise 109 milyon USD ile kimyasal ürünlerin imalatı, 51 milyon USD ile bilgisayarların/elektronik ürünlerin imalatı, 36 milyon USD ile gıda ürünleri imalatı ve 33 milyon USD ile mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektörleri oldu. 

Amerika’dan gelen yatırımlar üçe katlandı

2024 yılında Türkiye’ye giriş yapan doğrudan yatırım sermayesinin ülkelere göre dağılımı da belirli değişimler gösterdi. Yapılan yatırımlarda liderliği 3 milyar 44 milyon USD’lik doğrudan yatırımla Avrupa ülkeleri aldı. Ocak-Eylül döneminde Avrupa’dan gelen doğrudan yatırımlar %19,2 artarken, bu yatırımların toplam yatırımlar içindeki payı ise 1,0 puan artışla %70,4’e yükseldi. Avrupa ülkeleri arasından en fazla yatırımda bulunanlar sırasıyla 818 milyon USD’lik yatırımla Hollanda, 501 milyon USD’lik yatırımla Almanya, 331 milyon USD’lik yatırımla İrlanda ve 284 milyon USD’lik yatırımla İsviçre oldu. Rusya’dan gelen yatırımlar ise bir yıl içinde %95,6 azalarak 16 milyon USD’ye geriledi.

Aynı dönemde Amerika kıtası ülkeleri tarafından yapılan yatırımlarda ise belirgin bir artış oldu. Ocak-Eylül döneminde Amerika’dan gelen yatırımlar yıllık bazda %275,0 artışla 495 milyon USD’ye yükselirken, bu yatırımların toplam içindeki payı da 7,9 puan artışla %11,5’e çıktı. ABD bu dönemde doğrudan yatırımlarını yıllık bazda %403,3 artışla 462 milyon USD’ye çıkararak Amerika’dan gelen yatırımların neredeyse tamamını tek başına karşıladı.

Asya’dan gelen yatırımlar ise artmak yerine azaldı. Yılın ilk dokuz ayında Asya ülkeleri tarafından gelen yatırımlar yıllık bazda %21,3 azalarak 776 milyon USD’ye inerken, bu yatırımların toplam içindeki payı da 8,8 puan azalarak %18,0’e indi. Bu dönemde Singapur ve Güney Kore’den gelen doğrudan yatırımlar sırasıyla %58,5 ve %340,0 artarken, Körfez ülkelerinden gelen yatırımlar ise %71,9 azaldı. 

Aynı dönemde Afrika ülkelerinden yalnızca 8 milyon USD’lik yatırım geldi. Bu yatırımın 5 milyon USD’lik kısmı Mısır tarafından, 3 milyon USD’lik kısmı ise Güney Afrika tarafından giriş yaptı.  

Salt olarak Eylül ayına bakıldığında ise Avrupalı yatırımcıların %79,8 payla ağırlıklarını daha da artırmakta olduğu görüldü. Bu ayda yatırım sermayesi olarak giriş yapan doğrudan yatırımların 352 milyon USD’lik kısmı Avrupalı yatırımcılar, 72 milyon USD’lik kısmı Asyalı yatırımcılar, 16 milyon USD’lik kısmı ise Amerikalı yatırımcılar tarafından karşılandı. Afrikalı yatırımcılar ise yalnızca 1 milyon USD’lik yatırım yaptı. 

TCMB verilerine göre bu dönemde Türkiye’ye en fazla doğrudan yatırımda bulunan ülkeler sırasıyla 88 milyon USD’lik yatırımla İrlanda, 81 milyon USD’lik yatırımla İsviçre, 60 milyon USD’lik yatırımla Hollanda, 39 milyon USD’lik yatırımla Fransa ve 29 milyon USD’lik yatırımla Azerbaycan oldu.