Yoğurtçu Parkı’ndan Mauerpark’a

Yazı: Çınar Çabuk 

Antalya’dan İstanbul’a, İstanbul’dan Berlin’e bir yolculuktan bahsedeceğim size. Berlin’e giden yolculukta ilk durak İstanbul’du. Üniversiteyi kazandım ve ailemi Antalya’da geride bırakıp İstanbul’a gittim. Onlar hâlâ orada. Mutlular. Bazen kıskanıyorum onları. Evimiz de denize uzak değil. Yürüyerek denize girebildiğim bir yerde güzel bir çocukluk geçirdim. Hakikaten çok zevkliydi. İstanbul'da denizle ilişkimin bir kısmını kaybettim. Şimdi Berlin’de hepsini kaybettim desek yanlış olmaz ama burası da iyi geldi bana.

İlk kamera Berlin'de bit pazarından

Biraz geriye saralım. Türkiye'de fotoğrafçılık yapıyordum. Çevremdeki sanatçılarla işbirliği içindeydim. Mert Demir, Soft Analog gibi isimlere albümleri için çekimler yapıyordum. Bazen konser fotoğrafları çekerken buluyordum kendimi. Bu daha çok hobiydi benim için. Babamın bana hediye ettiği ilk kamera analog bir Nikon'du. Bu, babamın 1996-1997'de beni de Berlin'e, Almanya'ya getirdiklerinde bir bit pazarından aldığı bir kameraymış. Sonra ben lise ikinci sınıftayken bana bu kamerayı verdi. Lisede harçlığımdan artırdığım parayla film alıyordum. O filmleri çekip Antalya'da bir şekilde bastırıyordum. O zaman başladı fotoğrafa ilgim.

2010’dan beri fotoğraf çekiyorum. Şu an fotoğraflarımı çok grain’lememdeki sebep de bir nevî bu. Estetik mi diyeyim emin değilim ancak gözüm bunu arıyor. İçimden geliyor; bilerek yapmıyorum. Üniversitedeyken arkadaşlarımın hepsi film dersi alınca, ben de merak ettim. Okulda ilk kez kısa film dersi aldım. O dersin sonunda yapılan yarışmada filmim “En İyi Film” ödülü almıştı. Sonra gaza gelip profesyonel olarak video çekmeye yöneldim. 2014'den 2015'e geçerken ilk kez kayıt tuşuna bastım. Fotoğraf pratiğim, videodan çok daha eski anlayacağınız. Gerisi tesadüfler eseri bir macera. Şimdilik son durak Berlin. 

Berlin’le tanışma ve kaynaşma

Berlin'de yaşamaya başlamadan önce buraya çok geldim, gittim; burayı tanıyordum. Burada bir sürü “Almancı” akrabalarım var. Dortmund, Berlin derken ülkenin her yerindeler bizimkiler. Ben de çocukluğumdan beri bir şekilde gelip gidiyorum. Yolum bir dışında kalıyor, bir içeri çekiliyorum. Freelance çalışmaya başladığımda aklımda hiç olmamasına rağmen bana nereye taşınacaksın diye sorsan Berlin derdim zaten. Ya New York, ya Berlin derdim. On yıldır İstanbul'dan biraz yorulmuştum. Berlin çok iyi geldi bana. Diğer yandan mühendislik diplomam sayesinde mavi kart aldım ve Alman bürokrasisinin zorluklarına rağmen, büyük bir sorun yaşamadım. Şehre olan aşinalığım, Berlin’in işleyişini, insanlarını ve rutinlerini bilmek, adaptasyon sürecimi hızlandırdı. 

Berlin’e taşınma sürecim ise bir ajanstan aldığım iş teklifiyle başladı. Bir gün Alper, eski patronum, beni aradı. Bir ara not ve bir tesadüf: “Heberler” vardı eskiden. Onun da yönetmeni Alper Özyurtlu’ymuş. Caner Özyurtlu orada oyuncu ve yazarmış. Melikşah Altuntaş da orada yazarmış. Memet Ali Alabora da bu ekipten. Galler'de bir futbol festivali için bir video yapmıştık. Orada da şu anki patronum İmran Ayata, o da Memet Ali ile arkadaş. O da İngiltere’de. Videoyu izliyor ve çok beğeniyor. “Bana gelir çalışır mı?” diyor. 

Ardından, İmran Abi Berlin’e taşınmama önayak oldu. İşin komik yanı Memet Ali ve ekibinin yanına Londra’ya gitmekti asıl planım. Ama belirli resmî kıstaslar nedeniyle şirket beni sponsorlayacak noktaya gelemedi. Durum böyle olunca ben de buraya geldim; bir senedir haftada üç gün Berlin’de, iki gün İngiltere'ye çalışıyorum.

Berlin’deki ajansım epey politik bir şirket. Almanya Sosyal Demokrat Partisi SPD’nin seçim kampanyası için içerik üreterek çalışmaya başladım. Buranın CHP'si diyebiliriz. Pek çok kâr amacı gütmeyen organizasyonla çalışma fırsatı yakalıyorum. Save The Children müşterilerimizden birisi. Bir değişim yaratıyormuşsun gibi hissediyorsun burada. Benzer şekilde, İngiltere'deki ajansta da “Yes Cymru” isimli bir organizasyon için Galler'in bağımsızlığı üzerine içerik yapma fırsatı buldum. Çalışmalarımız oy oranını oldukça artırdı. Böyle olunca hakikaten dünyayı mı değiştiriyorum acaba derken buluyordum kendimi. Video düzenliyordum ama bir yandan da bunu düşünüyordum.

Mahalleyle etkileşim, mahalle hayatı ve ev kavramı üzerine 

Ev, benim için huzur bulduğum, kendimle baş başa kalabildiğim bir yer. Kendimle barışık olduğum anlarda “artık evdeyim” diyebiliyorum. Mitte’de yaşıyorum. Evim tam Prenzlauer Berg'in sınırında. Geldiğimizden beri yaşadığımız bu evi de bu iş gibi tamamen şans eseri bulduk. Eşimle birlikte geldik buraya ve oldukça memnunuz hâlimizden. 

Evimiz, Bernauer Strasse durağının yanında kalıyor. Duvardan önce doğu ve batıyı ayıran bir kapı aslında burası. Ucundan doğusundan yakalıyorum bu duvarı. Bernauer Strasse’den indiğinde binaların arasından geçen, duvarı temsil eden müzevarî bir ara yol var. Burası duvarı temsil eden bir yol. Orada yaşanan bazı hikayelerin okunabildiği bir yarı açık hava müzesi de diyebiliriz. Bu yüzden mimari açıdan doğunun kodlarını taşıyor.

Mahallenin demografik yapısı ise çok “yırtık” gençlerden ziyade yaşlı çiftler, minimum iki çocuklu Avrupalı aileler. Teknoloji alanında çalışan, genellikle yalnız yaşayan kişileri de görüyorum mahallede. Pazar günleri evin çok yakınındaki Mauerpark dolup taşıyor. Çok seviyorum oraya gitmeyi. Burası aslında bizim mahalleyi gençleştiren, dinamik bir nokta. Neden böyle diyorum çünkü örneğin salı akşamı dışarı çıktığımda mahallede hayat yok. Hafta içi genelde arkadan neredeyse cırcır böceği sesleri gelecek; çıt çıkmıyor. Sessizliği bozan tek şey Zionskirche’in çanları oluyor. 

İstanbul’da yaşam stili olarak çok monoton ve tekrar eden bir hayat sürdürüyordum. Kadıköy'de yaşarken pazar günleri bazen Yoğurtçu Parkı’nda oturuyordum, hafta içi zaten çok yoğun çalışıyordum pek bir şey yapmaya vakit yoktu. Berlin’e gelmemle birlikte konfor alanını terk ettiğim için hayatımda bazı yeni duygular oluştuğunu düşünüyorum. En başta, bir yere karşı yabancı olma hissi var. Uğruna savaştığım şeyler değişti. Artık çok uzun saatlere kadar ofiste kalmak değil derdim. Artık aklımda oluşan yeni sorulardan biri “trende grev var mı?” 

Bir yandan da hiç yabancılık çekmiyorum burada. Tabii ki, Berlin’de yaşayan Türk komünitelerinin etkisi büyük. Bu durum bana iyi hissettiriyor. Yabancı ülkelerde yaşayan bazı arkadaşlarımın Türkçe konuşmayı unuttuklarına şahit oluyorum ve hakikaten kendilerine yabancılaşıyorlar. Ben bu konuda çok şanslı hissediyorum. Çalıştığım yerde Almanca konuşuluyor. Benimle İngilizce konuşsalar da çok fazla Almancaya maruz kalıyorum. Çektiğim röportajlar, bulunduğum setler Almanca. Almanca “edit” yapıyorum. Ancak oradan çıkıp eve döndüğümde, eşimle Türkçe konuşmaya dönebiliyoruz. Bu şansa sahip olmayanlar da bir Türk mahallesine gidip kendi kökleriyle iletişimde kalabilir. Burada kendi benliğine ya da diline yabancılaşma yok. Dünyanın bambaşka yerlerinden gelip burada yaşayan insanlar aracılığıyla farklı kültürleri tanıyarak onlara da dahil olabiliyorsun. Burada yaşamak önyargılarımı kırmamı sağladı diyebilirim. Kadıköy'de yaşamak biraz bunaltmaya başlamıştı beni. Çok zor bir şehir İstanbul. Bir şehrin zorluğu insana da yansıyor. 

Yaratıcı bir üs olarak Berlin: Ama nasıl? 

Her yeni yer insanın düşünce şeklini değiştiriyor ve sonuçta sanat, insanın iç dünyasının dışa yansıması. Benim pratiğimde de öyle bir değişim oldu. Berlin’de İstanbul'daki yaşamımdan sanatsal anlamda daha fazla besleniyorum. Sohbet ettiğim insanlardan genelde bir şeyler alıyorum. Bu, hem duygusal hem narsist bir besleme hali, iyi ya da kötü diyemem. Belki çok klişe olacak ama yaratıcı kişiler olarak, hepimiz var olduğumuz belli bir dönemimizi aktarıyoruz aslında. Çalışmalar sadece bir aracı. Benim için fotoğraf çekmek sadece bir kanal oluyor, bir medya oluyor. Berlin’de hissettiklerim ve bulduklarım çalışmalarıma da farklı yansıyordur diye düşünüyorum.

Zamanla önemsediğim şeyler değişti. Fotoğraf okumalarına ağırlık veriyorum buraya taşındığımdan beri mesela. Dört sene, beş sene öncesine kadar fotoğraf okumayı çok iyi bilmezdim dürüst olmak gerekirse. Bir başka örnekse en iyi fotoğraf en açık diyaframla çekilir sanıyordum ama artık f8'le en iyi fotoğraf çekiliyormuş, onu fark ettim. Titreyen fotoğraf benim için önemli değil. Kadraj da önemli değil. Orada ne gördüğüm önemli. Bu dönüşümü yaşamayı seviyorum. Şehirden de besleniyorum. Çift taraflı bir beslenme oluyor aslında.

Herhalde Berlin’de beni en çok besleyen mahalleler Kreuzberg ve Neuköln’dedir. Oradayken Cihangir’de, Beyoğlu’ndaymış gibi hissediyorum. Bu sebeple oralara gitmek beni daha mutlu ediyor. Belki nostalji, belki de alıştığım şeyi tekrar etme isteği de olabilir. En sevdiğim yanı, Kreuzberg ya da Neuköln’de küçücük bir dükkanın bir gecede sanat galerisine dönüşme ihtimalinin daha yüksek olması. Yahut bir insanla tanışıp oldukça ilginç bir sohbete dalma ihtimalin orada daha yüksek. Daha lezzetli yemek yeme ihtimalin de. Oralarda rastlantısal durumlar daha çok. Bir şeyin sana çarpma ihtimali daha yüksek. Çok düzenli bir şehirde bir düzensizlik var orada.

Böyle böyle, sokaklarda, bir şeylerin bana çarpma ve beni harekete geçirme ihtimalini kucaklayarak yerleşiyorum şehre. Kendimi suya bırakıyorum Berlin'de. Tesadüfler beni buraya nasıl getirdiyse, diyorum.

20.05.2024

Berlin

Editörün notu: Bu yazı, Çınar Çabuk ve Işıl İlkter arasında geçen röportaj üzerinden düzenlenmiştir.